นอนชดเชยวันหยุดแล้ว วันทำงานยังง่วง ทำไงดี?
การนอนตื่นสายในวันหยุดทำให้นาฬิกาชีวภาพเลื่อนช้าลง พอถึงคืนวันอาทิตย์ ร่างกายจึงยังไม่ง่วงตามเวลานอนปกติ หลับช้า แล้วเริ่มเช้าวันจันทร์ด้วยการนอนไม่พออีกครั้ง สถาบันหัวใจ ปอด และเลือดแห่งชาติของสหรัฐฯ (NHLBI) แนะนำให้เวลานอนของวันธรรมดากับวันหยุดต่างกันไม่เกินราว 1 ชั่วโมง รับแสงตอนเช้า และงีบไม่เกิน 20 นาที นอกจากนี้ การนอนเพิ่มในวันหยุดยังคืนการนอนที่ขาดไปทั้งสัปดาห์ได้ไม่หมด สิ่งที่ช่วยได้ในระยะยาวจึงเป็นการนอนให้มากขึ้นในคืนวันทำงาน
คนทำงานในกรุงเทพฯ และเมืองใหญ่หลายคนใช้ชีวิตแบบนี้ ตื่นตีห้าครึ่งหกโมงเพื่อหนีรถติด กลับบ้านดึก นอนน้อยหลายคืนติดกัน แล้วนอนยาวถึงสายในวันเสาร์อาทิตย์ บทความนี้อธิบายว่าทำไมการนอนชดเชยแบบนี้ถึงทำให้วันจันทร์ง่วงกว่าเดิม งานวิจัยบอกอะไรเรื่องการ "นอนใช้หนี้" และควรจัดเวลานอนวันทำงานกับวันหยุดอย่างไร จากข้อมูลของ NHLBI, CDC ของสหรัฐฯ, NHS ของสหราชอาณาจักร และงานวิจัยจากไทย สหรัฐฯ ญี่ปุ่น และเยอรมนี
นอนชดเชยวันหยุดแล้ววันทำงานก็ยังง่วง ควรปรับการนอนอย่างไร?
ให้วันหยุดใกล้เคียงกับวันทำงานมากขึ้น และย้ายการนอนที่ต้องการเพิ่มไปไว้ในคืนวันทำงาน
ตื่นเวลาใกล้กัน ต่างกันไม่เกินราว 1 ชั่วโมง
NHLBI แนะนำให้เข้านอนและตื่นเวลาเดียวกันทั้งคืนวันธรรมดาและวันหยุด โดยให้ต่างกันไม่เกินราว 1 ชั่วโมง ทีม NIOSH ของ CDC ก็ให้คำแนะนำเดียวกันสำหรับคนทำงาน คือเข้านอนและตื่นในเวลาใกล้เคียงกันทุกวัน รวมถึงวันหยุด เวลาตื่นสำคัญที่สุด เพราะแสงตอนเช้าเป็นตัวตั้งเวลาให้นาฬิกาชีวภาพใหม่ทุกวัน
ตื่นแล้วรีบออกไปรับแสง
NHLBI อธิบายว่าแสงที่เข้าตาเป็นสัญญาณบอกสมองว่าตอนนี้เป็นกลางวัน ส่วนบทความของ NIOSH ระบุว่าการได้รับแสงสว่างในตอนกลางวันช่วยให้จังหวะของร่างกายที่ทำให้ตื่นตัวตอนทำงานชัดเจนขึ้น และแนะนำให้ออกไปรับแดดราว 30 นาที โดยเฉพาะช่วงเช้า วันเสาร์อาจเป็นการกินข้าวเช้าที่ระเบียง เดินไปตลาดเช้า หรือนั่งดื่มกาแฟโต๊ะนอกร้าน
ย้ายการนอนเพิ่มไปไว้ในคืนวันทำงาน
ถ้าต้องการนอนมากขึ้น ทางที่ดีกว่าคือเข้านอนเร็วขึ้นตั้งแต่คืนวันอาทิตย์ถึงคืนวันพฤหัสบดี แทนการตื่นสายในวันเสาร์อาทิตย์ CDC แนะนำว่าผู้ใหญ่อายุ 18 ถึง 60 ปีควรนอนคืนละ 7 ชั่วโมงขึ้นไป ลองนับถอยหลัง 7 ถึง 8 ชั่วโมงจากเวลาปลุกในวันทำงาน แล้วตั้งเป็นเวลาเข้านอน และพยายามรักษาไว้ให้ได้ในคืนวันทำงานส่วนใหญ่
งีบวันหยุดให้สั้นและไม่ช้าเกินไป
NHLBI ระบุว่าผู้ใหญ่ควรงีบไม่เกิน 20 นาที และคู่มือการนอนของ NHLBI แนะนำไม่ให้งีบหลังบ่ายสามโมง เพราะการงีบช่วงบ่ายแก่อาจทำให้หลับยากขึ้นตอนกลางคืน การงีบยาวบ่ายวันอาทิตย์จึงเป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้คืนวันอาทิตย์ตาค้าง
ทำไมนอนตื่นสายวันหยุดแล้ว วันจันทร์ยังง่วงอยู่?
