ดูแลประจำวัน

ผลตรวจสุขภาพค่าตับสูงนิดหน่อย ทำอะไรก่อนดี?

โดยทีมบรรณาธิการ VISTRA · อ่าน 12 นาที

เผยแพร่ 6 พ.ย. 2569 · อัปเดต 6 พ.ย. 2569

นำผลตรวจทั้งชุดไปให้แพทย์อ่าน และเล่าว่าสัปดาห์ก่อนตรวจทำอะไรมาบ้าง MedlinePlus ระบุว่า ALT สูงไม่ได้แปลว่ามีปัญหาสุขภาพเสมอไป การออกกำลังกายหนัก การเพิ่งไม่สบาย แอลกอฮอล์ และยา มีผลต่อค่าได้ ผลตรวจสุขภาพของกำลังพลกองทัพบกพบอย่างน้อย 1 ใน 4 มี ALT ตั้งแต่ 37 U/L ขึ้นไป

ถ้าผลตรวจสุขภาพบอกว่า ALT หรือ AST สูงนิดหน่อย ให้เริ่มจากนำผลตรวจทั้งชุดไปให้แพทย์อ่าน และเล่าว่าสัปดาห์ก่อนตรวจทำอะไรมาบ้าง MedlinePlus ของหอสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐฯ ระบุว่า ALT สูงไม่ได้แปลว่ามีปัญหาสุขภาพเสมอไป อายุ เพศ น้ำหนักตัว การออกกำลังกายหนัก ยาบางชนิด และผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ล้วนมีผลต่อค่าได้ และแพทย์จะดูค่านี้คู่กับค่าตับตัวอื่น ผลแบบนี้ก็ไม่ได้พบเฉพาะเรา ในผลตรวจสุขภาพประจำปีของกำลังพลกองทัพบก มีอย่างน้อย 1 ใน 4 ที่มี ALT ตั้งแต่ 37 U/L ขึ้นไปในทุกปีตั้งแต่ 2017 ถึง 2021

ALT หรือ AST "สูง" ในผลตรวจหมายความว่าอะไร?

ALT และ AST คือ 2 ค่าที่คนส่วนใหญ่เรียกว่า "ค่าตับ" มักอยู่ในหมวดการทำงานของตับในใบผลตรวจ ข้างกับค่าอื่น เช่น GGT ALP และบิลิรูบิน

สองค่านี้คืออะไร

MedlinePlus อธิบายว่า ALT และ AST เป็นเอนไซม์ คือโปรตีนที่ช่วยเร่งปฏิกิริยาเคมีในร่างกาย ALT พบมากที่ตับ ส่วน AST พบมากที่ตับเช่นกัน แต่ก็พบในหัวใจ กล้ามเนื้อ และเนื้อเยื่ออื่นด้วย ตามปกติในเลือดจะมีเอนไซม์เหล่านี้อยู่น้อย เมื่อเซลล์ที่มีเอนไซม์เหล่านี้ได้รับความเสียหาย ก็จะปล่อยออกมาในเลือดมากขึ้น ค่าตับแต่ละตัวในใบผลตรวจดูอะไร อ่านได้ในค่า ALT AST GGT ในผลตรวจสุขภาพหมายถึงอะไร?

ทำไมตัวเลขสูงตัวเดียวยังบอกไม่ครบ

หน้าการตรวจการทำงานของตับของ MedlinePlus ระบุว่าการตรวจเหล่านี้โดยลำพังมักบอกสาเหตุที่แน่ชัดไม่ได้ แพทย์จึงดูค่าตับทุกตัวประกอบกัน ดูรูปแบบของค่าที่ปกติและไม่ปกติ และอาจสั่งตรวจอย่างอื่นเพิ่ม แพทย์ยังพิจารณาอาการ ประวัติ และยาที่ใช้อยู่ด้วย ตัว H ข้างค่า ALT แปลว่าควรคุยกับแพทย์ ไม่ได้แปลว่าต้องตกใจ

