งดกาแฟตอนบ่ายแล้ว ยังนอนไม่หลับ ทำอย่างไรดี?
ถ้างดกาแฟหลังมื้อเที่ยงแล้วก็ยังนอนไม่หลับ ให้ดูก่อนว่ายังได้คาเฟอีนจากที่อื่นโดยไม่รู้ตัวหรือเปล่า เช่น ชา ชาเย็น ชาเขียว โคล่า เครื่องดื่มชูกำลัง โกโก้ ช็อกโกแลต และยาบางชนิดที่ซื้อได้เอง เช่น ยาแก้ปวด สถาบันหัวใจ ปอด และเลือดแห่งชาติของสหรัฐฯ (NHLBI) ระบุว่าฤทธิ์ของคาเฟอีนอาจอยู่ได้นานถึง 8 ชั่วโมง ชาเย็นแก้วบ่ายสามโมงจึงอาจยังออกฤทธิ์อยู่ตอนห้าทุ่ม ถ้าไม่ใช่เรื่องคาเฟอีน สาเหตุที่พบบ่อยคือ หน้าจอก่อนนอน การออกกำลังกายหรือมื้อใหญ่ช่วงดึก ห้องนอนร้อน ความกังวล การงีบ และเวลานอนตื่นที่เปลี่ยนไปทุกวัน ถ้านอนไม่หลับมาเป็นเดือน ๆ หรือกระทบชีวิตประจำวัน ให้ไปพบแพทย์
บทความนี้รวบรวมว่าคาเฟอีนซ่อนอยู่ตรงไหนในหนึ่งวันของคนไทย อยู่ในร่างกายนานแค่ไหน มีอะไรอีกที่ทำให้นอนไม่หลับ และเมื่อไรควรไปพบแพทย์ จากข้อมูลของ NHLBI, องค์การอาหารและยาสหรัฐฯ (US FDA), MedlinePlus, CDC ของสหรัฐฯ และ NHS ของสหราชอาณาจักร รวมถึงงานวิจัยจากไทย สหรัฐฯ และเยอรมนี
งดกาแฟตั้งแต่บ่ายแล้วก็ยังนอนไม่หลับ ควรทำอย่างไร?
ไล่ดูทีละช่วงของวัน คือ หลังมื้อเที่ยงดื่มอะไรและกินยาอะไร ช่วงเย็นทำอะไร และพอขึ้นเตียงแล้วเกิดอะไรขึ้น
เช็กลิสต์สั้น ๆ
| เรื่องที่ควรดู | สิ่งที่สังเกตได้ | ที่มา |
|---|---|---|
| คาเฟอีนจากเครื่องดื่มอื่น | ชา ชาเย็น ชาเขียว โคล่า เครื่องดื่มชูกำลัง โกโก้ หรือช็อกโกแลตหลังมื้อเที่ยง | NHLBI, FDA |
| ยา | ยาแก้ปวดหรือยาอื่นที่ซื้อได้เองซึ่งกินช่วงบ่ายหรือเย็น | MedlinePlus, NHLBI |
| หน้าจอ | เล่นมือถือ ดูทีวี หรือใช้โน้ตบุ๊กจนถึงเวลานอน | NHS, CDC |
| ออกกำลังกาย | ออกกำลังกายหนักช่วงค่ำ | NHS |
| มื้อดึกและแอลกอฮอล์ | มื้อเย็นใหญ่ตอนดึก หรือดื่มแอลกอฮอล์ก่อนนอน | NHS, NHLBI |
| ห้องนอน | ร้อนเกินไป สว่าง หรือมีเสียงดัง | NHLBI |
| ความกังวล | คิดเรื่องงาน เงิน หรือเรื่องในบ้านตอนนอน | NHLBI |
| เวลา | เวลานอนและตื่นเปลี่ยนไปมาก หรืองีบช่วงบ่ายแก่ | NHLBI |
เปลี่ยนทีละเรื่อง
เลือกสองสามข้อที่ตรงกับชีวิตประจำวันของตัวเอง แล้วเริ่มจากข้อเหล่านั้น NHS แนะนำให้ไปพบแพทย์ถ้าปรับนิสัยการนอนแล้วยังไม่ดีขึ้น
หลังมื้อเที่ยง คาเฟอีนซ่อนอยู่ที่ไหนอีก?