มีสองเรื่องเกิดขึ้นพร้อมกัน คือนาฬิกาชีวภาพเลื่อนช้าลง และการนอนที่ขาดไประหว่างสัปดาห์ยังได้คืนไม่หมด
นาฬิกาชีวภาพเลื่อนช้าลงในวันหยุด
ถ้าวันทำงานตื่นหกโมง แต่วันเสาร์และวันอาทิตย์ตื่นสิบโมง ตาก็ได้เห็นแสงเช้าช้ากว่าปกติ 4 ชั่วโมงติดกันสองวัน เมื่อแสงเป็นหนึ่งในสัญญาณของนาฬิกาชีวภาพ นาฬิกาก็เลื่อนช้าตาม พอถึงคืนวันอาทิตย์ ร่างกายยังไม่พร้อมจะหลับตามเวลานอนของวันทำงาน จึงนอนตาค้าง หลับดึก และตื่นเช้าวันจันทร์ด้วยการนอนน้อยกว่าที่ตั้งใจ
นักวิจัยเรียกว่า social jetlag
ทีมนักวิจัยเยอรมันที่นำโดย Wittmann และ Roenneberg ตั้งชื่อรูปแบบนี้ว่า social jetlag หมายถึงความต่างของเวลานอนระหว่างวันทำงานกับวันหยุด หรือความต่างระหว่างเวลาที่ร่างกายอยากนอน กับเวลาที่งานหรือโรงเรียนกำหนดให้นอน ในการสำรวจอาสาสมัคร 501 คน คนที่ชอบนอนดึกตื่นสายโดยธรรมชาติ มีเวลานอนระหว่างวันทำงานกับวันหยุดต่างกันมากที่สุด นอนสะสมหนี้ในวันทำงานแล้วนอนชดเชยในวันหยุด งานนี้เป็นการสำรวจด้วยแบบสอบถาม จึงบอกได้แค่รูปแบบที่พบ ไม่ได้พิสูจน์ว่าอะไรเป็นสาเหตุ
หนี้การนอนยังใช้คืนไม่หมด
คู่มือการนอนเพื่อสุขภาพของ NHLBI ระบุว่าการตื่นสายในวันหยุดไม่ได้ชดเชยการนอนที่ขาดไประหว่างสัปดาห์ได้ทั้งหมด และยังทำให้ตื่นเช้าวันจันทร์ยากขึ้น คู่มือยังระบุว่าถ้านอนขาดไปมาก การนอนตื่นสายในวันหยุดก็ลบหนี้การนอนได้ไม่หมด
นอนชดเชยวันหยุด ทดแทนการอดนอนทั้งสัปดาห์ได้ไหม?
