ลูกกินยาก เลือกกิน ไม่ยอมกินผัก ทำยังไงดี?

เด็กกินยาก เลือกกิน พบได้บ่อยและมักเป็นแค่ช่วงหนึ่ง CDC สหรัฐฯ ระบุว่าพฤติกรรมนี้มักหายไปเมื่อเด็กอายุราว 5 ขวบ สิ่งที่ช่วยได้คือความอดทนและกิจวัตรที่สม่ำเสมอ ไม่ใช่การกดดัน ให้ดูว่าลูกกินอะไรตลอดทั้งสัปดาห์ ไม่ใช่ดูแค่มื้อเดียว จัดผักไว้บนโต๊ะทุกมื้อและนำอาหารที่ลูกเคยปฏิเสธกลับมาให้ลองอีก กินข้าวพร้อมกัน เว้นช่วงระหว่างมื้อให้ลูกหิวก่อนถึงเวลากิน และอย่าบังคับหรือใช้ขนมหวานล่อ ข้อมูลในไทยชี้ว่าการกินผักน้อยพบได้ทั่วไป การสำรวจนักเรียนระดับประเทศปี 2558 พบว่าเด็กอายุ 12 ถึง 15 ปี 70.0% กินผักผลไม้ไม่ถึงวันละ 5 ส่วน ถ้าน้ำหนักลูกไม่ขึ้นตามที่ควรหรือดูเหนื่อยง่ายผิดปกติ ควรพาไปพบแพทย์

ลูกกินยาก เลือกกิน เป็นเรื่องปกติไหม?

สำหรับเด็กเล็กส่วนใหญ่ถือว่าปกติ NHS อังกฤษระบุว่าเป็นเรื่องปกติมากที่เด็กวัยเตาะแตะจะไม่ยอมกินหรือไม่ยอมแม้แต่ชิมอาหารใหม่ กุมารแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านโภชนาการของโรงพยาบาลรามาธิบดี ที่ให้สัมภาษณ์ในนิตยสาร @Rama เล่าถึงปัญหาการกินที่พบบ่อยในเด็กอายุ 1 ถึง 3 ขวบ ได้แก่ กินช้า มัวแต่เล่นไม่ยอมกิน อมข้าว กินแต่ขนม และไม่กินผัก

ดูทั้งสัปดาห์ ไม่ใช่ดูทีละมื้อ

NHS แนะนำว่าไม่ต้องกังวลว่าลูกกินอะไรไปในวันเดียว หรือกินหมดจานทุกมื้อหรือไม่ แต่ให้ดูว่าลูกกินอะไรบ้างตลอดทั้งสัปดาห์ ถ้าลูกยังวิ่งเล่นได้ น้ำหนักขึ้น และดูแข็งแรงดี NHS ระบุว่าลูกได้กินพอแล้ว

กินหลากหลายแค่ไหนถึงพอ

NHS ระบุว่าถ้าลูกยังกินอาหารจาก 4 กลุ่มหลักได้บ้าง ก็ไม่ต้องกังวล ได้แก่

• ผักและผลไม้
• มันฝรั่ง ขนมปัง ข้าว พาสต้า และอาหารกลุ่มแป้งอื่น ๆ
• นมหรือผลิตภัณฑ์ทดแทนนม
• ถั่ว ปลา ไข่ เนื้อสัตว์ และโปรตีนอื่น ๆ

รสนิยมของเด็กเปลี่ยนได้

NHS บอกว่ารสนิยมของเด็กเปลี่ยนไปเรื่อย ๆ วันนี้เกลียดอะไร อีกเดือนหนึ่งอาจชอบก็ได้ ส่วน CDC ระบุว่าเด็กเล็กอาจต้องเจออาหารใหม่ 8 ถึง 10 ครั้งก่อนจะยอมลองชิม การปฏิเสธครั้งเดียวจึงยังไม่ใช่คำตอบสุดท้าย

เด็กและวัยรุ่นไทยกินผักกันมากน้อยแค่ไหน?

