ดูแลประจำวัน

หลังวัยทองคอเลสเตอรอลขึ้น ควรรับมืออย่างไร?

โดยทีมบรรณาธิการ VISTRA · อ่าน 12 นาที

เผยแพร่ 5 พ.ย. 2569 · อัปเดต 5 พ.ย. 2569

เป็นการเปลี่ยนแปลงที่พบได้บ่อย งานวิจัยที่ติดตามผู้หญิงช่วงหมดประจำเดือนพบว่าคอเลสเตอรอลรวมและ LDL ขึ้นชัดเจนในช่วงราว 1 ปีก่อนและหลังประจำเดือนครั้งสุดท้าย ให้แพทย์ช่วยดูผลร่วมกับอายุและประวัติ ตรวจซ้ำตามนัด และดูเรื่องไขมันอิ่มตัว การขยับร่างกาย แอลกอฮอล์ และบุหรี่

คอเลสเตอรอลที่สูงขึ้นหลังวัยทองเป็นการเปลี่ยนแปลงที่พบได้บ่อย ไม่ต้องตกใจ แต่ก็ไม่ควรปล่อยผ่าน งานวิจัยที่ติดตามผู้หญิงคนเดิมตลอดช่วงหมดประจำเดือน เช่นการศึกษา SWAN ของสหรัฐฯ พบว่าคอเลสเตอรอลรวมและ LDL ขึ้นชัดเจนในช่วงราว 1 ปีก่อนและหลังประจำเดือนครั้งสุดท้าย สิ่งแรกที่ควรทำคือให้แพทย์ช่วยดูผลครั้งนี้ร่วมกับผลครั้งก่อน อายุ และประวัติครอบครัว แล้วถามว่าควรตรวจซ้ำเมื่อไร จากนั้นค่อยดูนิสัยประจำวันที่เกี่ยวกับไขมันในเลือด ได้แก่ ชนิดของไขมันที่กิน การขยับร่างกาย แอลกอฮอล์ และบุหรี่

ทำไมช่วงวัยทองคอเลสเตอรอลถึงขึ้นได้?

แบบไหนเรียกว่าหมดประจำเดือน

NHS ของอังกฤษอธิบายว่าหมดประจำเดือน (menopause) คือการที่ไม่มีประจำเดือนมา 12 เดือน โดยไม่ได้ใช้ยาคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมน มักเกิดในช่วงอายุ 45 ถึง 55 ปี แต่อาจเร็วกว่านั้นได้ ส่วนช่วงก่อนหน้านั้นที่ประจำเดือนเริ่มมาไม่สม่ำเสมอ เรียกว่าช่วงใกล้หมดประจำเดือน (perimenopause)

ทั้งฮอร์โมนและอายุเปลี่ยนไปพร้อมกัน

สถาบันหัวใจ ปอด และเลือดแห่งชาติสหรัฐฯ (NHLBI) อธิบายว่าการหมดประจำเดือนทำให้ระดับฮอร์โมนเพศหญิงลดลง และโอกาสที่ผู้หญิงจะมีคอเลสเตอรอลสูงขึ้นจะเพิ่มขึ้นหลังหมดประจำเดือน นอกจากนี้เมื่ออายุมากขึ้น ตับจะกำจัด LDL ได้ไม่ดีเท่าตอนอายุน้อย

ในช่วงอายุเดียวกันจึงมีสองเรื่องเกิดขึ้นพร้อมกัน คือฮอร์โมนที่เปลี่ยนไป และอายุที่มากขึ้นตามปกติ งานวิจัยที่ติดตามผู้หญิงคนเดิมไปหลายปีช่วยแยกให้เห็นว่าเรื่องไหนมีผลแค่ไหน

งานวิจัยที่ติดตามผู้หญิงช่วงหมดประจำเดือนพบอะไร?

