ค่า ALT AST GGT ในผลตรวจสุขภาพหมายถึงอะไร?
ALT AST และ GGT เป็นเอนไซม์ คือโปรตีนที่ช่วยเร่งปฏิกิริยาเคมีในร่างกาย ในใบผลตรวจสุขภาพจะอยู่ในหมวดค่าตับ ข้างกับ ALP บิลิรูบิน และอัลบูมิน MedlinePlus ของหอสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐฯ อธิบายว่า ALT AST GGT และ ALP สร้างที่ตับเป็นหลัก แต่ละค่าดูคนละแง่ และแพทย์จะดูทุกค่าประกอบกัน เพราะค่าใดค่าหนึ่งโดยลำพังมักบอกสาเหตุที่แน่ชัดไม่ได้ เส้นแบ่งระหว่าง "ปกติ" กับ "สูง" ก็ต่างกันตามห้องแล็บและเพศ แนวทางสำหรับแพทย์ของสหรัฐฯ ปี 2017 ให้ค่า ALT ที่ปกติ 29 ถึง 33 U/L ในผู้ชาย และ 19 ถึง 25 U/L ในผู้หญิง
ในหมวดค่าตับของผลตรวจสุขภาพมีอะไรบ้าง?
MedlinePlus เรียกการตรวจกลุ่มนี้ว่าการตรวจการทำงานของตับ (liver function tests หรือ liver panel) รายการและชื่อที่พิมพ์ในใบผลแต่ละโรงพยาบาลอาจต่างกัน แต่ส่วนใหญ่มีค่าต่อไปนี้
ค่าที่พบบ่อยและชื่ออื่นที่อาจเห็น
| ค่าในใบผล | ชื่ออื่นที่อาจเห็น | คืออะไร | พบมากที่ไหน |
|---|---|---|---|
| ALT | SGPT, GPT, alanine aminotransferase | เอนไซม์ | ตับ |
| AST | SGOT, aspartate aminotransferase | เอนไซม์ | ตับ และพบในหัวใจ กล้ามเนื้อ และเนื้อเยื่ออื่น |
| GGT | Gamma-GT, GGTP | เอนไซม์ | ทั่วร่างกาย แต่มากที่ตับ |
| ALP | Alk phos, alkaline phosphatase | เอนไซม์ | ทุกเนื้อเยื่อ มากที่ตับ ท่อน้ำดี และกระดูก |
| บิลิรูบิน (total, direct) | TBIL, direct bilirubin | สารสีเหลืองจากเม็ดเลือดแดงที่หมดอายุ | ตับเป็นผู้กำจัดออกเป็นหลัก |
| อัลบูมิน | ALB | โปรตีน | สร้างที่ตับ |
ชื่อและคำอธิบายส่วนใหญ่มาจากหน้าการตรวจแต่ละรายการของ MedlinePlus ส่วนหน่วยที่มักเห็นในใบผลคือ U/L สำหรับเอนไซม์ มก./ดล. สำหรับบิลิรูบิน และ ก./ดล. สำหรับอัลบูมิน แต่ควรดูหน่วยในใบผลของตัวเอง
ทำไมต้องอ่านเป็นกลุ่ม
MedlinePlus อธิบายว่าเมื่อค่าตับตัวใดอยู่นอกช่วง แพทย์จะเทียบผลของทุกค่าที่ตรวจ และดูรูปแบบของค่าที่ปกติและไม่ปกติ แพทย์ยังพิจารณาอาการ ประวัติ และยาที่ใช้อยู่ และอาจสั่งตรวจอย่างอื่นเพิ่ม การดูตัวเลขตัวเดียว หรือเอาไปเทียบกับผลของเพื่อน จึงบอกอะไรได้น้อย
ค่าแต่ละตัวดูอะไร?
