น้อมรำลึกในพระกรุณาธิคุณรายละเอียด
บริษัทไทยตั้งแต่ปี 1999 · แบรนด์ VISTRA ตั้งแต่ปี 2006·ร้านค้าทางการบน SHOPEE · LAZADA · TIKTOK SHOP · LINEบริษัทไทยตั้งแต่ปี 1999 · แบรนด์ VISTRA ตั้งแต่ปี 2006
ช่องทางการสั่งซื้อ
JAPAN QUALITY·輝く毎日を、内側から。·GMP · ISO · HACCP · FSSC 22000 · HALAL CERTIFIED
รู้จักส่วนผสม

คอลลาเจนเปปไทด์กับเจลาติน ต่างกันอย่างไร?

·
ทั้งสองอย่างทำจากคอลลาเจน เจลาตินคือคอลลาเจนที่ถูกย่อยบางส่วนแล้วสกัดด้วยน้ำร้อน เมื่อเย็นลงจะแข็งตัวเป็นเจล ส่วนคอลลาเจนเปปไทด์ถูกตัดให้สั้นลงอีกมาก ส่วนใหญ่ด้วยเอนไซม์ เหลือขนาดราว 3–6 กิโลดาลตัน ละลายน้ำได้ดีและมีความหนืดต่ำ เจลาตินส่วนใหญ่ของโลกทำจากหนังหมู หนังวัว และกระดูกวัว

เจลาตินและคอลลาเจนเปปไทด์ทำจากคอลลาเจนเหมือนกัน คอลลาเจนคือโปรตีนที่อยู่ในหนัง กระดูก และเนื้อเยื่อเกี่ยวพันของสัตว์ ความต่างอยู่ที่ว่าคอลลาเจนถูกย่อยไปมากเพียงใด เจลาตินคือคอลลาเจนที่ถูกย่อยบางส่วนด้วยการเตรียมวัตถุดิบแล้วสกัดด้วยน้ำร้อน เมื่อเย็นลงจะแข็งตัวเป็นเจล ส่วนคอลลาเจนเปปไทด์ หรือคอลลาเจนไฮโดรไลเซต ถูกตัดให้เป็นสายสั้น ๆ อีกมาก ส่วนใหญ่ด้วยเอนไซม์ เหลือขนาดราว 3 ถึง 6 กิโลดาลตัน ละลายน้ำได้ง่ายและยังมีความหนืดต่ำแม้จะเข้มข้น เจลาตินส่วนใหญ่ของโลกทำจากหนังหมู หนังวัว และกระดูกวัว มีเพียงส่วนน้อยที่ทำจากปลา

บทความนี้เปรียบเทียบทั้งสองอย่างในแง่วิธีผลิต ขนาดโมเลกุล คุณสมบัติทางกายภาพ และวัตถุดิบ โดยอ้างอิงบทความทบทวนและงานวิจัยในห้องปฏิบัติการ รวมถึงงานของมหาวิทยาลัยไทยหลายแห่ง ไม่ได้กล่าวถึงบทบาทในร่างกาย เรื่องร่างกายย่อยคอลลาเจนอย่างไร อ่านได้ในคอลลาเจนที่กินเข้าไป ร่างกายนำไปใช้อย่างไร? และเรื่องคอลลาเจนตามแหล่งที่มา อ่านได้ในคอลลาเจนมีกี่แบบ แต่ละแบบต่างกันอย่างไร?

เจลาตินและคอลลาเจนเปปไทด์ทำมาจากอะไร?

ทั้งสองอย่างเริ่มต้นจากคอลลาเจน ซึ่งประกอบด้วยสายโปรตีนยาว 3 สายพันกันเป็นเกลียวสามสาย (triple helix)

