ชอบกินเค็ม เลิกไม่ได้ ควรดูแลตัวเองอย่างไร?
ไม่จำเป็นต้องเลิกกินเค็มทันที ระดับความเค็มที่รู้สึกว่าอร่อยขึ้นกับปริมาณเกลือที่กินเป็นประจำ วิธีที่ทำได้จริงจึงเป็นการค่อย ๆ ลดทีละขั้น ชิมก่อนเติมน้ำปลาหรือซีอิ๊ว ตักน้ำจิ้มใส่ถ้วยแยก ไม่ซดน้ำซุปจนหมด และใช้สมุนไพร มะนาว พริก เพิ่มรสชาติแทน โรงพยาบาลรามาธิบดีแนะนำว่าไม่ควรได้รับโซเดียมเกิน 2,000 มิลลิกรัมต่อวัน ขณะที่ผู้ใหญ่ไทยได้รับเฉลี่ยราว 3,600 มิลลิกรัมต่อวัน (ค่าอ้างอิงสารอาหารต่อวันสำหรับคนไทย หรือ Thai RDIs ที่ใช้บนฉลากโภชนาการก็คือ 2,000 มิลลิกรัม)
ทำไมชอบกินเค็มแล้วเลิกยาก?
ลิ้นปรับตามสิ่งที่กินเป็นประจำ
นักวิจัยด้านการรับรสพบว่าระดับความเค็มที่คนรู้สึกว่าอร่อยที่สุดขึ้นกับปริมาณเกลือที่กินเป็นประจำ ในงานวิจัยที่ตีพิมพ์ปี 1982 ผู้ใหญ่วัยหนุ่มสาวกลุ่มหนึ่งลดโซเดียมในอาหารเป็นเวลา 5 เดือน ระหว่างนั้นระดับความเค็มที่รู้สึกว่าอร่อยที่สุดในซุปและแครกเกอร์ลดลง ขณะที่กลุ่มเปรียบเทียบที่กินตามปกติไม่เปลี่ยน บทความทบทวนของนักวิจัยกลุ่มเดียวกันในปี 1983 สรุปว่า เมื่อลดโซเดียมในระดับปานกลางต่อเนื่องตั้งแต่ 2 เดือนขึ้นไป คนจะชอบอาหารที่เค็มน้อยลง
ความรู้สึกว่า "เลิกไม่ได้" จึงเป็นเรื่องความเคยชินส่วนหนึ่ง รสที่รู้สึกว่าพอดีในตอนนี้ถูกตั้งไว้ตามสิ่งที่กินจนชิน และระดับนี้เปลี่ยนได้
โซเดียมส่วนใหญ่อยู่ในอาหารแล้ว
โรงพยาบาลรามาธิบดีระบุว่าอาหารทั่วไปมักมีรสเค็มอยู่แล้ว แต่หลายคนยังเติมเพิ่มอีก เช่น เติมพริกน้ำปลา หรือจิ้มซอสและน้ำจิ้มที่มีเกลือ อาหารไทยใส่ซอส เครื่องแกง และผงปรุงรสตั้งแต่ตอนปรุง จึงได้รับโซเดียมมากได้ง่ายแม้ไม่ได้เติมเกลือเอง
คนไทยได้รับเกือบสองเท่าของปริมาณที่แนะนำ
การสำรวจระดับประเทศของไทย ที่วัดโซเดียมจากปัสสาวะ 24 ชั่วโมงของผู้ใหญ่ 1,599 คน พบว่าได้รับโซเดียมเฉลี่ย 3,636 มิลลิกรัมต่อวัน ภาคใต้สูงที่สุดราว 4,108 มิลลิกรัม และภาคตะวันออกเฉียงเหนือต่ำที่สุดราว 3,316 มิลลิกรัม ผู้วิจัยสรุปว่าเกือบสองเท่าของระดับที่แนะนำ
ควรได้รับโซเดียมวันละเท่าไร?