เกณฑ์ "สูง" ของแต่ละห้องแล็บไม่เท่ากัน

ห้องปฏิบัติการแต่ละแห่งพิมพ์ช่วงค่าอ้างอิงของตัวเองไว้ข้างผล ตัวอย่างเช่น งานวิจัยกองทัพบกนับว่า ALT หรือ AST สูงเมื่อมีค่าตั้งแต่ 40 U/L ในผู้ชาย และ 35 U/L ในผู้หญิง ส่วนแนวทางสำหรับแพทย์ของสหรัฐฯ ปี 2017 โดยคณะของ Kwo ให้ค่า ALT ที่ปกติจริงต่ำกว่านั้น คือ 29 ถึง 33 U/L ในผู้ชาย และ 19 ถึง 25 U/L ในผู้หญิง ตัวเลขเดียวกันจึงอาจถูกทำเครื่องหมายที่คลินิกหนึ่ง แต่ไม่ถูกทำที่อีกแห่ง ถามแพทย์ได้ว่าใบผลของเราใช้ช่วงค่าไหน

คนไทยมีค่าตับสูงนิดหน่อยบ่อยไหม?

ในผู้ใหญ่ไทยบางกลุ่ม พบได้บ่อย ข้อมูลผลตรวจสุขภาพจำนวนมากช่วยให้เห็นภาพว่าพบบ่อยแค่ไหน

ผลตรวจสุขภาพของกำลังพลกองทัพบก

คณะของ Sakboonyarat จากวิทยาลัยแพทยศาสตร์พระมงกุฎเกล้า วิเคราะห์ผลตรวจสุขภาพประจำปีของกำลังพลกองทัพบกที่ยังรับราชการ อายุ 35 ถึง 60 ปี 244,281 คน ในปี 2017 ถึง 2021 ราว 90% เป็นผู้ชาย อายุเฉลี่ย 47 ถึง 48 ปี และราว 2 ใน 3 บอกว่าปัจจุบันดื่มแอลกอฮอล์

ปี	จำนวนผู้ตรวจ	ค่ามัธยฐาน ALT (U/L)	1 ใน 4 มี ALT ตั้งแต่ (U/L)	ค่ามัธยฐาน AST (U/L)
2017	42,617	29	44	25
2018	47,868	28	42	25
2019	54,196	27	41	24
2020	54,133	25	37	24
2021	45,467	26	39	25

ในปี 2017 มี 1 ใน 4 ที่มีค่าตั้งแต่ 44 U/L ขึ้นไป ซึ่งสูงกว่า 40 U/L ที่งานวิจัยใช้เป็นเกณฑ์ของผู้ชาย

งานวิจัยในหมู่บ้านภาคเหนือ

งานวิจัยปี 2026 ของคณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยพะเยา ตรวจ ALT ในผู้ใหญ่อายุ 20 ปีขึ้นไป 405 คนที่สุ่มเลือกจากชนบทของจังหวัดพะเยา พบว่าคะแนนแบบประเมินการดื่มมาตรฐาน (AUDIT) ที่สูงขึ้นไปด้วยกันกับค่า ALT ที่สูงขึ้น ทั้งในผู้หญิงและผู้ชาย

ตัวเลขเหล่านี้บอกอะไรได้และไม่ได้

กลุ่มกองทัพบกส่วนใหญ่เป็นผู้ชายวัยกลางคน และงานวิจัยที่พะเยาครอบคลุมจังหวัดเดียว จึงไม่ได้แทนผู้ใหญ่ไทยทั้งหมด ทั้งสองงานดูแต่ละคนในช่วงเวลาเดียว ตัวเลขบอกได้ว่าค่า ALT สูงนิดหน่อยเป็นผลที่พบบ่อย แต่บอกไม่ได้ว่าผลของเราหมายความว่าอะไร ส่วนนั้นเป็นหน้าที่ของแพทย์

อะไรบ้างที่ทำให้ ALT และ AST สูงขึ้นก่อนตรวจได้?

เรื่องในชีวิตประจำวันหลายอย่างทำให้ค่าเหล่านี้ขยับได้เป็นวันหรือเป็นสัปดาห์ รู้ไว้จะช่วยให้เล่าให้แพทย์ฟังได้ตรงจุด

ออกกำลังกายหนัก

งานวิจัยในสวีเดนปี 2008 ของคณะของ Pettersson ให้ผู้ชายสุขภาพดี 15 คนที่ออกกำลังกายระดับปานกลางเป็นประจำ แต่ไม่ได้ยกน้ำหนักเป็นประจำ ยกน้ำหนัก 1 ชั่วโมง พบว่า AST และ ALT สูงขึ้นและยังสูงอยู่อย่างน้อย 7 วัน ส่วน GGT ALP และบิลิรูบินยังอยู่ในเกณฑ์ปกติ เป็นงานวิจัยขนาดเล็กและมีแต่ผู้ชาย แต่ก็บอกได้ว่าทำไมการเข้ายิมหนัก ๆ ในสัปดาห์ก่อนตรวจจึงควรบอกแพทย์