คอลลาเจน วัตถุดิบตั้งต้น

บทความทบทวนในวารสาร Marine Drugs ปี 2564 ของ Al-Nimry และคณะ อธิบายว่าคอลลาเจนเป็นโปรตีนขนาดใหญ่ที่มี 3 สาย น้ำหนักโมเลกุลราว 350 กิโลดาลตัน แต่ละสายราว 105 กิโลดาลตันและยาว 300 นาโนเมตร กรดอะมิโนในคอลลาเจนเป็นไกลซีนราวร้อยละ 33 และโพรลีนร้อยละ 22 และยังมีไฮดรอกซีโพรลีนและไฮดรอกซีไลซีน เรียงกันเป็นลำดับซ้ำ ๆ ส่วนบทความทบทวนในวารสาร Molecules ปี 2562 ของ León-López และคณะ ระบุขนาดของทั้งโมเลกุลไว้ต่างออกไปเล็กน้อยคือ 285 ถึง 300 กิโลดาลตัน โดยสายแอลฟาแต่ละสายมีกรดอะมิโนราว 1,014 ตัวและหนักราว 100 กิโลดาลตัน ตัวเลขที่แน่นอนขึ้นกับแหล่งที่มาและวิธีวัด แต่ทั้งสองบทความอธิบายตรงกันว่าเป็นโมเลกุลขนาดใหญ่มาก

เทียบ 3 รูปแบบ

คอลลาเจนที่ยังไม่ถูกย่อย เจลาติน คอลลาเจนเปปไทด์ (คอลลาเจนไฮโดรไลเซต)
ได้มาอย่างไร มีอยู่ในเนื้อเยื่อของสัตว์ คอลลาเจนที่ถูกย่อยบางส่วนด้วยการเตรียมด้วยกรด ด่าง หรือเอนไซม์ แล้วสกัดด้วยน้ำร้อน (Al-Nimry และคณะ 2564) คอลลาเจนที่ถูกความร้อนคลายเกลียว แล้วตัดเป็นสายสั้น ๆ ส่วนใหญ่ด้วยเอนไซม์ (León-López และคณะ 2562)
ขนาด ราว 300 กิโลดาลตัน (León-López และคณะ 2562) ส่วนใหญ่เป็นสายแอลฟาและสายเบตา ตามที่วัดได้ในงานวิจัยเจลาตินจากหนังปลาของไทย ราว 3 ถึง 6 กิโลดาลตัน (León-López และคณะ 2562)
ในน้ำ หนืดมากแม้เข้มข้นต่ำ เป็นของเหลวเมื่ออุ่น และแข็งตัวเป็นเจลเมื่อเย็น (Al-Nimry และคณะ 2564) ละลายน้ำได้ดีมาก หนืดต่ำมากไม่ว่าเข้มข้นเท่าใด (León-López และคณะ 2562)
จุดไอโซอิเล็กทริก (pH ที่ไม่มีประจุสุทธิ) ราว 7.0 ถึง 8.3 ชนิด A ราว 6.5 ถึง 9 ชนิด B ราว 4 ถึง 5 (Lueyot และคณะ 2564) ราว 3.68 ถึง 5.7 (León-López และคณะ 2562)
ขึ้นรูปเป็นฟิล์มได้เอง ได้ ได้ ใช้ทำฟิล์มที่กินได้อย่างแพร่หลาย (Lu และคณะ 2565) ไม่ได้ (León-López และคณะ 2562)

เจลาตินผลิตอย่างไร?

Al-Nimry และคณะอธิบายว่าเจลาตินได้จากการย่อยคอลลาเจนเพียงบางส่วน (partial hydrolysis) และการตัดพันธะเชื่อมขวางที่ยึดโมเลกุลคอลลาเจนไว้อย่างไม่สมบูรณ์

ขั้นตอนหลัก 3 ขั้น

  1. เตรียมวัตถุดิบ: ล้างวัตถุดิบแล้วแช่ด้วยกรด ด่าง หรือเอนไซม์ เช่น เปปซิน
  2. สกัด: ให้ความร้อนกับวัตถุดิบในน้ำ ซึ่งเป็นขั้นตอนสกัดเจลาตินจริง
  3. ทำให้เป็นผง: กรอง ทำให้แห้ง และบดเป็นผง ซึ่งนำไปทำเป็นแผ่นได้ด้วย

เจลาตินชนิด A และชนิด B

วิธีเตรียมขึ้นกับวัตถุดิบ Al-Nimry และคณะอธิบายว่าการเตรียมด้วยกรดเหมาะกับหนังหมูและหนังปลา ซึ่งคอลลาเจนมีพันธะเชื่อมขวางน้อยกว่า ส่วนการเตรียมด้วยด่างเหมาะกับหนังวัว ซึ่งคอลลาเจนมีพันธะเชื่อมขวางมากกว่าและซับซ้อนกว่า จึงได้เจลาติน 2 ชนิด