โซเดียมเป็นแร่ธาตุที่ร่างกายต้องการ เป้าหมายจึงเป็นการกินให้น้อยลง ไม่ใช่ตัดออกทั้งหมด
- โรงพยาบาลรามาธิบดี แนะนำว่าไม่ควรได้รับโซเดียม เกิน 2,000 มิลลิกรัมต่อวัน หรือเกลือประมาณ 1 ช้อนชา
- ผู้ใหญ่ไทยได้รับเฉลี่ยราว 3,600 มิลลิกรัมต่อวัน
- ค่าอ้างอิงสารอาหารต่อวันสำหรับคนไทย (Thai RDIs) ของโซเดียม ที่ใช้บนฉลากโภชนาการ ก็คือ 2,000 มิลลิกรัมต่อวันเช่นกัน
ปริมาณนี้รวมทุกอย่างที่กินในวันนั้น ทั้งโซเดียมที่อยู่ในซอส บะหมี่ ขนม และอาหารแปรรูปแล้ว
โซเดียมในอาหารไทยมาจากไหน?
โซเดียมจากเครื่องปรุงสะสมได้เร็ว โรงพยาบาลรามาธิบดีให้ตัวเลขไว้ดังนี้
| เครื่องปรุง | ปริมาณ | โซเดียม |
|---|---|---|
| เกลือ | 1 ช้อนชา | 2,000 มิลลิกรัม |
| น้ำปลา | 1 ช้อนโต๊ะ | 1,160–1,420 มิลลิกรัม |
| ซีอิ๊ว | 1 ช้อนโต๊ะ | 690–1,420 มิลลิกรัม |
| ซอสปรุงรส | 1 ช้อนโต๊ะ | 1,150 มิลลิกรัม |
| กะปิ | 1 ช้อนโต๊ะ | 1,430–1,490 มิลลิกรัม |
| ซอสหอยนางรม | 1 ช้อนโต๊ะ | 420–490 มิลลิกรัม |
น้ำปลาเพียง 1 ช้อนโต๊ะ ก็เกินครึ่งหนึ่งของ 2,000 มิลลิกรัมต่อวันแล้ว
แหล่งอื่นที่พบบ่อย
- กะปิ ปลาร้า เต้าเจี้ยว
- ผงปรุงรส ผงชูรส และก้อนซุป
- น้ำจิ้มหมูกระทะ น้ำจิ้มซีฟู้ด น้ำจิ้มลูกชิ้น
- บะหมี่กึ่งสำเร็จรูปและเครื่องปรุงในซอง
- ขนมขบเคี้ยว ของหมักดอง ไส้กรอก ลูกชิ้น และอาหารแปรรูปอื่น ๆ
น้ำซุปก๋วยเตี๋ยวเป็นจุดที่หลายคนมองข้าม เพราะปริมาณโซเดียมที่ได้รับขึ้นกับว่าซดน้ำหมดหรือไม่
ลดเค็มอย่างไรโดยไม่ต้องเลิกอาหารที่ชอบ?
เมื่อลิ้นปรับตามสิ่งที่กิน การลดทีละน้อยแล้วทำต่อเนื่องจึงได้ผลกว่าการเปลี่ยนไปกินจืดทันที
ทำอาหารที่บ้าน
- ชิมก่อน หลายครั้งอาหารปรุงมาพอดีแล้วก่อนจะเติมเพิ่ม
- ลดทีละขั้น ใส่น้ำปลาหรือซอสปรุงรสน้อยกว่าเดิมเล็กน้อย พอชินแล้วค่อยลดอีก
- ใช้สมุนไพรและเครื่องเทศ องค์การอาหารและยาสหรัฐฯ (US FDA) แนะนำให้ใช้สมุนไพรและเครื่องเทศแทนเกลือ อาหารไทยมีให้เลือกมาก เช่น มะนาว พริก กระเทียม หอมแดง ตะไคร้ ข่า ใบมะกรูด ใบโหระพา และพริกไทย
- เติมเกลือบนโต๊ะให้น้อยลง US FDA แนะนำให้จำกัดเกลือที่เติมตอนปรุงและตอนกิน จะได้ไม่เติมเพิ่มด้วยความเคยชิน
- ปรุงจากวัตถุดิบสด US FDA แนะนำให้เลือกเนื้อสัตว์ สัตว์ปีก และอาหารทะเลที่สดแทนแบบแปรรูป และจำกัดซอสสำเร็จรูปและอาหารกึ่งสำเร็จรูป
แนวทางการกินและการใช้ชีวิตในแต่ละวันโดยรวม อ่านได้ในก่อนตรวจสุขภาพซ้ำ ควรปรับการใช้ชีวิตอะไรบ้าง?