ได้เพียงบางส่วน งานวิจัยในห้องปฏิบัติการชี้ว่าการนอนยาวไม่กี่คืน ไม่พอจะลบผลของการนอนน้อยทั้งสัปดาห์
งานวิจัยในห้องปฏิบัติการพบอะไร
| งานวิจัย | ผู้เข้าร่วม | สิ่งที่พบ | ข้อจำกัด |
|---|---|---|---|
| Belenky และคณะ สหรัฐฯ (2003) | อาสาสมัครสุขภาพดี 66 คน | หลังนอนบนเตียงคืนละ 5 หรือ 7 ชั่วโมงเป็นเวลา 7 วัน ความเร็วในการตอบสนองในแบบทดสอบความตื่นตัวลดลง และระหว่างที่ได้นอนคืนละ 8 ชั่วโมงต่ออีก 3 คืน ความเร็วก็ยังอยู่ในระดับที่ลดลง ไม่กลับไปเท่าตอนเริ่ม | วัดด้วยแบบทดสอบความเร็วในการตอบสนองแบบเดียว และดูการนอนชดเชยเพียง 3 คืน |
| Kitamura และคณะ ญี่ปุ่น (2016) | ผู้ชายสุขภาพดี 15 คน อายุเฉลี่ย 23 ปี (ช่วงอายุ 20 ถึง 26) | ที่บ้านนอนเฉลี่ยราว 7.4 ชั่วโมงต่อคืน เมื่อให้อยู่บนเตียงได้คืนละ 12 ชั่วโมงติดกัน 9 คืน นักวิจัยประเมินว่ามีหนี้การนอนแฝงอยู่เฉลี่ยราว 1 ชั่วโมง โดยแต่ละคนต่างกันตั้งแต่ไม่มีเลยจนถึงราว 2.7 ชั่วโมง และการใช้หนี้ 1 ชั่วโมงนั้นต้องใช้เวลาราว 4 วัน | กลุ่มเล็ก เป็นผู้ชายวัยหนุ่มในห้องปฏิบัติการ ผลในผู้หญิงและผู้สูงอายุอาจต่างออกไป |
ความหมายสำหรับวันหยุดของเรา
ทั้งสองงานชี้ไปทางเดียวกับคู่มือของ NHLBI คือการตื่นสายหนึ่งถึงสองเช้า ไม่พอจะชดเชยการนอนน้อยห้าคืน การนอนเพิ่มในวันหยุดอาจรู้สึกดีในตอนนั้น แต่ทางที่มั่นคงกว่าคือทำให้ระหว่างสัปดาห์ขาดการนอนน้อยลงตั้งแต่แรก
คนไทยนอนมากขึ้นในวันหยุดไหม?
ใช่ งานวิจัยของสถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล วิเคราะห์การสำรวจการใช้เวลาระดับประเทศของไทยปี 2009 และ 2015 ซึ่งครอบคลุมคนไทยอายุ 10 ปีขึ้นไป 135,824 คน พบว่าเวลาที่ใช้นอนในวันหยุดมากกว่าวันธรรมดา และในการสำรวจปี 2015 เวลานอนเฉลี่ยอยู่ที่ราว 9.4 ชั่วโมงต่อวัน (ค่าเฉลี่ยเรขาคณิตของทุกคนที่อายุ 10 ปีขึ้นไป) ตัวเลขนี้มาจากกิจกรรมที่ผู้ตอบรายงานเอง และรวมทั้งเด็ก คนวัยทำงาน และผู้สูงอายุ จึงไม่เท่ากับชั่วโมงที่คนทำงานในกรุงเทพฯ นอนจริง แต่ก็แสดงว่าความต่างของการนอนระหว่างวันธรรมดากับวันหยุดเป็นเรื่องที่พบได้ทั่วไปในไทยเช่นกัน
ตารางเวลานอนวันทำงานกับวันหยุด ควรเป็นอย่างไร?