ค่าแต่ละตัวตอบคำถามคนละแง่ คำอธิบายด้านล่างอ้างอิงจาก MedlinePlus
ALT (SGPT)
หน้า ALT ของ MedlinePlus อธิบายว่า ALT พบมากที่ตับ และตามปกติในเลือดมีอยู่น้อย เมื่อเซลล์ตับได้รับความเสียหาย จะปล่อย ALT ออกมาในเลือด เพราะ ALT อยู่ที่ตับเป็นส่วนใหญ่ การตรวจ ALT จึงเจาะจงกับตับมากกว่า MedlinePlus ยังระบุว่า ALT สูงไม่ได้แปลว่ามีปัญหาสุขภาพเสมอไป และอายุ เพศ น้ำหนักตัว ยาบางชนิดและผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร การออกกำลังกายหนัก และช่วงของรอบเดือน มีผลต่อค่าได้
AST (SGOT)
หน้า AST ของ MedlinePlus อธิบายว่า AST พบมากที่ตับเช่นกัน แต่ก็พบในหัวใจ กล้ามเนื้อ และเนื้อเยื่ออื่นด้วย เมื่อเซลล์ที่มี AST ได้รับความเสียหาย AST จะออกมาในเลือด MedlinePlus ระบุว่าการตั้งครรภ์ การออกกำลังกาย ยาบางชนิด อายุ และเพศ มีผลต่อผลตรวจได้ และแอลกอฮอล์เป็นปัจจัยหนึ่งที่ทำให้ AST สูงขึ้น
GGT (Gamma-GT)
หน้า GGT ของ MedlinePlus อธิบายว่า GGT พบทั่วร่างกายแต่มากที่ตับ และอาจรั่วออกมาในเลือดเมื่อตับหรือท่อน้ำดี ซึ่งเป็นท่อที่ลำเลียงน้ำดี ได้รับความเสียหาย การตรวจ GGT โดยลำพังบอกสาเหตุที่เจาะจงไม่ได้ จึงมักอ่านคู่กับ ALP และค่าตับตัวอื่น MedlinePlus ยังระบุว่าการดื่มแอลกอฮอล์ทำให้ GGT สูงขึ้น
ALP (อัลคาไลน์ฟอสฟาเทส)
หน้า ALP ของ MedlinePlus อธิบายว่า ALP พบในเนื้อเยื่อทุกส่วน แต่มีมากที่ตับ ท่อน้ำดี และกระดูก และแต่ละส่วนของร่างกายสร้าง ALP คนละชนิด การตรวจ ALP ทั่วไปบอกไม่ได้ว่าชนิดไหนสูง จึงต้องอ่านคู่กับการตรวจอื่น MedlinePlus ระบุว่าเด็กและวัยรุ่นอาจมี ALP สูงเพราะกระดูกกำลังเติบโต การตั้งครรภ์ทำให้ ALP สูงขึ้นได้ และการกินอาหารมันก่อนตรวจอาจทำให้ค่าสูงขึ้นเล็กน้อย
บิลิรูบิน
หน้าบิลิรูบินของ MedlinePlus อธิบายว่าบิลิรูบินเป็นสารสีเหลืองที่เกิดขึ้นตามปกติเมื่อร่างกายสลายเม็ดเลือดแดงที่หมดอายุ และตับที่ทำงานปกติจะกำจัดบิลิรูบินส่วนใหญ่ออกทางท่อน้ำดี ช่วงค่าปกติต่างกันตามห้องแล็บและเพศ MedlinePlus ระบุว่ายาบางชนิด อาหารบางอย่าง และการออกกำลังกายหนัก ทำให้บิลิรูบินสูงกว่าปกติได้
อัลบูมินและโปรตีนรวม
หน้าอัลบูมินของ MedlinePlus อธิบายว่าอัลบูมินเป็นโปรตีนที่ตับสร้าง ช่วยให้ของเหลวอยู่ในหลอดเลือด และช่วยขนส่งฮอร์โมน วิตามิน และเอนไซม์ไปทั่วร่างกาย อัลบูมินอาจต่ำกว่าปกติเมื่อไม่ได้กินอาหารมา 24 ถึง 48 ชั่วโมง ระหว่างตั้งครรภ์ และเมื่อใช้ยาบางชนิด และอาจสูงขึ้นเมื่อร่างกายขาดน้ำ ส่วนโปรตีนรวมวัดอัลบูมินรวมกับโปรตีนอีกกลุ่มที่เรียกว่าโกลบูลิน
ทำไมช่วงค่าปกติของผู้ชายกับผู้หญิงจึงต่างกัน?