มีการวิเคราะห์ 3 ชิ้น (2 ชิ้นจากการศึกษา SWAN ของสหรัฐฯ และ 1 ชิ้นจากญี่ปุ่น) ที่ตรวจผู้หญิงคนเดิมซ้ำหลายครั้ง ทั้งก่อนและหลังประจำเดือนครั้งสุดท้าย

การศึกษา	ติดตามใคร	พบอะไร
SWAN สหรัฐฯ (Matthews และคณะ, 2009)	ผู้หญิงหลายเชื้อชาติ 3,302 คน ในจำนวนนี้ 1,054 คนหมดประจำเดือนตามธรรมชาติระหว่างการตรวจประจำปี 10 ครั้ง	คอเลสเตอรอลรวม LDL และอะโพไลโปโปรตีนบี ขึ้นชัดเจนในช่วงราว 1 ปีก่อนและหลังประจำเดือนครั้งสุดท้าย ส่วนค่าอื่น รวมทั้งความดันโลหิตและน้ำตาลในเลือด เปลี่ยนแบบค่อยเป็นค่อยไปตามอายุ รูปแบบนี้คล้ายกันในทุกเชื้อชาติ
SWAN สหรัฐฯ (Derby และคณะ, 2009)	ผู้หญิง 2,659 คน อายุ 42 ถึง 52 ปีตอนเริ่ม ติดตามนานสูงสุด 7 ปี (เฉลี่ย 3.9 ปี)	คอเลสเตอรอลรวม LDL ไตรกลีเซอไรด์ และไลโปโปรตีน(เอ) ขึ้นสูงสุดในช่วงท้ายก่อนประจำเดือนหมดและช่วงปีแรก ๆ หลังหมดประจำเดือน ช่วงต้นเปลี่ยนน้อย HDL ก็ขึ้นสูงสุดในช่วงเดียวกัน
CIRCS ญี่ปุ่น (Teramura และคณะ, 2023)	ผู้หญิง 263 คนที่หมดประจำเดือนระหว่างการศึกษา เทียบกับผู้ชายวัยเดียวกัน	เมื่อเทียบผลตรวจ 3 ถึง 6 ปีก่อนและหลังหมดประจำเดือน คอเลสเตอรอลรวมของผู้หญิงเพิ่มขึ้น 16.7 มก./ดล. ขณะที่ผู้ชายลดลง 3.1 มก./ดล. คอเลสเตอรอลที่ไม่ใช่ HDL ของผู้หญิงเพิ่มขึ้น 15.9 มก./ดล. ส่วนผู้ชายลดลง 6.3 มก./ดล. ส่วน BMI และความดันโลหิตเปลี่ยนไม่ต่างจากผู้ชาย

สิ่งที่ข้อมูล SWAN บอกเพิ่ม

การวิเคราะห์ SWAN ของ Derby และคณะพบว่าการเปลี่ยนแปลงที่เกี่ยวกับการหมดประจำเดือนมีขนาดใกล้เคียงกับการเปลี่ยนแปลงตามอายุ ในช่วงแรกหลังหมดประจำเดือน โอกาสที่จะมี LDL ตั้งแต่ 130 มก./ดล. ขึ้นไปเป็น 2.1 เท่าของช่วงก่อนหมดประจำเดือน และผู้หญิงที่น้ำหนักมากที่สุดตอนเริ่มศึกษามีค่าเพิ่มขึ้นน้อยที่สุด

ข้อจำกัดของงานวิจัยเหล่านี้

ตัวเลขเหล่านี้เป็นค่าเฉลี่ยของผู้หญิงในสหรัฐฯ และญี่ปุ่น ไม่ใช่คนไทย และแต่ละคนต่างกันได้มาก งานวิจัยบอกได้ว่าการเปลี่ยนแปลงมักเกิดช่วงไหน แต่บอกไม่ได้ว่าค่าของเราจะเป็นอย่างไร ผลตรวจของเราเองที่เก็บไว้ต่อเนื่องจึงสำคัญที่สุด

ผู้หญิงไทยมีค่าคอเลสเตอรอลเป็นอย่างไร?

