ระบบภูมิคุ้มกันใช้สารอาหารอะไร คนไทยได้พอไหม?
วิตามินซี วิตามินดี วิตามินเอ ซิงค์ ธาตุเหล็ก โฟเลต วิตามินบี 6 และวิตามินบี 12 มีส่วนช่วยในการทำงานตามปกติของระบบภูมิคุ้มกัน และค่า Thai RDIs กำหนดปริมาณต่อวันไว้ค่าเดียวสำหรับแต่ละตัว เช่น วิตามินซี 100 มก. และซิงค์ 11 มก. NIH Office of Dietary Supplements (ODS) ของสหรัฐฯ ระบุว่าได้มากขึ้นอาจไม่ได้ดีกว่า และอาหารเสริมใช้แทนอาหารที่หลากหลายไม่ได้ งานวิจัยในไทยพบว่าบางกลุ่ม เช่น ผู้สูงอายุในเชียงใหม่และพนักงานออฟฟิศในกรุงเทพฯ ได้สารอาหารบางตัวจากอาหารน้อยกว่าค่าอ้างอิง จุดเริ่มต้นจึงอยู่ที่การจดสิ่งที่เรากินจริง
ระบบภูมิคุ้มกันใช้สารอาหารอะไรบ้าง?
ระบบภูมิคุ้มกันคืออะไร
ODS อธิบายว่าระบบภูมิคุ้มกันมี 2 ส่วน ส่วนแรกคือภูมิคุ้มกันที่มีมาแต่กำเนิด เป็นด่านแรก ได้แก่ สิ่งกีดขวางทางกายภาพอย่างผิวหนังและเยื่อบุทางเดินอาหาร และเม็ดเลือดขาวที่คอยหาและกำจัดเชื้อแปลกปลอมโดยไม่ได้จำเพาะกับเชื้อชนิดใด ส่วนที่สองคือภูมิคุ้มกันแบบจำเพาะ ซึ่งตอบสนองต่อเชื้อแต่ละชนิด เซลล์บีสร้างแอนติบอดี และเซลล์ทีตอบสนองโดยตรง ส่วนนี้ใช้เวลาหลายวันถึงหลายสัปดาห์กว่าจะเกิดขึ้น แต่จะจดจำเชื้อไว้ เมื่อพบเชื้อเดิมอีก ร่างกายจึงตอบสนองได้เร็วขึ้น
สารอาหาร 8 ชนิดต่อไปนี้มีส่วนช่วยในการทำงานตามปกติของระบบภูมิคุ้มกัน
สารอาหาร 8 ชนิดและปริมาณต่อวัน
| สารอาหาร | หน้าที่ | ค่า Thai RDIs ต่อวัน |
|---|---|---|
| วิตามินซี | มีส่วนช่วยในการทำงานตามปกติของระบบภูมิคุ้มกัน | 100 มก. |
| วิตามินดี | มีส่วนช่วยในการทำงานตามปกติของระบบภูมิคุ้มกัน | 15 มคก. |
| วิตามินเอ | มีส่วนช่วยในการทำงานตามปกติของระบบภูมิคุ้มกัน | 800 มคก. RAE |
| ซิงค์ | มีส่วนช่วยในการทำงานตามปกติของระบบภูมิคุ้มกัน | 11 มก. |
| ธาตุเหล็ก | มีส่วนช่วยในการทำงานตามปกติของระบบภูมิคุ้มกัน | 22 มก. |
| โฟเลต | มีส่วนช่วยในการทำงานตามปกติของระบบภูมิคุ้มกัน | 400 มคก. DFE |
| วิตามินบี 6 | มีส่วนช่วยในการทำงานตามปกติของระบบภูมิคุ้มกัน | 1.3 มก. |
| วิตามินบี 12 | มีส่วนช่วยในการทำงานตามปกติของระบบภูมิคุ้มกัน | 2.4 มคก. |
ค่าอ้างอิงสารอาหารต่อวันสำหรับคนไทย (Thai RDIs) มีค่าเดียวต่อสารอาหารแต่ละชนิด ใช้กับคนอายุ 3 ปีขึ้นไปที่กินพลังงานวันละ 2,000 กิโลแคลอรี ไม่ได้แยกตามเพศหรืออายุ ดูค่าทั้ง 33 รายการได้ในค่าอ้างอิงสารอาหารต่อวันของคนไทย มีอะไรบ้าง?
ได้สารอาหารพออยู่แล้ว ได้รับมากขึ้นจะต่างไหม?