ตัวอย่างนี้สำหรับคนที่ต้องตื่น 6 โมงครึ่งในวันทำงาน ปรับเวลาให้เข้ากับนาฬิกาปลุกของตัวเองได้ สิ่งที่สำคัญคือระยะห่างระหว่างแต่ละช่วง
| วันทำงาน (จันทร์ถึงศุกร์) | วันหยุด | ที่มาของแนวทาง | |
|---|---|---|---|
| ตื่นนอน | 6.30 น. | ไม่เกินราว 7.30 น. | NHLBI: ต่างกันไม่เกินราว 1 ชั่วโมง |
| รับแสง | เปิดม่าน เดินไปขึ้นรถเมล์หรือรถไฟฟ้าตอนมีแดด | ออกไปข้างนอกราว 30 นาทีช่วงเช้า | NIOSH: รับแดดราว 30 นาที โดยเฉพาะช่วงเช้า |
| กาแฟหรือชาแก้วสุดท้าย | ช่วงบ่ายต้น ๆ | ช่วงบ่ายต้น ๆ | NIOSH: ไม่รับคาเฟอีน 5 ชั่วโมงขึ้นไปก่อนเวลาที่ตั้งใจจะนอน |
| งีบ | ถ้าจำเป็น ไม่เกิน 20 นาที | ไม่เกิน 20 นาที และก่อนบ่ายสามโมง | NHLBI |
| ปิดหน้าจอ | 30 นาทีก่อนนอน | 30 นาทีก่อนนอน | CDC |
| หรี่ไฟในบ้าน | ราว 21.00 น. | ราว 21.30 น. | NIOSH: หรี่ไฟราว 1 ชั่วโมงครึ่งก่อนนอน |
| เข้านอน | ราว 22.30 น. | ราว 23.00 ถึง 23.30 น. | CDC: ผู้ใหญ่อายุ 18 ถึง 60 ปี 7 ชั่วโมงขึ้นไป |
ถ้าคืนวันศุกร์นอนดึก
มื้อเย็นดึกหรือออกไปข้างนอกคืนวันศุกร์เป็นเรื่องปกติ NHS แนะนำว่าหลังจากคืนที่นอนไม่ดี ไม่ควรนอนตื่นสาย แต่ให้ยึดเวลานอนปกติไว้ วันเสาร์จึงควรตื่นไม่เกินราว 1 ชั่วโมงจากเวลาปกติ ออกไปรับแสงแต่เช้า ถ้าง่วงมาก ให้งีบสั้น ๆ ไม่เกิน 20 นาทีช่วงบ่ายต้น ๆ แทนการนอนยาวถึงเที่ยง
เย็นวันอาทิตย์
เย็นวันอาทิตย์คือตัวกำหนดเช้าวันจันทร์ เลี่ยงการงีบยาวช่วงบ่าย ดื่มเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีนแก้วสุดท้ายแต่เนิ่น ๆ วางมือถือ 30 นาทีก่อนนอนตามที่ CDC แนะนำ และเข้านอนตามเวลาของวันทำงาน เรื่องหน้าจอก่อนนอน อ่านต่อได้ในเล่นมือถือก่อนนอนแล้วหลับยาก ทำอย่างไรดี?
นอกจากการนอนชดเชย อะไรทำให้วันทำงานง่วงได้อีก?
ถ้าเวลาตื่นวันหยุดใกล้กับวันทำงานแล้วแต่ยังง่วงอยู่ ลองดูส่วนอื่นของวันด้วย
คาเฟอีนช่วงบ่ายแก่ถึงค่ำ
กาแฟ ชา โคล่า และช็อกโกแลตมีคาเฟอีนทั้งหมด NHLBI ระบุว่าฤทธิ์ของคาเฟอีนอยู่ได้นานถึง 8 ชั่วโมง กาแฟเย็นแก้วบ่ายจึงอาจทำให้เข้านอนช้าลงและตื่นมานอนไม่พอ ถ้างดกาแฟตั้งแต่บ่ายแล้วก็ยังนอนไม่หลับ อ่านต่อได้ในงดกาแฟตอนบ่ายแล้ว ยังนอนไม่หลับ ทำอย่างไรดี?
คืนส่วนใหญ่ได้นอนไม่ถึงชั่วโมงที่ต้องการ
การเดินทางไกลและข้อความงานตอนดึก อาจทำให้นอนไม่ถึง 7 ชั่วโมงเกือบทุกคืนโดยไม่รู้ตัว ลองจดเวลาเข้านอนและเวลาตื่นจริงตลอดหนึ่งสัปดาห์ทำงานปกติ แล้วรวมชั่วโมงดู ตัวเลขนี้บอกได้มากกว่าความรู้สึกเหนื่อยในวันเสาร์
งานเป็นกะ
ถ้าวันทำงานมีกะกลางคืน เวลานอนก็เปลี่ยนด้วยเหตุผลอีกแบบ อ่านได้ในทำงานกะดึกแล้วอ่อนเพลียตลอดเวลา ทำอย่างไรดี?
เรื่องความง่วงตอนกลางวันโดยรวม อ่านได้ในง่วงนอนตลอดเวลา เกิดจากอะไร ทำอย่างไรดี? และเรื่องเวลางีบ อ่านได้ในงีบกลางวันกี่นาทีดี ควรงีบตอนไหน?