กาแฟเห็นได้ชัดที่สุด แต่คู่มือการนอนเพื่อสุขภาพของ NHLBI ระบุว่ากาแฟ โคล่า ชาบางชนิด และช็อกโกแลตล้วนมีคาเฟอีน
คาเฟอีนในเครื่องดื่มที่พบบ่อย
| เครื่องดื่ม | คาเฟอีน | ที่มา |
|---|---|---|
| กาแฟดริป 12 ออนซ์ (ราว 355 มล.) | 113 ถึง 247 มก. | US FDA |
| ชาดำ 12 ออนซ์ | 71 มก. | US FDA |
| ชาเขียว 12 ออนซ์ | 37 มก. | US FDA |
| น้ำอัดลม 12 ออนซ์ | 23 ถึง 83 มก. | US FDA |
| โคล่า 12 ออนซ์ | 35 ถึง 45 มก. | MedlinePlus |
| เครื่องดื่มชูกำลัง 12 ออนซ์ | 41 ถึง 246 มก. | US FDA |
| ชา 8 ออนซ์ (ราว 240 มล.) | 14 ถึง 60 มก. | MedlinePlus |
| กาแฟดีแคฟ 8 ออนซ์ | 2 ถึง 15 มก. | US FDA |
ตัวเลขเหล่านี้เป็นข้อมูลของสหรัฐฯ จาก US FDA และ MedlinePlus กาแฟเย็นหรือชาเย็นจากร้านในไทยมักแก้วใหญ่กว่า 12 ออนซ์ และปริมาณคาเฟอีนขึ้นกับความเข้มของการชง
ชาไทย ชาเขียว และโกโก้
ชาไทย ชาดำเย็น และชาเขียวนม ชงจากใบชา จึงมีคาเฟอีนเช่นกัน โกโก้และนมช็อกโกแลตก็นับด้วย งานวิจัยในคนวัยทำงานในชนบทภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไทย (ตีพิมพ์ปี 2016 ผู้เข้าร่วม 1,321 คน อายุ 15 ถึง 59 ปี) พบว่าแหล่งคาเฟอีนที่ผู้ตอบบอก ได้แก่ กาแฟ เครื่องดื่มชูกำลัง นมช็อกโกแลต เครื่องดื่มโกโก้ น้ำอัดลม และเครื่องดื่มชา ในกลุ่มร้อยละ 39.6 ที่บริโภคคาเฟอีน ได้รับเฉลี่ยราว 300 มก. ต่อวัน งานนี้ใช้การสัมภาษณ์และบันทึก 7 วันในพื้นที่ชนบทภูมิภาคเดียว พฤติกรรมของคนในเมืองจึงอาจต่างออกไป
ช็อกโกแลตและขนม
ทีม NIOSH ของ CDC แนะนำให้เลี่ยงคาเฟอีน ช็อกโกแลต และนิโคติน 5 ชั่วโมงขึ้นไปก่อนเวลาที่ตั้งใจจะนอน และนานกว่านั้นถ้าไวต่อคาเฟอีน ช็อกโกแลตแท่งหรือบราวนี่ระหว่างดูหนังตอนค่ำเป็นสิ่งที่ลืมนับได้ง่าย
ยา
MedlinePlus ระบุว่ามีการเติมคาเฟอีนในยาแก้ปวดบางชนิดและยาอื่นบางชนิดที่ซื้อได้เอง ส่วน NHLBI ระบุว่ายาที่ใช้บรรเทาอาการปวดหัวหลายชนิดมีคาเฟอีน และยาอื่นบางชนิดทั้งที่แพทย์สั่งและที่ซื้อได้เองก็อาจทำให้นอนไม่หลับได้ ถ้ากินยาช่วงบ่ายหรือเย็นแล้วไม่แน่ใจ ให้ถามเภสัชกร อย่าหยุดหรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง ให้ถามแพทย์หรือเภสัชกรว่าเลื่อนเวลากินได้หรือไม่
คาเฟอีนอยู่ในร่างกายนานแค่ไหน?