กินข้าวนอกบ้านและอาหารสำเร็จรูป ลดเค็มได้อย่างไร?
เมื่อกินข้าวนอกบ้าน
- บอกแม่ค้าว่า "ไม่เค็มมาก" หรือ "ไม่ใส่ผงชูรส ไม่ใส่ผงปรุง" ตอนสั่ง
- ขอน้ำจิ้มแยกถ้วย แล้วจิ้มแทนการราด
- ไม่ซดน้ำซุปก๋วยเตี๋ยวและแกงจนหมด
- สั่งผักคู่กับจานที่เค็ม เช่น ผัดผักหนึ่งจานคู่กับข้าวราดแกง
เรื่องการเลือกเมนูเมื่อกินข้าวนอกบ้านและกินของทอดบ่อย อ่านได้ในกินนอกบ้าน ของทอดบ่อย ควรเสริมอะไรให้ร่างกาย?
บะหมี่กึ่งสำเร็จรูปและอาหารบรรจุซอง
- ใส่เครื่องปรุงแค่ครึ่งซอง แล้วเพิ่มผัก ไข่ หรือสมุนไพรแทน
- อ่านกรอบข้อมูลโภชนาการ ซึ่งแสดงโซเดียมต่อหนึ่งหน่วยบริโภค ควรดูด้วยว่าหนึ่งซองมีกี่หน่วยบริโภค เพราะหลายผลิตภัณฑ์นับเป็นสองหน่วยขึ้นไป
- เลือกผลิตภัณฑ์ที่มีโซเดียมน้อยกว่าเมื่อทำได้ ตามที่ US FDA แนะนำ
คำถามที่พบบ่อย
ชอบกินเค็มเลิกไม่ได้ ควรดูแลร่างกายอย่างไร?
ควรได้รับโซเดียมวันละเท่าไร?
น้ำปลากับซีอิ๊วมีโซเดียมเท่าไร?
ลดเค็มแล้วกินอะไรก็จืด จะชินไหม?
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 445) พ.ศ. 2566 เรื่อง ฉลากโภชนาการ – ค่าอ้างอิงสารอาหารต่อวันสำหรับคนไทย (บัญชีหมายเลข 3)
- คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล: ปริมาณโซเดียมในเครื่องปรุงและการลดเค็ม (คอลัมน์ Health Station) ↗
- US FDA: Sodium in Your Diet ↗
- Estimated dietary sodium intake in Thailand: a nationwide population survey with 24-hour urine collections (J Clin Hypertens 2021, PubMed abstract) ↗
- Bertino M, Beauchamp GK, Engelman K. Long-term reduction in dietary sodium alters the taste of salt. Am J Clin Nutr. 1982 ↗
- Beauchamp GK, Bertino M, Engelman K. Modification of salt taste. Ann Intern Med. 1983 ↗
เราใช้คุกกี้เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ และประสบการณ์ที่ดีในการใช้งานเว็บไซต์ เมื่อคุณกดยอมรับ เราจะสามารถแสดงเนื้อหาที่ตรงกับความสนใจของคุณได้มากขึ้น และหากต้องการเปลี่ยนความยินยอม สามารถทำได้ทุกเมื่อโดยคลิก “การตั้งค่าคุกกี้” นโยบายการใช้คุกกี้