ง่วงในวันทำงานตลอด แบบไหนควรไปพบแพทย์?
ความง่วงตอนกลางวันบางแบบมีสาเหตุอื่นที่ควรให้แพทย์ดู
สิ่งที่ควรไปปรึกษาแพทย์
| สิ่งที่สังเกตเห็น | ที่มา |
|---|---|
| รู้สึกเหนื่อยตอนกลางวัน ทั้งที่ใช้เวลาบนเตียงนานพอ | NHLBI |
| มีปัญหาการนอนมาเป็นเดือน ๆ หรือกระทบชีวิตประจำวันจนรับมือได้ยาก | NHS |
| ง่วงตอนกลางวัน และคนข้าง ๆ สังเกตว่าหยุดหายใจเป็นช่วง ๆ หรือมีเสียงเฮือกหรือเสียงสำลักระหว่างหลับ | NHS |
| ปรับนิสัยการนอนแล้วไม่ดีขึ้น | NHS |
NHS ระบุว่าถ้ามีคนสังเกตเห็นอาการเหล่านี้ ควรไปพบแพทย์ ก่อนไป ให้จดเวลาเข้านอนและเวลาตื่นปกติทั้งวันทำงานและวันหยุด ดื่มคาเฟอีนเท่าไรและตอนไหน และยาที่ใช้ประจำ
ขับรถตอนง่วง
NHS แนะนำไม่ให้ขับรถตอนที่รู้สึกง่วง ถ้าต้องขับรถไปทำงานเช้าวันจันทร์หลังคืนวันอาทิตย์ที่นอนน้อย ให้ระวังเป็นพิเศษ และหาที่จอดพักข้างทางเมื่อเริ่มสัปหงก
คำถามที่พบบ่อย
นอนชดเชยวันหยุดแล้ววันทำงานก็ยังง่วง ควรปรับการนอนอย่างไร?
นอนชดเชยวันหยุด ทดแทนการอดนอนทั้งสัปดาห์ได้ไหม?
ทำไมคืนวันอาทิตย์ถึงนอนไม่ค่อยหลับ?
วันหยุดตื่นสายกว่าปกติได้แค่ไหน?
วันหยุดงีบกลางวันชดเชยได้ไหม?
ง่วงในวันทำงานตลอด แบบไหนควรไปพบแพทย์?
- National Heart, Lung, and Blood Institute (NIH): Healthy Sleep Habits ↗
- National Heart, Lung, and Blood Institute (NIH): Your Guide to Healthy Sleep (NIH Publication No. 11-5271) ↗
- National Heart, Lung, and Blood Institute (NIH): How Sleep Works – Your Sleep/Wake Cycle ↗
- CDC: About Sleep ↗
- CDC NIOSH Science Bulletin: Improve Sleep – Tips to Improve Your Sleep When Times Are Tough (2020) ↗
- NHS: Trouble sleeping – things you can do and when to see a GP ↗
- NHS: Snoring – when to see a GP ↗
- Wittmann M, Dinich J, Merrow M, Roenneberg T. Social jetlag: misalignment of biological and social time. Chronobiol Int 2006 (PubMed) ↗
- Belenky G, et al. Patterns of performance degradation and restoration during sleep restriction and subsequent recovery: a sleep dose-response study. J Sleep Res 2003 (PubMed) ↗
- Kitamura S, et al. Estimating individual optimal sleep duration and potential sleep debt. Sci Rep 2016 (PubMed) ↗
- Liangruenrom N, Dumuid D, Pedisic Z. Physical activity, sedentary behaviour, and sleep in the Thai population: a compositional data analysis including 135,824 participants from two national time-use surveys. PLoS One 2023 (PubMed) ↗
เราใช้คุกกี้เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ และประสบการณ์ที่ดีในการใช้งานเว็บไซต์ เมื่อคุณกดยอมรับ เราจะสามารถแสดงเนื้อหาที่ตรงกับความสนใจของคุณได้มากขึ้น และหากต้องการเปลี่ยนความยินยอม สามารถทำได้ทุกเมื่อโดยคลิก “การตั้งค่าคุกกี้” นโยบายการใช้คุกกี้