งานวิจัยและแนวทางกำหนดเส้นบนของ ALT ในผู้ชายไว้สูงกว่าผู้หญิง และเส้นแบ่งค่า "สูง" ก็เปลี่ยนไปตามเวลา
งานวิจัยพบอะไร
งานวิจัยปี 2002 ของคณะของ Prati ดูผู้บริจาคเลือดครั้งแรก 6,835 คนที่โรงพยาบาลมหาวิทยาลัยแห่งหนึ่งในมิลาน ประเทศอิตาลี เมื่อคำนวณจากผู้บริจาคที่มีโอกาสมีปัญหาตับน้อยที่สุด ผู้วิจัยเสนอค่าสูงสุดของช่วงปกติไว้ที่ 30 U/L ในผู้ชาย และ 19 U/L ในผู้หญิง ซึ่งต่ำกว่า 40 U/L และ 30 U/L ที่ใช้กันในขณะนั้น ส่วนแนวทางของสหรัฐฯ ปี 2017 ของคณะของ Kwo ให้ ALT ที่ปกติ 29 ถึง 33 U/L ในผู้ชาย และ 19 ถึง 25 U/L ในผู้หญิง
แต่ละแหล่งขีดเส้นไว้ที่ไหน
| แหล่งที่มา | เส้นบนของ ALT ผู้ชาย (U/L) | เส้นบนของ ALT ผู้หญิง (U/L) |
|---|---|---|
| เกณฑ์ที่ใช้กันทั่วไปก่อนปี 2002 (ตามที่ Prati 2002 รายงาน) | 40 | 30 |
| Prati 2002 ผู้บริจาคเลือดที่มิลาน | 30 | 19 |
| Kwo 2017 แนวทางสำหรับแพทย์ของสหรัฐฯ | 29 ถึง 33 | 19 ถึง 25 |
| งานวิจัยผลตรวจสุขภาพกองทัพบกไทย 2023 (นับ ALT หรือ AST ว่าสูงตั้งแต่) | 40 | 35 |
งานวิจัยกองทัพบกไทยเป็นของคณะของ Sakboonyarat จากวิทยาลัยแพทยศาสตร์พระมงกุฎเกล้า ซึ่งวิเคราะห์ผลตรวจสุขภาพ 244,281 รายการของกำลังพลอายุ 35 ถึง 60 ปี ตัวเลขในตารางเป็นตัวอย่าง ไม่ใช่ช่วงค่าของห้องแล็บที่เราตรวจ ใบผลของเราพิมพ์ช่วงค่าที่ห้องแล็บใช้ไว้แล้ว และแพทย์จะอ่านผลเทียบกับช่วงนั้น
อายุก็มีผล
MedlinePlus ระบุว่าอายุและเพศมีผลต่อ ALT และ AST ช่วงค่าปกติของบิลิรูบินในทารกและเด็กต่างจากผู้ใหญ่ และเด็กกับวัยรุ่นที่กำลังโตอาจมี ALP สูง ค่าที่ปกติสำหรับคนหนึ่ง จึงอาจถูกอ่านต่างกันสำหรับอีกคน
นอกจากตับเอง มีอะไรอีกบ้างที่ทำให้ค่าเหล่านี้เปลี่ยน?