งานวิจัยในไทยชี้ว่าการกินผักน้อยพบได้ทั่วไป ไม่ได้เกิดเฉพาะกับเด็กที่ถูกเรียกว่า "กินยาก"

ผลจากงานวิจัยในไทย

ตัวเลขเหล่านี้บอกอะไรได้ และบอกอะไรไม่ได้

การสำรวจในโรงเรียนอาศัยคำตอบของนักเรียนเอง ส่วนงานวิจัยเรื่องอาหารกลางวันและงานที่นครปฐมทำในโรงเรียนเพียงแห่งละ 2 โรง ตัวเลขจึงไม่ใช่ค่าที่แน่นอนของเด็กไทยทุกคน และการสำรวจปี 2551 กับปี 2558 ก็ใช้ช่วงอายุต่างกันเล็กน้อย แต่เมื่อดูรวมกัน ข้อมูลบอกได้ว่าการกินผักไม่พอพบได้บ่อยในเด็กวัยเรียนและวัยรุ่นไทย และสภาพในบ้าน เช่น มีอะไรให้กิน และเด็กรู้สึกอย่างไรกับผัก สัมพันธ์กับปริมาณที่เด็กกิน งานวิจัยเหล่านี้บอกความสัมพันธ์ ไม่ได้พิสูจน์ว่าอะไรเป็นสาเหตุ

พ่อแม่ไทยก็กังวลเรื่องนี้

งานวิจัยของ Supthanasup และคณะ วิเคราะห์โพสต์ 200 โพสต์ในกลุ่มเฟซบุ๊กเรื่องอาหารเด็ก 5 กลุ่มในไทย พบว่าพ่อแม่แสดงความกังวลและความเครียดเรื่องลูกกินยาก จนต้องการกำลังใจ ส่วนการสำรวจพ่อแม่ไทย 379 คน ของทีมเดียวกันพบว่าราว 70% เคยเข้าร่วมกลุ่มโซเชียลมีเดียเรื่องอาหารเด็ก คำแนะนำในกลุ่มเหล่านี้มีหลากหลาย จึงควรเทียบกับคำแนะนำของโรงพยาบาลและหน่วยงานสาธารณสุขด้วย

เด็กวัยเรียนควรกินอาหารแต่ละกลุ่มวันละเท่าไร?

คำแนะนำของ NHS และ CDC ข้างต้นเขียนสำหรับเด็กวัยเตาะแตะและเด็กเล็ก ส่วนนี้เป็นเรื่องของเด็กอายุ 6 ถึง 12 ปี

คอลัมน์ในนิตยสาร @Rama ของโรงพยาบาลรามาธิบดี ซึ่งอ้างอิงคู่มือโภชนาการสำหรับทุกช่วงวัยของกรมอนามัย ระบุปริมาณต่อวันสำหรับเด็กอายุ 6 ถึง 12 ปีไว้ดังนี้

คอลัมน์เดียวกันแนะนำให้ฝึกเด็กกินผักทุกมื้อจนเป็นนิสัยและสลับชนิดให้หลากหลาย กินผลไม้สดทุกวัน กินอาหารหลักให้ครบ 3 มื้อโดยเฉพาะมื้อเช้า และมีอาหารว่าง 2 มื้อตอนสายกับตอนบ่าย ที่ไม่หวานจัด ไม่เค็มจัด และไม่มันมาก เช่น นมจืดกับแซนด์วิชทูน่า ข้าวโพดต้ม หรือมันหวานเผา

ลองเทียบสิ่งที่ลูกกินตลอดสัปดาห์กับตารางนี้ ถ้ามีกลุ่มไหนหายไปหลายวัน กลุ่มนั้นคือกลุ่มที่ควรวางไว้บนโต๊ะต่อไปโดยไม่กดดัน ถ้ามื้อที่หายไปบ่อยคือมื้อเช้า อ่านต่อได้ที่ ลูกไม่ยอมกินข้าวเช้าก่อนไปโรงเรียน ทำไงดี?

ช่วงมื้ออาหาร พ่อแม่ทำอะไรได้บ้าง?

ให้ลูกหิวก่อนถึงเวลากิน

กุมารแพทย์ของโรงพยาบาลรามาธิบดีอธิบายว่าเด็กจะกินได้ต้องหิวก่อน จึงควรเว้นระยะระหว่างมื้อให้เหมาะสม และไม่ให้กินจุบจิบระหว่างมื้อ NHS ระบุว่าอาหารว่างที่ดีวันละ 2 ครั้งก็เพียงพอแล้ว และไม่ควรปล่อยให้ถึงมื้ออาหารตอนที่ลูกหิวจัดหรือเหนื่อยจนกินไม่ไหว ของหวานและเครื่องดื่มรสหวานทำให้เด็กอิ่ม ถ้าลูกดื่มน้ำหวานทุกวัน อ่านต่อได้ที่ ลูกติดน้ำหวานทุกวัน พ่อแม่ควรทำอย่างไร?