ไทยมีข้อมูลระดับประเทศของตัวเอง งานวิจัยของ Ganokroj และคณะ ปี 2025 ใช้ข้อมูลการสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกายครั้งที่ 6 วิเคราะห์ไขมันในเลือดของผู้ใหญ่อายุ 20 ปีขึ้นไป 17,018 คน (ชาย 7,244 คน หญิง 9,774 คน) ที่ไม่ได้ใช้ยาสำหรับไขมันในเลือดและไม่มีปัญหาเรื่องหัวใจหรือหลอดเลือด

สิ่งที่พบ	ผู้ชาย	ผู้หญิง
คอเลสเตอรอลรวมและ LDL ตามอายุ	สูงขึ้นตามอายุ	สูงขึ้นตามอายุ
ช่วงอายุที่ค่ามัธยฐานของ LDL สูงที่สุด	45 ถึง 49 ปี (129 มก./ดล.)	55 ถึง 59 ปี (137 มก./ดล.)
ค่ามัธยฐานของ LDL ทุกช่วงอายุรวมกัน	126 มก./ดล.	131 มก./ดล.
HDL	ต่ำกว่าผู้หญิงในทุกช่วงอายุ	สูงกว่าผู้ชายในทุกช่วงอายุ
ไตรกลีเซอไรด์	สูงกว่าผู้หญิงในทุกช่วงอายุที่ต่ำกว่า 70 ปี	ต่ำกว่าผู้ชายในช่วงอายุต่ำกว่า 70 ปี

ในการสำรวจนี้ ค่ามัธยฐานของ LDL สูงที่สุดในผู้หญิงช่วงอายุ 55 ถึง 59 ปี และในผู้ชายช่วงอายุ 45 ถึง 49 ปี ผู้วิจัยยังระบุว่า LDL ของผู้ใหญ่ไทยสูงอย่างเห็นได้ชัดเมื่อเทียบกับประชากรอื่น ข้อควรรู้คือการสำรวจนี้เป็นภาพ ณ ช่วงเวลาหนึ่งของคนต่างกลุ่มอายุ ไม่ได้ติดตามผู้หญิงคนเดิมไปตามเวลา และไม่ได้ดูโดยตรงว่าค่าเหล่านี้เกี่ยวกับการหมดประจำเดือนอย่างไร

เพื่อเปรียบเทียบ MedlinePlus ของสหรัฐฯ ใช้ LDL น้อยกว่า 100 มก./ดล. เป็นระดับที่ดีสำหรับผู้ใหญ่ ซึ่งเป็นตัวอย่างของสหรัฐฯ ไม่ใช่เกณฑ์ของไทย ให้ถามแพทย์ว่าระดับไหนเหมาะกับเรา

เห็นผลคอเลสเตอรอลขึ้นแล้ว ควรทำอะไรก่อน?

ให้แพทย์ช่วยดูผลร่วมกับประวัติของเรา

ตัวเลขเดียวบอกได้ไม่ครบ MedlinePlus ระบุว่าระดับที่เหมาะกับแต่ละคนขึ้นกับอายุ ประวัติครอบครัว วิถีชีวิต และปัจจัยเสี่ยงอื่น ให้นำผลครั้งก่อน ๆ ไปด้วยเพื่อให้แพทย์เห็นแนวโน้ม และบอกแพทย์ว่าประจำเดือนหมดไปประมาณเมื่อไร

ถามว่าควรตรวจซ้ำเมื่อไร

MedlinePlus แนะนำให้ผู้หญิงอายุ 55 ถึง 65 ปีตรวจทุก 1 ถึง 2 ปี และอายุมากกว่า 65 ปีตรวจทุกปี บางคนอาจต้องตรวจบ่อยกว่านี้ ให้ถามแพทย์ว่าแบบไหนเหมาะกับเรา ถ้าต้องงดอาหารก่อนตรวจ MedlinePlus ระบุว่ามักงด 9 ถึง 12 ชั่วโมง แต่ให้ทำตามที่สถานพยาบาลบอก

เรื่องยาให้ตัดสินใจร่วมกับแพทย์

จะต้องใช้ยาหรือไม่ เป็นเรื่องที่ต้องตัดสินใจร่วมกับแพทย์ที่รู้ข้อมูลของเราครบ อย่าเริ่ม เปลี่ยน หรือหยุดยาเอง

ถ้าอยากรู้ความหมายของแต่ละค่าในผลตรวจไขมัน อ่านได้ในอายุ 30 ต้น ๆ ควรใส่ใจค่าไขมันในเลือดหรือยัง?