เพิ่งไม่สบายมา

MedlinePlus ระบุว่าถ้าเพิ่งไม่สบายมา ผลตรวจตับที่ผิดปกติบางอย่างอาจเป็นเพียงชั่วคราว และแพทย์อาจตรวจซ้ำภายหลังเพื่อดูว่ากลับมาปกติหรือไม่

กินมากผิดปกติติดกันหลายสัปดาห์

งานวิจัยในสวีเดนปี 2008 ของคณะของ Kechagias ให้คนหนุ่มสาวสุขภาพดี 18 คนกินอาหารฟาสต์ฟู้ดอย่างน้อยวันละ 2 มื้อ โดยตั้งเป้าให้ได้พลังงานเป็น 2 เท่าของปกติ และขยับร่างกายน้อยเป็นเวลา 4 สัปดาห์ ค่า ALT เฉลี่ยเพิ่มจาก 22.1 U/L ตอนเริ่ม เป็นค่าสูงสุดของแต่ละคนเฉลี่ย 97 U/L และ 11 ใน 18 คนมีค่าสูงกว่าเกณฑ์อ้างอิงต่อเนื่องระหว่างการศึกษา เป็นงานวิจัยขนาดเล็กในคนหนุ่มสาวชาวสวีเดนสุขภาพดี 18 คนที่ตั้งใจกินมากเป็นพิเศษในช่วงสั้น ๆ และดูเฉพาะช่วงที่กินมาก ผู้วิจัยสรุปว่าเมื่อ ALT สูง แพทย์ควรถามทั้งเรื่องแอลกอฮอล์และเรื่องการกินมากในช่วงที่ผ่านมา ถ้าเพิ่งกลับจากเที่ยวที่กินเลี้ยงหนัก หรือช่วงนี้กินมากกว่าปกติ ให้บอกแพทย์

แอลกอฮอล์ ยา และผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร

MedlinePlus ระบุว่าแอลกอฮอล์เป็นปัจจัยหนึ่งที่ทำให้ AST สูงขึ้นได้ และยาบางชนิดกับผลิตภัณฑ์เสริมอาหารมีผลต่อค่า ALT ได้ แนวทางของสหรัฐฯ ก็ให้แพทย์ถามทั้งยาที่แพทย์สั่งและยาที่ซื้อเอง

สรุปในตารางเดียว

สิ่งที่เกิดขึ้นก่อนตรวจ	ทำไมจึงสำคัญ	แหล่งที่มา
ยกน้ำหนักหนัก ๆ	AST และ ALT สูงอยู่อย่างน้อย 7 วันหลังยกน้ำหนัก 1 ชั่วโมง	Pettersson 2008
เพิ่งไม่สบาย	ผลที่ผิดปกติบางอย่างอาจเป็นชั่วคราว	MedlinePlus
กินมากผิดปกติหลายสัปดาห์	ALT สูงขึ้นในคนหนุ่มสาวสุขภาพดีระหว่างกินมาก 4 สัปดาห์	Kechagias 2008
ดื่มแอลกอฮอล์	เป็นปัจจัยของ AST และไปด้วยกันกับ ALT ที่สูงขึ้นในงานวิจัยที่พะเยา	MedlinePlus, Chairinkam 2026
ยาและผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร	เป็นปัจจัยของ ALT	MedlinePlus
ช่วงของรอบเดือน	เป็นปัจจัยของ ALT	MedlinePlus

ควรเริ่มทำอะไรก่อน?

3 ขั้นง่าย ๆ ช่วยให้แพทย์อ่านผลได้ตรงขึ้น

ขั้นที่ 1 นำผลตรวจทั้งชุดไปให้แพทย์

นำผลครั้งนี้และผลครั้งก่อนไปด้วยถ้ามี ค่า ALT และ AST จะมีความหมายเมื่อดูคู่กับค่าตับตัวอื่นและประวัติของเรา ผลครั้งก่อนยังช่วยบอกว่าตัวเลขวันนี้เพิ่งเกิดขึ้นหรือไม่