นานกว่าที่หลายคนคิด และแต่ละคนก็ต่างกัน
หน่วยงานสาธารณสุขบอกว่าอย่างไร
| ที่มา | สิ่งที่ระบุ |
|---|---|
| MedlinePlus (สหรัฐฯ) | คาเฟอีนขึ้นถึงระดับสูงสุดในเลือดภายใน 1 ชั่วโมง และอาจรู้สึกถึงฤทธิ์ได้ 4 ถึง 6 ชั่วโมง |
| NHLBI (สหรัฐฯ) | ฤทธิ์ของคาเฟอีนอาจอยู่ได้นานถึง 8 ชั่วโมง |
| NHS (สหราชอาณาจักร) | ไม่ดื่มชาหรือกาแฟอย่างน้อย 6 ชั่วโมงก่อนเข้านอน |
| CDC NIOSH (สหรัฐฯ) | เลี่ยงคาเฟอีนและช็อกโกแลต 5 ชั่วโมงขึ้นไปก่อนเวลาที่ตั้งใจจะนอน และนานกว่านั้นถ้าไวต่อคาเฟอีน |
| CDC (สหรัฐฯ) | เลี่ยงคาเฟอีนช่วงบ่ายหรือค่ำ |
งานวิจัยเรื่องเวลาดื่มคาเฟอีน
งานวิจัยในสหรัฐฯ ของ Drake และคณะ (2013) ให้ผู้เข้าร่วมรับคาเฟอีน 400 มก. ตอนเข้านอน 3 ชั่วโมงก่อนนอน หรือ 6 ชั่วโมงก่อนนอน แล้วเทียบกับยาหลอก โดยวัดการนอนที่บ้าน ทั้งสามช่วงเวลารบกวนการนอน ผู้วิจัยสรุปว่าผลนี้สนับสนุนคำแนะนำให้เลี่ยงคาเฟอีนปริมาณมากอย่างน้อย 6 ชั่วโมงก่อนนอน งานนี้ใช้คาเฟอีน 400 มก. ครั้งเดียว จึงไม่ได้บอกผลของกาแฟแก้วเล็กกว่านั้น
ทำไมบางคนไวต่อคาเฟอีนกว่าคนอื่น
การวิเคราะห์อย่างเป็นระบบของ Grzegorzewski และคณะ จากมหาวิทยาลัยฮุมโบลท์ เบอร์ลิน รวบรวมข้อมูลจากงานวิจัย 141 ชิ้นเรื่องการจัดการคาเฟอีนของร่างกาย พบว่าความเร็วในการกำจัดคาเฟอีนต่างกันมากในแต่ละคน การสูบบุหรี่ทำให้กำจัดได้เร็วขึ้น ส่วนยาบางชนิดทำให้ช้าลง นี่เป็นเหตุผลหนึ่งที่สองคนดื่มชาบ่ายแก้วเดียวกัน แต่คืนนั้นนอนต่างกันมาก ถ้ารู้สึกว่าตัวเองไวต่อคาเฟอีน การหยุดให้เร็วขึ้นอีกตามที่ NIOSH แนะนำก็เป็นทางที่ลองได้
เรื่องกาแฟและเครื่องดื่มชูกำลังตอนอ่านหนังสือดึก อ่านได้ในกาแฟ ชูกำลัง อ่านหนังสือดึก กระทบการนอนไหม?
ถ้าไม่ใช่คาเฟอีน อะไรอีกที่ทำให้นอนไม่หลับ?