สำหรับเด็กที่อายุเกิน 1 ขวบ คุณหมอระบุว่านมไม่ใช่อาหารหลักอีกต่อไป และไม่ควรกินนมเกิน 20 ถึง 24 ออนซ์ต่อวัน หรือราว 3 แก้ว เพราะถ้ากินนมมากจะอิ่มจนไม่ยอมกินข้าว

กินข้าวด้วยกัน และกินผักให้ลูกเห็น

NHS บอกว่าวิธีที่ดีที่สุดที่เด็กจะเรียนรู้การกินอาหารใหม่คือการเลียนแบบพ่อแม่ จึงควรกินข้าวกับลูกให้บ่อยที่สุดเท่าที่ทำได้ คุณหมอจากรามาธิบดีแนะนำให้เด็กตั้งแต่ราว 1 ขวบได้นั่งกินร่วมโต๊ะกับครอบครัว และพ่อแม่ต้องกินผักเป็นตัวอย่าง NHS ยังแนะนำให้ชวนเด็กวัยเดียวกันที่กินเก่งมากินข้าวด้วย หรือให้ผู้ใหญ่ที่ลูกชอบ เช่น ปู่ย่าตายาย มากินด้วยกัน

เสิร์ฟซ้ำ ทีละน้อย ด้วยวิธีใหม่ ๆ

• ใส่ผักในอาหารทุกมื้อ แม้ลูกจะเขี่ยออก เพื่อให้เด็กเรียนรู้ว่าผักเป็นส่วนหนึ่งของมื้ออาหาร (คุณหมอจากรามาธิบดี)
• ตักให้ทีละน้อย และชมเมื่อลูกกิน แม้จะกินได้นิดเดียว (NHS)
• ถ้าลูกปฏิเสธ CDC แนะนำให้เว้นราว 1 สัปดาห์ก่อนเสิร์ฟอาหารนั้นอีกครั้ง และเสิร์ฟคู่กับอาหารที่ลูกชอบอยู่แล้ว
• เปลี่ยนวิธีทำ เด็กที่ไม่กินแครอทต้มอาจชอบแครอทขูดฝอยแบบดิบ (NHS)
• ให้ลูกได้เลือกอาหารที่จะลอง และทำให้อาหารน่าสนุก เช่น จัดเป็นหน้าตลก ๆ (CDC)
• ชวนลูกช่วยเตรียมอาหาร ซึ่ง CDC จัดไว้เป็นหนึ่งในวิธีทำให้มื้ออาหารสนุก

ทำให้มื้ออาหารเป็นเวลาที่ผ่อนคลาย

NHS แนะนำให้นั่งคุยเรื่องอื่นระหว่างกิน มื้ออาหารจะได้ไม่ใช่แค่เรื่องการกิน และให้อดทนกับเด็กที่กินช้า คุณหมอจากรามาธิบดีแนะนำให้ปิดโทรทัศน์และเก็บของเล่นระหว่างมื้อ และปล่อยให้เด็กเล็กตักกินเองแม้จะหกเลอะเทอะบ้าง

อะไรที่มักทำให้ลูกกินยากขึ้น?

นิสัยบางอย่างที่ทำด้วยความหวังดีกลับได้ผลตรงข้าม NHS และคุณหมอจากรามาธิบดีชี้ไว้ดังนี้

เมื่อไรควรพาลูกไปปรึกษาแพทย์เรื่องการกิน?

NHS อังกฤษแนะนำให้พาไปพบแพทย์ได้ทุกเมื่อที่กังวลเรื่องสุขภาพหรือพัฒนาการของลูก สัญญาณที่ NHS ระบุไว้และควรให้แพทย์ดู ได้แก่

• ไม่โตหรือน้ำหนักไม่ขึ้นตามที่ควร
• พฤติกรรมเปลี่ยนไป เช่น หงุดหงิด เชื่องช้า หรือวิตกกังวลผิดปกติ
• ไม่ค่อยมีแรง และเหนื่อยง่ายกว่าเด็กคนอื่น

สำหรับความกังวลทั่วไปเรื่องลูกกินยาก NHS แนะนำให้ดูสิ่งที่ลูกกินตลอดทั้งสัปดาห์ มากกว่าดูวันเดียว