ร่างกายต้องการสารอาหารแต่ละชนิดในปริมาณหนึ่งเพื่อทำงานตามปกติ ODS สรุปไว้ดังนี้
- อาหารและเครื่องดื่มบางอย่าง โดยเฉพาะซีเรียลอาหารเช้าและเครื่องดื่ม มีการเติมวิตามินและแร่ธาตุ เราจึงอาจได้รับมากกว่าที่คิด และได้มากขึ้นอาจไม่ได้ดีกว่า
- การได้รับเกินความต้องการทำให้เสียเงินมากขึ้น และอาจเพิ่มโอกาสเกิดผลข้างเคียง
- อาหารเสริมใช้แทนอาหารที่หลากหลาย ซึ่งเป็นพื้นฐานของการกินที่ดีต่อสุขภาพไม่ได้
ODS ยังระบุว่าอาหารเสริมไม่ใช่ยา คำถามที่มีประโยชน์จึงไม่ใช่ "กินเพิ่มได้อีกเท่าไร" แต่เป็น "จากอาหารที่กินอยู่ เราได้พอหรือยัง"
ทำไมอาหารจึงมาก่อน
อาหารหนึ่งมื้อให้สารอาหารหลายชนิดพร้อมกัน ปลาและไข่ให้วิตามินดีและวิตามินบี 12 ตับให้วิตามินเอ ธาตุเหล็ก และโฟเลต ส่วนผักและผลไม้ให้วิตามินซีและโฟเลต การดูว่ากลุ่มอาหารเหล่านี้อยู่ในแต่ละวันหรือไม่ จึงครอบคลุมสารอาหารหลายตัวไปพร้อมกัน ขณะที่สารอาหารตัวเดียวไม่ได้เปลี่ยนส่วนอื่นของอาหารที่เรากิน
คนไทยได้สารอาหารเหล่านี้พอไหม?
ไทยยังไม่มีการสำรวจระดับประเทศที่วัดสารอาหารทั้ง 8 ชนิดพร้อมกัน แต่มีงานวิจัยในไทยหลายชิ้นที่ช่วยให้เห็นภาพ แต่ละชิ้นวัดคนละเรื่องในคนละกลุ่ม จึงควรอ่านแยกกัน
วิตามินดี: ระดับในเลือดจากการสำรวจระดับประเทศ
งานวิจัยของ Chailurkit และคณะ จากโรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล วัดวิตามินดีในเลือดของคน 4,098 คน อายุ 10 ถึง 96 ปี ที่สุ่มมาจากการสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกาย ครั้งที่ 6 (ปี 2562 ถึง 2563) ค่าเฉลี่ยอยู่ที่ 88.2 นาโนโมลต่อลิตร ODS อ้างคณะกรรมการอาหารและโภชนาการของสหรัฐฯ ว่าระดับตั้งแต่ 50 นาโนโมลต่อลิตรขึ้นไปเพียงพอสำหรับคนส่วนใหญ่ ในการสำรวจนี้มีร้อยละ 4 ที่ต่ำกว่า 50 นาโนโมลต่อลิตร ถ้าใช้เส้นที่สูงกว่าคือ 75 นาโนโมลต่อลิตร มีร้อยละ 31 ที่ต่ำกว่า ส่วนการสำรวจครั้งที่ 4 (ปี 2551 ถึง 2552) ตัวเลขอยู่ที่ราวร้อยละ 7 และ 45 ผู้หญิง คนอายุน้อย คนในเมือง คนที่มีดัชนีมวลกายสูงกว่า และคนในกรุงเทพฯ หรือภาคกลางมีระดับต่ำกว่า งานวิจัยนี้วัดระดับในเลือด ไม่ได้วัดสิ่งที่กิน อ่านเพิ่มได้ในเมืองที่มีแดดตลอดปี ได้วิตามินดีพอไหม?