ตอนนี้ควรดูนิสัยประจำวันเรื่องไหนบ้าง?

ชนิดของไขมันที่กิน

NHS ของอังกฤษแนะนำให้กินไขมันอิ่มตัวให้น้อยลง และเปลี่ยนบางส่วนเป็นไขมันไม่อิ่มตัว อาหารที่มีไขมันอิ่มตัวมาก เช่น เนื้อติดมัน เนย น้ำมันหมู น้ำมันปาล์ม น้ำมันมะพร้าว กะทิ ชีส ครีม เค้ก บิสกิต และขนมอบ NHS ยังแนะนำให้ใช้การย่าง อบ ลวก หรือนึ่งแทนการทอด ส่วนค่าอ้างอิงสารอาหารต่อวันสำหรับคนไทย (Thai RDIs) ที่ใช้บนฉลากโภชนาการ กำหนดไขมันอิ่มตัวไว้ที่ 20 กรัม และคอเลสเตอรอล 300 มิลลิกรัมต่อวัน

ที่มักมีในมื้ออาหารไทย	ลองเลือกให้บ่อยขึ้น
แกงกะทิ	ต้มจืด อาหารนึ่งหรือผัดที่ใส่ปลา ไก่ หรือเต้าหู้
หมูทอด ไก่ทอด แคบหมู	ไก่ย่างลอกหนัง ปลานึ่ง
หมูสามชั้นและเนื้อติดมัน	เนื้อส่วนที่ไม่ติดมัน ปลา ถั่ว
ขนมหวานใส่กะทิและขนมอบ	ผลไม้สด

ถ้าอยากรู้ว่าน้ำมันทำอาหารแต่ละชนิดต่างกันอย่างไร อ่านได้ในน้ำมันทำอาหารต่างกันอย่างไร มีไขมันแบบไหน?

ขยับร่างกาย

แนวทางของ WHO ปี 2020 แนะนำให้ผู้ใหญ่มีกิจกรรมทางกายระดับปานกลาง เช่น เดินเร็ว สัปดาห์ละ 150 ถึง 300 นาที หรือระดับหนัก 75 ถึง 150 นาที ร่วมกับการออกกำลังกล้ามเนื้ออย่างน้อย 2 วันต่อสัปดาห์ NHLBI ระบุว่าการไม่ค่อยมีกิจกรรมทางกายเกี่ยวข้องกับโอกาสที่ระดับคอเลสเตอรอลจะไม่ดี การเดินเร็วและการฝึกกล้ามเนื้อยังเหมาะกับช่วงหลังวัยทองด้วยเหตุผลอื่นอีก อ่านได้ในหลังวัยทองกระดูกเปลี่ยนอย่างไร ทำอะไรได้บ้าง?

บุหรี่และแอลกอฮอล์

NHLBI ระบุว่าการสูบบุหรี่ทำให้ HDL ต่ำลง โดยเฉพาะในผู้หญิง และทำให้ LDL สูงขึ้น ส่วนการดื่มแอลกอฮอล์มากเกินไป คือเกินวันละ 1 ดื่มมาตรฐานในผู้หญิง ทำให้คอเลสเตอรอลรวมสูงขึ้นได้ NHS แนะนำให้ดื่มไม่เกินสัปดาห์ละ 14 หน่วย (1 หน่วยเท่ากับแอลกอฮอล์บริสุทธิ์ 8 กรัม) และถ้าดื่มถึงระดับนั้นเป็นประจำ ให้กระจายไปอย่างน้อย 3 วัน เรื่องการดื่มกับไขมันในเลือด อ่านได้ในดื่มแอลกอฮอล์บ่อย ระวังไขมันในเลือดอย่างไร?