เรื่องในชีวิตประจำวันหลายอย่างทำให้ค่าตับขยับได้ MedlinePlus ระบุไว้ในหน้าการตรวจแต่ละรายการดังนี้
ปัจจัยที่ MedlinePlus ระบุ
| ปัจจัย | ค่าที่อาจได้รับผล |
|---|---|
| ออกกำลังกายหนัก | ALT, AST, บิลิรูบิน |
| แอลกอฮอล์ | GGT, AST |
| สูบบุหรี่ | GGT |
| ยาบางชนิดหรือผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร | ALT, GGT, ALP, บิลิรูบิน, อัลบูมิน |
| ตั้งครรภ์ | AST, ALP (สูงขึ้น), อัลบูมิน (ต่ำลง) |
| กินอาหารมันก่อนตรวจ | ALP (สูงขึ้นเล็กน้อย) |
| ไม่ได้กินอาหาร 24 ถึง 48 ชั่วโมง | อัลบูมิน (ต่ำลง) |
| ร่างกายขาดน้ำ | อัลบูมิน (สูงขึ้น) |
| ช่วงของรอบเดือน | ALT |
| กระดูกของเด็กที่กำลังโต | ALP (สูงขึ้น) |
การงดอาหารกับ GGT
งานวิจัยปี 2026 ของคณะของ Shin นักวิจัยด้านเวชศาสตร์ห้องปฏิบัติการในเกาหลี ดูผลตรวจ 9.76 ล้านรายการจากผู้ใหญ่ 101,148 คนที่มาเจาะเลือดที่โรงพยาบาลมหาวิทยาลัยแห่งหนึ่ง พบว่า GGT สูงกว่าราว 14.8% เมื่องดอาหารน้อยกว่า 8 ชั่วโมง เทียบกับการงดนานกว่านั้น ส่วนระหว่างการงด 8 ถึง 12 ชั่วโมงกับการงดเกิน 12 ชั่วโมง ไม่มีรายการตรวจใดต่างกันเกินเกณฑ์ที่ยอมรับได้ ข้อมูลมาจากโรงพยาบาลแห่งเดียวและเก็บจากการตรวจตามปกติ จึงบอกแนวโน้มได้ แต่ไม่ใช่กฎที่ใช้กับทุกคน ส่วน MedlinePlus ระบุว่า GGT ลดลงหลังมื้ออาหาร ข้อมูลจึงยังไม่ตรงกันทุกแหล่ง ให้ทำตามที่สถานพยาบาลบอกเรื่องการงดอาหาร
GGT เกี่ยวกับแอลกอฮอล์อย่างไร?
MedlinePlus ระบุว่าการดื่มแอลกอฮอล์ทำให้ GGT สูงขึ้น และ GGT เป็นค่าหนึ่งที่แพทย์ดูเมื่อถามเรื่องการดื่ม
งานวิจัยในภาคใต้ของไทย
งานวิจัยของคณะของ Assanangkornchai จากมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ที่ตีพิมพ์ปี 2003 สัมภาษณ์ผู้ใหญ่อายุ 35 ปีขึ้นไป 1,005 คนในพื้นที่เมือง 2 แห่งและชนบท 5 แห่งของภาคใต้ ด้วยแบบประเมินการดื่มมาตรฐาน (AUDIT) และเจาะเลือด 200 คนที่สุ่มเลือกเพื่อวัด GGT
| กลุ่ม (ตามคะแนนแบบประเมิน) | สัดส่วนที่มี GGT สูงกว่าปกติ |
|---|---|
| ดื่มแบบเสี่ยงสูง (คะแนน 8 ขึ้นไป) | 48% |
| ดื่มแบบอื่น (คะแนน 1 ถึง 7) | 25% |
| ไม่ดื่ม (คะแนน 0) | 15% |
ตัวเลขนี้บอกอะไรได้และไม่ได้
GGT สูงกว่าปกติพบบ่อยกว่าในคนที่ดื่มมากกว่า แต่คนที่ไม่ดื่มก็มี GGT สูงถึง 15% และคนที่ดื่มแบบเสี่ยงสูงราวครึ่งหนึ่งมี GGT ไม่สูง มีผู้ถูกเจาะเลือดเพียง 200 คนในภาคเดียว และข้อมูลมีอายุกว่า 20 ปีแล้ว GGT ค่าเดียวบอกแพทย์ไม่ได้ว่าเราดื่มมากแค่ไหน การบอกเรื่องการดื่มตามจริงจึงช่วยให้แพทย์อ่านผลได้ตรงขึ้น
ควรถามแพทย์เรื่องค่าตับอย่างไร?