ผู้สูงอายุในเชียงใหม่
งานวิจัยปี 2025 ของ Sathittrakun และคณะ จากมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ สอบถามอาหารย้อนหลัง 24 ชั่วโมงและแบบสอบถามความถี่ในการบริโภคอาหารของผู้สูงอายุ 60 ปีขึ้นไป 200 คนในอำเภอสันป่าตอง เมื่อเทียบกับค่าอ้างอิงสารอาหารของไทยที่ผู้วิจัยใช้ (Thai DRI 2563) สัดส่วนคนที่ได้ต่ำกว่าค่าอ้างอิงคือ วิตามินเอร้อยละ 85 (ค่ามัธยฐานวันละ 218 มคก.) ซิงค์ร้อยละ 84 (ค่ามัธยฐาน 5.99 มก.) วิตามินซีร้อยละ 73.5 (ค่ามัธยฐาน 42.14 มก.) และธาตุเหล็กร้อยละ 45 (ค่ามัธยฐาน 11.29 มก.) ส่วนโปรตีนต่ำกว่าค่าอ้างอิงเพียงร้อยละ 0.5 งานวิจัยยังพบว่าร้อยละ 23 เสี่ยงต่อภาวะโภชนาการไม่ดี และการงดอาหารข้ามคืนนานขึ้นกับการกินน้อยครั้งต่อวันไปด้วยกันกับความเสี่ยงที่สูงขึ้น
พนักงานออฟฟิศในกรุงเทพฯ
งานวิจัยปี 2014 ของ Ivanovitch และคณะ จากคณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล สอบถามอาหารย้อนหลัง 24 ชั่วโมงและให้จดอาหาร 2 วันในผู้ใหญ่สุขภาพดีอายุ 20 ถึง 50 ปีที่ทำงานนั่งโต๊ะใน 4 สถานที่ทำงานในกรุงเทพฯ รวม 215 คน (ชาย 75 คน หญิง 140 คน) ค่ามัธยฐานของวิตามินซีอยู่ที่วันละ 64 มก. ในผู้ชาย และ 68 มก. ในผู้หญิง ส่วนวิตามินเออยู่ที่ 346 มคก. ในผู้ชาย และ 316 มคก. ในผู้หญิง ผู้วิจัยสรุปว่าทั้งชายและหญิงได้ใยอาหารและสารอาหารรองส่วนใหญ่ไม่พอ
| งานวิจัย | กลุ่มที่ศึกษา | วิธี | สิ่งที่พบ |
|---|---|---|---|
| Chailurkit และคณะ 2023 | 4,098 คน อายุ 10 ถึง 96 ปี ทั่วประเทศ (ปี 2562 ถึง 2563) | วัดวิตามินดีในเลือด | ร้อยละ 4 ต่ำกว่า 50 นาโนโมลต่อลิตร ร้อยละ 31 ต่ำกว่าเส้นที่สูงกว่าคือ 75 |
| Sathittrakun และคณะ 2025 | ผู้สูงอายุ 60 ปีขึ้นไป 200 คน อำเภอสันป่าตอง เชียงใหม่ | สอบถามอาหารย้อนหลัง 24 ชั่วโมงและความถี่ในการกิน | ต่ำกว่าค่าอ้างอิง: วิตามินเอร้อยละ 85 ซิงค์ร้อยละ 84 วิตามินซีร้อยละ 73.5 ธาตุเหล็กร้อยละ 45 |
| Ivanovitch และคณะ 2014 | พนักงานออฟฟิศ 215 คน อายุ 20 ถึง 50 ปี กรุงเทพฯ | สอบถามอาหารย้อนหลัง 24 ชั่วโมงและจดอาหาร 2 วัน | ค่ามัธยฐานวิตามินซีวันละ 64 ถึง 68 มก. สารอาหารรองส่วนใหญ่ต่ำกว่าคำแนะนำ |
ตัวเลขเหล่านี้บอกอะไรได้ และบอกอะไรไม่ได้
- แต่ละงานวิจัยศึกษากลุ่มเดียว ได้แก่ กลุ่มตัวอย่างทั่วประเทศสำหรับวิตามินดี อำเภอเดียวในเชียงใหม่ และ 4 สถานที่ทำงานในกรุงเทพฯ
- งานวิจัยด้านอาหารอาศัยสิ่งที่ผู้เข้าร่วมจำและเล่าเอง และอาศัยตารางคุณค่าอาหาร จึงอาจตกหล่นบางอย่าง
- งานวิจัยด้านอาหารเทียบกับค่าอ้างอิงของไทยที่แยกตามเพศและอายุ ไม่ใช่ค่า Thai RDIs ค่าเดียวที่ใช้บนฉลาก
- ค่าที่แนะนำกำหนดไว้ให้พอสำหรับคนสุขภาพดีเกือบทุกคน (ร้อยละ 97 ถึง 98 ตามที่ ODS อธิบายค่า RDA ของสหรัฐฯ) การได้ต่ำกว่าค่านี้จึงไม่ได้แปลว่าได้ไม่พอเสมอไป
- ตัวเลขเหล่านี้เป็นภาพของกลุ่ม ส่วนเราได้พอหรือไม่ ขึ้นกับอาหารที่เรากินเอง
รู้ได้อย่างไรว่าเราได้สารอาหารพอ?