ชนิด A ชนิด B
การเตรียม กรด ด่าง
วัตถุดิบที่พบบ่อย หนังหมู (ใช้กับหนังปลาด้วย) หนังวัว
จุดไอโซอิเล็กทริก ตาม Lu และคณะ 2565 pH 6 ถึง 9 ราว pH 5
จุดไอโซอิเล็กทริก ตาม Lueyot และคณะ 2564 pH 6.5 ถึง 9 pH 4 ถึง 5

บทความทบทวนในวารสาร Polymers ปี 2565 ของ Lu และคณะ แบ่งเจลาตินเป็น 2 ชนิดตามวิธีผลิตแบบเดียวกัน

อุณหภูมิและเวลาที่ใช้สกัดทำให้เจลาตินต่างกัน

งานวิจัยของไทยแสดงให้เห็นว่าขั้นตอนสกัดมีผลมาก งานวิจัยของมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ปี 2557 พบว่าเจลาตินจากหนังปลากะพงขาวที่สกัดที่ 45 องศาเซลเซียสนาน 3 ชั่วโมงมีความแข็งของเจลสูงที่สุด (369 กรัม) และโดยทั่วไปความแข็งของเจลจะต่ำลงเมื่อใช้อุณหภูมิสูงขึ้นและเวลานานขึ้น ส่วนผลผลิตกลับสูงกว่าเมื่อสกัดที่ 55 องศาเซลเซียส (ร้อยละ 62.0 ถึง 66.4 ของน้ำหนักแห้ง) เทียบกับที่ 45 องศาเซลเซียส (ร้อยละ 51.6 ถึง 57.3)

คอลลาเจนเปปไทด์ผลิตอย่างไร?

คอลลาเจนเปปไทด์ผ่านกระบวนการมากกว่าเจลาตินอีกขั้นหนึ่ง คือการตัดสายโปรตีนให้เป็นชิ้นสั้น ๆ

คลายเกลียวแล้วตัดสาย

León-López และคณะอธิบายว่า เมื่อให้ความร้อนกับคอลลาเจนเกิน 40 องศาเซลเซียส เกลียวสามสายจะคลายออกเป็นสายแอลฟา 3 สายที่ขดตัวแบบไม่เป็นระเบียบ จากนั้นเอนไซม์ที่ตัดโปรตีน เช่น อัลคาเลส ปาเปน หรือเปปซิน จะตัดสายเหล่านี้เป็นเปปไทด์เล็ก ๆ ขนาดราว 3 ถึง 6 กิโลดาลตัน อีกวิธีหนึ่งคือการย่อยด้วยสารเคมีในกรด (กรดอะซิติก กรดไฮโดรคลอริก หรือกรดฟอสฟอริก) หรือด่าง แต่บทความทบทวนระบุว่าวิธีนี้กัดกร่อนสูงและเหลือเกลือมากหลังทำให้เป็นกลาง วิธีอื่นใช้อุณหภูมิและความดันสูง เช่น น้ำกึ่งวิกฤต (subcritical water) ที่อุณหภูมิ 100 ถึง 374 องศาเซลเซียสและความดันต่ำกว่า 22 เมกะปาสคาล

ระดับการย่อย

ตัดสายสั้นเพียงใดเรียกว่าระดับการย่อย (degree of hydrolysis) บทความทบทวนระบุว่าคุณสมบัติของคอลลาเจนเปปไทด์ รวมถึงความสามารถในการละลาย ขึ้นกับชนิดและระดับการย่อย และชนิดของเอนไซม์ที่ใช้ ตัวอย่างจากหนังหมูคือ เปปไทด์ที่ผลิตด้วยกระบวนการความร้อนชื้นมีขนาดราว 1 ถึง 10 กิโลดาลตัน และการใช้อุณหภูมิ 150 ถึง 250 องศาเซลเซียสกับความดัน 350 ถึง 3,900 กิโลปาสคาลได้เปปไทด์ที่เล็กกว่า 15 กิโลดาลตัน