แพทย์จะอ่านค่าตับทุกตัวประกอบกัน เทียบกับช่วงค่าของห้องแล็บและประวัติของเรา
สิ่งที่ควรนำไปและบอกแพทย์
- ใบผลครั้งนี้และครั้งก่อนถ้ามี
- รายการยา วิตามิน ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร และสมุนไพรทุกอย่างที่ใช้อยู่
- ปกติดื่มแอลกอฮอล์มากแค่ไหน และสูบบุหรี่หรือไม่
- ออกกำลังกายหนัก ไม่สบาย หรือกินผิดปกติในช่วงสัปดาห์ก่อนตรวจหรือไม่
คำถามที่ควรถาม
- ใบผลของเราใช้ช่วงค่าอ้างอิงไหน และทำไมค่านี้จึงถูกทำเครื่องหมาย
- รูปแบบของค่าตับทั้งหมดรวมกันหมายความว่าอะไร
- ควรตรวจซ้ำไหม เมื่อไร และควรเตรียมตัวอย่างไร
ถ้ามีค่าที่ถูกทำเครื่องหมายและอยากรู้ว่าควรทำอะไรต่อ อ่านได้ในผลตรวจสุขภาพค่าตับสูงนิดหน่อย ทำอะไรก่อนดี? เรื่องการเตรียมตัวก่อนตรวจสุขภาพ อ่านได้ในก่อนตรวจสุขภาพซ้ำ ควรปรับการใช้ชีวิตอะไรบ้าง?
อย่าเริ่ม หยุด หรือเปลี่ยนยาหรือผลิตภัณฑ์เสริมอาหารที่ใช้ประจำเองเพราะผลตรวจ ให้ถามแพทย์หรือเภสัชกรก่อน
คำถามที่พบบ่อย
ค่า ALT AST และ GGT ในผลตรวจสุขภาพหมายถึงอะไร?
SGPT และ SGOT คือค่าเดียวกับ ALT และ AST หรือเปล่า?
ทำไมช่วงค่าปกติของ ALT ในผู้ชายกับผู้หญิงจึงต่างกัน?
GGT เกี่ยวกับแอลกอฮอล์อย่างไร?
ALP และบิลิรูบินคืออะไร?
ก่อนตรวจค่าตับต้องงดอาหารไหม?
การออกกำลังกายหรือการตั้งครรภ์ทำให้ค่าตับเปลี่ยนได้ไหม?
- MedlinePlus (US National Library of Medicine): Liver function tests ↗
- MedlinePlus (US National Library of Medicine): ALT blood test ↗
- MedlinePlus (US National Library of Medicine): AST test ↗
- MedlinePlus (US National Library of Medicine): Gamma-glutamyl transferase (GGT) test ↗
- MedlinePlus (US National Library of Medicine): Alkaline phosphatase ↗
- MedlinePlus (US National Library of Medicine): Bilirubin blood test ↗
- MedlinePlus (US National Library of Medicine): Albumin blood test ↗
- Prati D, et al. Updated definitions of healthy ranges for serum alanine aminotransferase levels. Ann Intern Med 2002 (PubMed) ↗
- Kwo PY, et al. Am J Gastroenterol. 2017 (PubMed) ↗
- Sakboonyarat B, et al. BMC Cardiovasc Disord. 2023 (PubMed) ↗
- Assanangkornchai S, et al. Prevalence of hazardous-harmful drinking in a southern Thai community. Drug Alcohol Rev 2003 (PubMed) ↗
- Shin S, et al. Fasting Duration and Differences Across Routine Laboratory Tests. JAMA Intern Med 2026 (PubMed) ↗
เราใช้คุกกี้เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ และประสบการณ์ที่ดีในการใช้งานเว็บไซต์ เมื่อคุณกดยอมรับ เราจะสามารถแสดงเนื้อหาที่ตรงกับความสนใจของคุณได้มากขึ้น และหากต้องการเปลี่ยนความยินยอม สามารถทำได้ทุกเมื่อโดยคลิก “การตั้งค่าคุกกี้” นโยบายการใช้คุกกี้