NHLBI ระบุนิสัยในชีวิตประจำวันที่ทำให้นอนหลับยากขึ้น ได้แก่ การเปลี่ยนกิจวัตรและเวลานอนบ่อย การงีบกลางวัน การขยับร่างกายน้อย คาเฟอีน นิโคติน และแอลกอฮอล์ หน้าจอใกล้เวลานอน เสียง แสง อุณหภูมิที่ร้อนหรือหนาวเกินไป และความเครียดหรือความกังวล
หน้าจอก่อนนอน
NHS แนะนำไม่ให้ดูทีวีหรือใช้อุปกรณ์อย่างสมาร์ตโฟนก่อนเข้านอน และ CDC แนะนำให้ปิดอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์อย่างน้อย 30 นาทีก่อนนอน ถ้าชอบไถมือถือบนเตียง อ่านต่อได้ในเล่นมือถือก่อนนอนแล้วหลับยาก ทำอย่างไรดี?
ออกกำลังกายดึก มื้อดึก และแอลกอฮอล์
| นิสัย | แนวทาง | ที่มา |
|---|---|---|
| ออกกำลังกาย | ออกกำลังกายเป็นประจำในตอนกลางวัน แต่ไม่ใช่ภายในราว 4 ชั่วโมงก่อนนอน | NHS |
| ออกกำลังกายหนัก | เลี่ยงการออกกำลังกายหนักในชั่วโมงก่อนนอน | NHLBI |
| มื้อเย็น | ไม่กินมื้อใหญ่ตอนดึก เลี่ยงมื้อหนักภายในไม่กี่ชั่วโมงก่อนนอน | NHS, NHLBI |
| แอลกอฮอล์ | เลี่ยงเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ก่อนนอน | NHLBI |
| เครื่องดื่มทั่วไป | ดื่มน้ำมากตอนดึกอาจทำให้ตื่นมาเข้าห้องน้ำ | NHLBI |
เข้ายิมหลังเลิกงานตอนสองทุ่ม แล้วกินข้าวเย็นสามทุ่มครึ่ง เป็นรูปแบบที่พบบ่อยในกรุงเทพฯ และทำให้สองข้อนี้มาอยู่ใกล้เวลานอนพร้อมกัน
ห้องนอนร้อน
คู่มือของ NHLBI ระบุว่าอุณหภูมิที่อุ่นเกินไปเป็นสิ่งรบกวนในห้องนอน และการนอนจะดีกว่าถ้าห้องค่อนข้างเย็น ในคืนที่อากาศร้อนของไทย อ่านต่อได้ในอากาศร้อน นอนไม่หลับ ทำยังไงดี?
ความกังวลที่เริ่มตอนปิดไฟ
NHLBI ระบุว่าความเครียดหรือความกังวลเรื่องเรียน งาน ความสัมพันธ์ หรือเงิน เป็นสิ่งที่ทำให้นอนหลับยากขึ้น และความกังวลเรื่องการนอนเองก็เพิ่มเข้าไปอีก NHS แนะนำให้ผ่อนคลายอย่างน้อย 1 ชั่วโมงก่อนนอน เช่น อาบน้ำหรืออ่านหนังสือ และในนิสัยการนอนเพื่อสุขภาพที่ NHLBI แนะนำ ยังมีข้อหนึ่งว่าถ้านอนบนเตียงเกิน 20 นาทีแล้วยังไม่หลับ ให้ลุกไปทำอะไรที่ผ่อนคลายจนกว่าจะง่วง ถ้าความคิดวนไม่หยุด อ่านต่อได้ในนอนไม่หลับ สมองไม่หยุดคิด ทำอย่างไรดี?
เวลานอนและเวลาตื่นที่เปลี่ยนไปมา
NHS แนะนำให้ตื่นและลุกจากเตียงเวลาเดียวกันทุกวัน และ NHLBI แนะนำให้เวลานอนของวันธรรมดากับวันหยุดต่างกันไม่เกินราว 1 ชั่วโมง การตื่นสายวันเสาร์หรืองีบยาวอาจทำให้ตาค้างตอนเข้านอน NHS ยังแนะนำว่าหลังคืนที่นอนไม่ดี ไม่ควรนอนตื่นสาย ส่วน NHLBI แนะนำให้งีบไม่เกิน 20 นาที และถ้ากลางคืนหลับยาก ให้งีบให้เร็วขึ้นในช่วงบ่าย เรื่องวันหยุด อ่านได้ในนอนชดเชยวันหยุดแล้ว วันทำงานยังง่วง ทำไงดี?