ขั้นที่ 2 จดว่าสัปดาห์ก่อนตรวจทำอะไรบ้าง

ออกกำลังกายหนัก เล่นกีฬา หรือทำงานใช้แรง วันไหนบ้าง
ไม่สบาย มีไข้ หรือท้องเสียในช่วงหลายสัปดาห์ก่อนหรือไม่
ช่วงนั้นกินมากกว่าปกติหรือไม่
ดื่มแอลกอฮอล์เท่าไร นับเป็นจำนวนแก้วหรือขวดต่อสัปดาห์
ยา วิตามิน ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร และสมุนไพรทุกอย่างที่ใช้อยู่
น้ำหนักตัวเปลี่ยนไปในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมาหรือไม่

ขั้นที่ 3 ถามเรื่องการตรวจซ้ำและการเตรียมตัว

ถามแพทย์ว่าควรตรวจซ้ำไหมและเมื่อไร หน้าการงดอาหารก่อนเจาะเลือดของ MedlinePlus ระบุว่าระหว่างงดอาหารไม่ควรเคี้ยวหมากฝรั่ง สูบบุหรี่ หรือออกกำลังกาย อาจถูกขอให้งดแอลกอฮอล์นานกว่านั้น และโดยทั่วไปดื่มน้ำเปล่าได้ ให้ทำตามคำแนะนำของสถานพยาบาลเป็นหลัก

เรื่องการเตรียมตัวก่อนตรวจสุขภาพโดยรวม อ่านได้ในก่อนตรวจสุขภาพซ้ำ ควรปรับการใช้ชีวิตอะไรบ้าง? ถ้าหลายค่าในใบผลเปลี่ยนไปพร้อมกัน อ่านได้ในน้ำหนักขึ้น ผลตรวจแย่ลงหลายค่า ทำอะไรก่อน?

แนวทางทั่วไปสำหรับผู้ใหญ่ทุกคนมีอะไรบ้าง?

แนวทางด้านล่างเป็นคำแนะนำทั่วไปสำหรับผู้ใหญ่ทุกคน ไม่ใช่คำแนะนำเฉพาะเรื่องค่าตับ

แอลกอฮอล์

NHS แนะนำว่าทั้งผู้ชายและผู้หญิงไม่ควรดื่มเป็นประจำเกินสัปดาห์ละ 14 หน่วย เมื่อคำนวณตามสูตรของ NHS เบียร์ 5% ขวดใหญ่ 620 มล. มีราว 3.1 หน่วย ดื่มราว 4 ขวดครึ่งก็ถึง 14 หน่วยแล้ว วิธีนับเครื่องดื่มและการมีวันไม่ดื่ม อ่านได้ในดื่มแอลกอฮอล์บ่อย ระวังไขมันในเลือดอย่างไร?

กิจกรรมทางกาย

องค์การอนามัยโลกแนะนำให้ผู้ใหญ่มีกิจกรรมทางกายระดับปานกลางสัปดาห์ละ 150 ถึง 300 นาที เช่น เดินเร็ว หรือระดับหนัก 75 ถึง 150 นาที ร่วมกับการออกกำลังกล้ามเนื้ออย่างน้อย 2 วันต่อสัปดาห์

เมื่อไรควรไปพบแพทย์เร็วขึ้น?

ถ้าสังเกตเห็นอาการด้านล่างข้อใดข้อหนึ่ง ให้ไปพบแพทย์โดยเร็ว ไม่ต้องรอตรวจสุขภาพครั้งหน้า

อาการที่ควรไปพบแพทย์โดยเร็ว

MedlinePlus ระบุอาการเหล่านี้เป็นเหตุให้อาจต้องตรวจการทำงานของตับ

ผิวหรือตาขาวเป็นสีเหลือง
ปัสสาวะสีเข้ม หรืออุจจาระสีซีด
ท้องบวมหรือปวดท้อง หรือข้อเท้าและขาบวม
คลื่นไส้อาเจียน เบื่ออาหาร หรือคันบ่อย ๆ

เรื่องยา

อย่าเริ่ม หยุด หรือเปลี่ยนยาหรือผลิตภัณฑ์เสริมอาหารที่ใช้ประจำเองเพราะผลครั้งนี้ ให้ถามแพทย์หรือเภสัชกรก่อน

คำถามที่พบบ่อย

ตรวจสุขภาพแล้วค่าตับ (ALT หรือ AST) สูงนิดหน่อย ควรทำอะไรก่อน?