จดอาหาร 3 วันปกติ
จดทุกอย่างที่กินและดื่มใน 3 วันปกติ รวมทั้งอาหารและเครื่องดื่มที่ซื้อจากข้างนอก แล้วดูว่ามีปลา ไข่ เนื้อสัตว์หรือถั่ว ผัก และผลไม้ ในเกือบทุกวันหรือไม่ และจดด้วยว่าวันหนึ่งกินกี่ครั้ง
เทียบกับค่า Thai RDIs
ใช้ตารางด้านบนและตารางอาหารในบทความที่ลิงก์ไว้ด้านล่างเพื่อดูภาพคร่าว ๆ ถ้าต้องการประเมินให้ละเอียด ให้นำบันทึกไปให้แพทย์หรือนักกำหนดอาหารดู เรื่องซิงค์และวิตามินซีโดยละเอียด อ่านได้ในได้ซิงค์และวิตามินซีพอไหม ดูจากอะไรได้บ้าง?
อาหารอะไรมีสารอาหารเหล่านี้?
ตามเอกสารข้อมูลของ ODS แหล่งอาหารหลักมีดังนี้
| สารอาหาร | แหล่งอาหารหลัก (ODS) | ค่า Thai RDIs | อ่านเพิ่ม |
|---|---|---|---|
| วิตามินซี | ผักและผลไม้ เช่น ผลไม้ตระกูลส้ม พริกหวานแดงและเขียว กีวี และบรอกโคลี | 100 มก. | ผลไม้ที่มีวิตามินซีสูง |
| วิตามินดี | ปลาที่มีไขมัน น้ำมันตับปลา ไข่แดง อาหารที่มีวิตามินดีตามธรรมชาติมีไม่มาก | 15 มคก. | อาหารที่มีวิตามินดีสูง |
| วิตามินเอ | ตับ ปลา ไข่ และนม (แบบเรตินอล) ผักใบเขียวเข้มและผักผลไม้สีส้ม (แคโรทีนอยด์) | 800 มคก. RAE | วิตามินเอและเบตาแคโรทีน |
| ซิงค์ | หอยนางรมและอาหารทะเลอื่น เนื้อแดง เนื้อไก่ ถั่ว เมล็ดพืช และธัญพืชไม่ขัดสี | 11 มก. | อาหารที่มีซิงค์สูง |
| ธาตุเหล็ก | เนื้อสัตว์ อาหารทะเล และเนื้อไก่ (ฮีม) ถั่ว เมล็ดพืช ผัก และธัญพืชเสริมธาตุเหล็ก (นอนฮีม) | 22 มก. | อาหารที่มีธาตุเหล็กสูง |
| โฟเลต | ผักใบเขียวเข้ม ถั่ว ตับ | 400 มคก. DFE | อาหารที่มีโฟเลตสูง |
| วิตามินบี 6 | ปลา เนื้อไก่ เครื่องในสัตว์ มันฝรั่งและผักที่มีแป้ง ผลไม้ที่ไม่ใช่ตระกูลส้ม | 1.3 มก. | — |
| วิตามินบี 12 | อาหารจากสัตว์เท่านั้น ได้แก่ ปลา เนื้อสัตว์ เนื้อไก่ ไข่ และนม | 2.4 มคก. | — |
การจัดอาหารไทยในแต่ละวันให้ได้หลายตัว อ่านได้ในภูมิคุ้มกันใช้สารอาหารอะไร มีในอาหารไหนบ้าง?
ถ้าใช้อาหารเสริม ควรระวังอะไร?