การนอน

วัยทองอาจทำให้นอนไม่ค่อยดี ซึ่งทำให้ทำนิสัยข้างต้นต่อเนื่องได้ยากขึ้น เรื่องเหงื่อออกกลางคืนกับการนอน อ่านได้ในวัยทองเหงื่อออกกลางคืนจนตื่นบ่อย ดูแลอย่างไร?

ไปพบแพทย์ควรเตรียมอะไรและถามอะไร?

ข้อมูลที่ควรเตรียม

ผลตรวจไขมันในเลือดครั้งก่อน ๆ ถ้ามี
ประจำเดือนเริ่มมาไม่สม่ำเสมอและหมดไปประมาณเมื่อไร
ประวัติครอบครัว เช่น คนในครอบครัวใกล้ชิดเคยมีปัญหาเรื่องหัวใจหรือหลอดเลือดหรือไม่
รายการยาทั้งหมดที่ใช้ประจำ รวมทั้งวิตามินและสมุนไพร
การสูบบุหรี่ การดื่ม และการขยับร่างกายในสัปดาห์ทั่วไป

คำถามที่ควรถาม

ค่าไหนของเราสำคัญที่สุด และเปลี่ยนไปจากครั้งก่อนแค่ไหน
ควรตรวจซ้ำเมื่อไร
ควรตรวจอะไรเพิ่มไหม

ยาที่ใช้อยู่เป็นประจำ ให้ใช้ตามที่แพทย์สั่ง

คำถามที่พบบ่อย

หลังวัยทองคอเลสเตอรอลสูงขึ้น ควรรับมืออย่างไร?

เริ่มจากให้แพทย์ช่วยดูผลครั้งนี้เทียบกับผลครั้งก่อน ๆ ร่วมกับอายุ ประวัติครอบครัว และยาที่ใช้ประจำ แล้วถามว่าควรตรวจซ้ำเมื่อไร MedlinePlus ของสหรัฐฯ แนะนำให้ผู้หญิงอายุ 55 ถึง 65 ปีตรวจทุก 1 ถึง 2 ปี ในเวลาเดียวกันให้ดูนิสัยประจำวัน คือกินไขมันอิ่มตัวให้น้อยลงและเลือกไขมันไม่อิ่มตัวแทน ใช้การย่าง อบ ลวก หรือนึ่งแทนการทอด ขยับร่างกายอย่างน้อยสัปดาห์ละ 150 นาที ดื่มแอลกอฮอล์ให้น้อย และไม่สูบบุหรี่

ช่วงหมดประจำเดือนคอเลสเตอรอลขึ้นเป็นเรื่องปกติไหม?

เป็นการเปลี่ยนแปลงที่พบได้บ่อย การศึกษา SWAN ของสหรัฐฯ ติดตามผู้หญิง 1,054 คนที่หมดประจำเดือนตามธรรมชาติ พบว่าคอเลสเตอรอลรวม LDL และอะโพไลโปโปรตีนบี ขึ้นชัดเจนในช่วงราว 1 ปีก่อนและหลังประจำเดือนครั้งสุดท้าย ส่วนค่าอื่นเปลี่ยนไปตามอายุ งานวิจัยในญี่ปุ่นที่ติดตามผู้หญิง 263 คนพบว่าคอเลสเตอรอลรวมเพิ่มขึ้น 16.7 มก./ดล. จากก่อนถึงหลังหมดประจำเดือน ขณะที่ผู้ชายวัยเดียวกันลดลง 3.1 มก./ดล.

คอเลสเตอรอลมักขึ้นช่วงไหน?