นอนไม่หลับแบบไหนควรไปพบแพทย์?
สิ่งที่ควรไปปรึกษาแพทย์
| สิ่งที่สังเกตเห็น | ที่มา |
|---|---|
| นอนไม่หลับมาเป็นเดือน ๆ | NHS |
| กระทบชีวิตประจำวันจนรับมือได้ยาก | NHS |
| ปรับนิสัยการนอนแล้วยังไม่ดีขึ้น | NHS |
| หลับยากหรือหลับไม่ต่อเนื่องเป็นประจำ หรือรู้สึกเหนื่อยตอนกลางวันทั้งที่ใช้เวลาบนเตียงนานพอ | NHLBI |
ก่อนไปพบแพทย์ ให้จดเวลาเข้านอนและตื่น สิ่งที่ดื่มหลังมื้อเที่ยงและเวลาที่ดื่ม ยาที่ใช้อยู่ และสิ่งที่ลองปรับไปแล้ว NHS ยังแนะนำไม่ให้ขับรถตอนที่รู้สึกง่วง
คาเฟอีนกับสุขภาพ
MedlinePlus แนะนำให้ปรึกษาบุคลากรทางการแพทย์เรื่องการจำกัดคาเฟอีน ถ้ากำลังตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร ใช้ยาบางชนิดเป็นประจำ หรือมีปัญหาสุขภาพที่ต้องพบแพทย์อยู่ ถ้าตรงกับข้อใด ให้ถามแพทย์หรือเภสัชกรว่าคาเฟอีนปริมาณเท่าไรเหมาะกับตัวเอง
คำถามที่พบบ่อย
งดกาแฟตั้งแต่บ่ายแล้วก็ยังนอนไม่หลับ ควรทำอย่างไร?
ควรหยุดคาเฟอีนก่อนนอนกี่ชั่วโมง?
ชาไทยและชาเขียวมีคาเฟอีนไหม?
กาแฟดีแคฟยังมีคาเฟอีนไหม?
ยามีคาเฟอีนได้ไหม?
- National Heart, Lung, and Blood Institute (NIH): Your Guide to Healthy Sleep (NIH Publication No. 11-5271) ↗
- National Heart, Lung, and Blood Institute (NIH): Healthy Sleep Habits ↗
- National Heart, Lung, and Blood Institute (NIH): Causes and risk factors for trouble sleeping ↗
- U.S. FDA: Spilling the Beans: How Much Caffeine is Too Much? ↗
- MedlinePlus (US National Library of Medicine): Caffeine ↗
- CDC: About Sleep ↗
- CDC NIOSH Science Bulletin: Improve Sleep – Tips to Improve Your Sleep When Times Are Tough (2020) ↗
- NHS: Trouble sleeping – things you can do and when to see a GP ↗
- Drake C, Roehrs T, Shambroom J, Roth T. Caffeine effects on sleep taken 0, 3, or 6 hours before going to bed. J Clin Sleep Med 2013 (PubMed) ↗
- Grzegorzewski J, et al. Pharmacokinetics of caffeine: a systematic analysis of reported data for application in metabolic phenotyping and liver function testing. Front Pharmacol 2022 (PubMed) ↗
- Polsripradist P, Tantayaporn K, Homchampa P. Caffeine consumption behaviors of the working-age population in rural communities in Northeastern Thailand. J Med Assoc Thai 2016 (PubMed) ↗
เราใช้คุกกี้เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ และประสบการณ์ที่ดีในการใช้งานเว็บไซต์ เมื่อคุณกดยอมรับ เราจะสามารถแสดงเนื้อหาที่ตรงกับความสนใจของคุณได้มากขึ้น และหากต้องการเปลี่ยนความยินยอม สามารถทำได้ทุกเมื่อโดยคลิก “การตั้งค่าคุกกี้” นโยบายการใช้คุกกี้