นำผลตรวจทั้งชุดไปให้แพทย์อ่าน และเล่าว่าสัปดาห์ก่อนตรวจเป็นอย่างไร เช่น ออกกำลังกายหนัก เพิ่งไม่สบาย กินมากกว่าปกติ ดื่มแอลกอฮอล์ และใช้ยาหรือผลิตภัณฑ์เสริมอาหารอะไรอยู่ MedlinePlus ของหอสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐฯ ระบุว่า ALT สูงไม่ได้แปลว่ามีปัญหาสุขภาพเสมอไป และแพทย์จะดูค่าตับทุกตัวประกอบกัน แพทย์จะบอกได้ว่าควรตรวจซ้ำไหมและเมื่อไร

ออกกำลังกายทำให้ค่า ALT และ AST สูงขึ้นได้ไหม?

ได้ MedlinePlus ระบุว่าการออกกำลังกายเป็นปัจจัยหนึ่งที่มีผลต่อค่า ALT และ AST งานวิจัยในสวีเดนปี 2008 ให้ผู้ชายสุขภาพดี 15 คนที่ปกติไม่ได้ยกน้ำหนักเป็นประจำ ยกน้ำหนัก 1 ชั่วโมง พบว่า AST และ ALT สูงขึ้นและยังสูงอยู่อย่างน้อย 7 วัน ส่วน GGT ALP และบิลิรูบินยังอยู่ในเกณฑ์ปกติ ถ้าสัปดาห์ก่อนตรวจซ้อมหนัก ให้บอกแพทย์

คนไทยมีค่า ALT สูงนิดหน่อยบ่อยแค่ไหน?

พบบ่อยในบางกลุ่ม ผลตรวจสุขภาพประจำปีของกำลังพลกองทัพบกอายุ 35 ถึง 60 ปี 244,281 คนในปี 2017 ถึง 2021 ซึ่งราว 90% เป็นผู้ชาย มีค่ามัธยฐาน ALT 25 ถึง 29 U/L และทุกปีมีอย่างน้อย 1 ใน 4 ที่มีค่าตั้งแต่ 37 U/L ขึ้นไป ในปี 2017 มี 1 ใน 4 ที่มีค่าตั้งแต่ 44 U/L ขึ้นไป ซึ่งสูงกว่า 40 U/L ที่งานวิจัยใช้เป็นเกณฑ์ค่าสูงของผู้ชาย

ดื่มแอลกอฮอล์มีผลต่อค่า ALT และ AST ไหม?

MedlinePlus ระบุว่าแอลกอฮอล์เป็นปัจจัยหนึ่งที่ทำให้ AST สูงขึ้นได้ งานวิจัยปี 2026 ในผู้ใหญ่ 405 คนในชนบทของจังหวัดพะเยาพบว่า คะแนนแบบประเมินการดื่มที่สูงขึ้นไปด้วยกันกับค่า ALT ที่สูงขึ้นทั้งในผู้หญิงและผู้ชาย ถ้าดื่ม ให้บอกแพทย์ตามจริง

ยาหรือผลิตภัณฑ์เสริมอาหารทำให้ค่าตับเปลี่ยนได้ไหม?

ได้ MedlinePlus ระบุว่ายาบางชนิดและผลิตภัณฑ์เสริมอาหารมีผลต่อค่า ALT ได้ และให้บอกแพทย์ทุกอย่างที่ใช้อยู่ แนวทางสำหรับแพทย์ของสหรัฐฯ ก็ให้แพทย์ถามทั้งยาที่แพทย์สั่งและยาที่ซื้อเอง อย่าหยุดยาเอง ให้ถามแพทย์หรือเภสัชกรก่อน

แพทย์จะตรวจค่าตับซ้ำไหม?

แพทย์อาจตรวจซ้ำ MedlinePlus ระบุว่าถ้าเพิ่งไม่สบายมา ผลที่ผิดปกติบางอย่างอาจเป็นเพียงชั่วคราว และแพทย์อาจตรวจซ้ำภายหลังเพื่อดูว่ากลับมาปกติหรือไม่ ถามแพทย์ว่าควรตรวจซ้ำเมื่อไรและเตรียมตัวอย่างไร เช่น ต้องงดอาหารกี่ชั่วโมง และควรงดออกกำลังกายหรือแอลกอฮอล์ก่อนตรวจหรือไม่

ในบทความนี้

หมวดหมู่สุขภาพ: วิตามินพื้นฐาน →

แหล่งอ้างอิง

ข้อมูลอ้างอิงเชิงให้ความรู้ทั่วไป — ไม่ใช่การอ้างสรรพคุณผลิตภัณฑ์