ปริมาณสูงสุดต่อวัน
สารอาหารส่วนใหญ่มีปริมาณสูงสุดต่อวัน คือปริมาณมากที่สุดที่ผู้ใหญ่ได้รับต่อวันจากอาหารและอาหารเสริมรวมกันโดยไม่น่าจะเกิดผลเสีย ปริมาณสูงสุดเป็นขีดจำกัด ไม่ใช่เป้าหมาย ตารางนี้เป็นค่าของสหรัฐฯ ที่ ODS เผยแพร่
| สารอาหาร | ปริมาณสูงสุดต่อวัน (ผู้ใหญ่ ค่าของสหรัฐฯ) | ข้อสังเกตจาก ODS |
|---|---|---|
| วิตามินซี | 2,000 มก. | ปริมาณสูงอาจทำให้ท้องเสีย คลื่นไส้ และปวดท้อง |
| วิตามินดี | 100 มคก. (4,000 IU) | — |
| วิตามินเอ | 3,000 มคก. (แบบเรตินอล) | ใช้กับเรตินอล ไม่ใช้กับเบตาแคโรทีน |
| ซิงค์ | 40 มก. | วันละ 50 มก. ขึ้นไปต่อเนื่องหลายสัปดาห์อาจรบกวนการดูดซึมทองแดง |
| ธาตุเหล็ก | 45 มก. | — |
| โฟเลต | 1,000 มคก. (กรดโฟลิกที่สังเคราะห์) | ใช้กับกรดโฟลิกที่เติมในอาหารและอาหารเสริม |
| วิตามินบี 6 | 100 มก. | ODS ระบุว่าในปี 2023 หน่วยงานความปลอดภัยด้านอาหารของยุโรปกำหนดปริมาณสูงสุดสำหรับผู้ใหญ่ไว้ที่วันละ 12 มก. |
| วิตามินบี 12 | ไม่ได้กำหนด | — |
นับรวมทุกแหล่ง
ถ้าใช้ผลิตภัณฑ์มากกว่าหนึ่งชนิด หรือกินอาหารที่เติมวิตามินและแร่ธาตุ สารอาหารตัวเดียวกันอาจมาจากหลายทาง ให้รวมทั้งหมดแล้วเทียบกับปริมาณสูงสุดต่อวัน สำหรับโฟเลตและวิตามินเอ ปริมาณสูงสุดนับเฉพาะบางรูปแบบ (ดูตาราง)
ยา การตั้งครรภ์ และการให้นมบุตร
ยาบางชนิดอาจมีผลต่อการดูดซึมหรือระดับของสารอาหารบางชนิด และอาหารเสริมบางชนิดก็อาจมีผลต่อยา ผู้ที่ตั้งครรภ์ ให้นมบุตร หรือใช้ยาประจำ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้อาหารเสริม
ทั้งนี้ ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค
คำถามที่พบบ่อย
ได้สารอาหารพออยู่แล้ว ถ้ากินอาหารเสริมเพิ่ม ระบบภูมิคุ้มกันจะต่างไหม?
ระบบภูมิคุ้มกันต้องใช้สารอาหารอะไรบ้างเพื่อทำงานตามปกติ?
เมืองไทยแดดแรง คนไทยได้วิตามินดีพอไหม?
ผู้สูงอายุไทยได้สารอาหารเหล่านี้จากอาหารพอไหม?
รู้ได้อย่างไรว่าเราได้สารอาหารพอ?
ได้รับมากเกินไปมีผลอย่างไร?
ใครควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อน?
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 447) พ.ศ. 2566
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 445) พ.ศ. 2566 เรื่อง ฉลากโภชนาการ – ค่าอ้างอิงสารอาหารต่อวันสำหรับคนไทย (Thai RDIs)
- NIH Office of Dietary Supplements: Dietary Supplements – What You Need to Know ↗
- NIH Office of Dietary Supplements: Immune Function (Health Professional Fact Sheet) ↗
- NIH Office of Dietary Supplements: Zinc (Health Professional Fact Sheet) ↗
- NIH Office of Dietary Supplements: Vitamin C (Health Professional Fact Sheet) ↗
- NIH Office of Dietary Supplements: Vitamin D (Health Professional Fact Sheet) ↗
- NIH Office of Dietary Supplements: Vitamin A (Health Professional Fact Sheet) ↗
- NIH Office of Dietary Supplements: Iron (Health Professional Fact Sheet) ↗
- NIH Office of Dietary Supplements: Folate (Health Professional Fact Sheet) ↗
- NIH Office of Dietary Supplements: Vitamin B6 (Health Professional Fact Sheet) ↗
- NIH Office of Dietary Supplements: Vitamin B12 (Health Professional Fact Sheet) ↗
- Chailurkit LO, Ongphiphadhanakul B, Aekplakorn W. Update on vitamin D status in sunshine-abundant Thailand, 2019-2020. Nutrition 2023 (PubMed) ↗
- Sathittrakun T, Bankhum N, Phinyo P, et al. Association between dietary intake, meal patterns, and malnutrition risk among community-dwelling elderly in Northern Thailand. Nutrients 2025 (PMC, CC BY) ↗
- Ivanovitch K, Klaewkla J, Chongsuwat R, et al. The intake of energy and selected nutrients by Thai urban sedentary workers: an evaluation of adherence to dietary recommendations. J Nutr Metab 2014 (PMC, CC BY) ↗
เราใช้คุกกี้เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ และประสบการณ์ที่ดีในการใช้งานเว็บไซต์ เมื่อคุณกดยอมรับ เราจะสามารถแสดงเนื้อหาที่ตรงกับความสนใจของคุณได้มากขึ้น และหากต้องการเปลี่ยนความยินยอม สามารถทำได้ทุกเมื่อโดยคลิก “การตั้งค่าคุกกี้” นโยบายการใช้คุกกี้