การวิเคราะห์ข้อมูล SWAN ในผู้หญิง 2,659 คนที่อายุ 42 ถึง 52 ปีตอนเริ่มศึกษา พบว่าคอเลสเตอรอลรวม LDL และไตรกลีเซอไรด์ขึ้นสูงสุดในช่วงท้ายก่อนประจำเดือนหมด และช่วงปีแรก ๆ หลังหมดประจำเดือน ส่วนช่วงต้นเปลี่ยนน้อย NHS อธิบายว่าหมดประจำเดือนคือไม่มีประจำเดือนมา 12 เดือน มักเกิดในช่วงอายุ 45 ถึง 55 ปี

ผู้หญิงไทยมีค่าคอเลสเตอรอลประมาณเท่าไร?

การสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกายครั้งที่ 6 วัดไขมันในเลือดของผู้ใหญ่อายุ 20 ปีขึ้นไป 17,018 คน พบว่าคอเลสเตอรอลรวมและ LDL สูงขึ้นตามอายุทั้งชายและหญิง ค่ามัธยฐานของ LDL ในผู้หญิงสูงที่สุดที่ 137 มก./ดล. ในช่วงอายุ 55 ถึง 59 ปี ส่วนผู้ชายสูงที่สุดที่ 129 มก./ดล. ในช่วงอายุ 45 ถึง 49 ปี และผู้วิจัยระบุว่า LDL ของผู้ใหญ่ไทยสูงอย่างเห็นได้ชัดเมื่อเทียบกับประชากรอื่น

ควรตัดสินใจเรื่องยาเองไหม?

ไม่ควร จะต้องใช้ยาหรือไม่และใช้ยาอะไร เป็นเรื่องที่ต้องตัดสินใจร่วมกับแพทย์ที่รู้ประวัติและผลตรวจของเรา ยาที่ใช้อยู่ให้ใช้ตามที่แพทย์สั่ง อย่าเริ่ม เปลี่ยน หรือหยุดเอง และนำรายการยาทั้งหมด รวมทั้งวิตามินและสมุนไพร ไปให้แพทย์ดูด้วย

ไขมันอิ่มตัวมีค่าอ้างอิงต่อวันเท่าไร?

ค่าอ้างอิงสารอาหารต่อวันสำหรับคนไทย (Thai RDIs) ที่ใช้บนฉลากโภชนาการ กำหนดไขมันอิ่มตัวไว้ที่ 20 กรัม และคอเลสเตอรอล 300 มิลลิกรัมต่อวัน NHS ของอังกฤษยกตัวอย่างอาหารที่มีไขมันอิ่มตัวมาก เช่น เนื้อติดมัน เนย น้ำมันหมู น้ำมันปาล์ม น้ำมันมะพร้าว กะทิ ชีส ครีม เค้ก บิสกิต และขนมอบ และแนะนำให้เปลี่ยนบางส่วนเป็นไขมันไม่อิ่มตัว

ในบทความนี้

หมวดหมู่สุขภาพ: วิตามินพื้นฐาน →

แหล่งอ้างอิง

NHS: What are menopause and perimenopause? ↗
NHLBI (US National Heart, Lung, and Blood Institute): Blood cholesterol – causes and risk factors ↗
Matthews KA et al. J Am Coll Cardiol. 2009 (PubMed) ↗
Derby CA et al. Lipid changes during the menopause transition in relation to age and weight: the Study of Women's Health Across the Nation. Am J Epidemiol. 2009 (PubMed abstract) ↗
Teramura S et al. Menopause. 2023 (PubMed) ↗
Ganokroj P et al. Age- and sex-specific reference values for plasma lipids and lipoproteins in Thai adults: a national health examination survey analysis. J Health Popul Nutr. 2025 (PubMed abstract) ↗
MedlinePlus (US National Library of Medicine): Cholesterol levels test ↗
ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 445) พ.ศ. 2566 เรื่อง ฉลากโภชนาการ – Thai RDIs (บัญชีหมายเลข 3)
NHS: How to eat less saturated fat ↗
WHO 2020 guidelines on physical activity and sedentary behaviour (Bull et al., British Journal of Sports Medicine) ↗
NHS: Calculating alcohol units ↗

ข้อมูลอ้างอิงเชิงให้ความรู้ทั่วไป — ไม่ใช่การอ้างสรรพคุณผลิตภัณฑ์