ขั้นตอน เจลาติน คอลลาเจนเปปไทด์
วัตถุดิบตั้งต้น หนัง กระดูกสัตว์ หนังและเกล็ดปลา วัตถุดิบเดียวกัน
กระบวนการหลัก เตรียมวัตถุดิบ แล้วสกัดด้วยน้ำร้อน ให้ความร้อนเพื่อคลายเกลียว แล้วใช้เอนไซม์ (หรือกรด ด่าง หรืออุณหภูมิและความดันสูง)
ถูกย่อยมากเพียงใด บางส่วน ยังเหลือสายยาว มากกว่ามาก เหลือเปปไทด์สั้นราว 3 ถึง 6 กิโลดาลตัน

ทำไมเจลาตินจึงแข็งตัวเป็นเจล?

เจลาตินเป็นเจลที่ผันกลับได้ด้วยความร้อน Al-Nimry และคณะอธิบายว่าเจลาตินจะเป็นของเหลวเมื่อได้รับความร้อน และเกิดเป็นเจลเมื่อเย็นลง งานวิจัยของ Lueyot และคณะปี 2564 อธิบายว่าเจลนี้คือโครงข่ายของสายคอลลาเจนที่คลายเกลียวแล้ว ยึดกันไว้ด้วยพันธะไฮโดรเจน

ความแข็งของเจล หรือบลูม

เจลาตินจัดเกรดตามความแข็งของเจล ซึ่งมักเรียกว่าบลูม (bloom) ในงานวิจัยของ Lueyot และคณะปี 2564 ที่มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ ผู้วิจัยทำเจลเจลาตินความเข้มข้น 6.67% ตามวิธีของสถาบันผู้ผลิตเจลาตินแห่งอเมริกา (GMIA) เก็บที่ 4 องศาเซลเซียสนาน 18 ชั่วโมง แล้ววัดด้วยเครื่องวัดเนื้อสัมผัส ผลรายงานเป็นกรัม บทความทบทวนของ Boran และ Regenstein ระบุว่าในอุตสาหกรรม คุณภาพของเจลาตินตัดสินจากความแข็งของเจล ความหนืด อุณหภูมิที่หลอมเหลวหรือเกิดเจล ปริมาณน้ำ และความปลอดภัยด้านจุลินทรีย์

คอลลาเจนเปปไทด์มีพฤติกรรมต่างออกไป

León-López และคณะรายงานว่าคอลลาเจนเปปไทด์ละลายน้ำได้ดีมาก และมีความหนืดต่ำมากไม่ว่าจะเข้มข้นเท่าใด เพราะชิ้นส่วนของสายมีขนาดเล็กมาก และขึ้นรูปเป็นฟิล์มเองไม่ได้ ต้องผสมกับวัสดุอื่นจึงจะทำเป็นฟิล์มได้

อุณหภูมิที่เกิดเจลและหลอมเหลว

อุณหภูมิที่เจลาตินละลายขึ้นกับวัตถุดิบ Boran และ Regenstein ระบุว่าทั้งอุณหภูมิที่หลอมเหลวและอุณหภูมิที่เกิดเจลของเจลาตินต่ำกว่าอุณหภูมิร่างกายมนุษย์

เจลาติน อุณหภูมิที่เกิดเจล อุณหภูมิที่หลอมเหลว ที่มา
เจลาตินจากสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม — 32 ถึง 35 องศาเซลเซียส Al-Nimry และคณะ 2564
เจลาตินจากปลาน้ำอุ่น (เช่น ปลานิล) — 25 ถึง 27 องศาเซลเซียส Al-Nimry และคณะ 2564
เจลาตินจากปลาน้ำเย็น (เช่น ปลาคอด) ต่ำกว่า 8 ถึง 10 องศาเซลเซียส ต่ำกว่า 8 ถึง 10 องศาเซลเซียส Al-Nimry และคณะ 2564
เจลาตินวัวในท้องตลาด (งานวิจัยไทย) 27.5 องศาเซลเซียส 32.7 องศาเซลเซียส Lueyot และคณะ 2564
เจลาตินปลาในท้องตลาด (งานวิจัยไทย) 17.4 องศาเซลเซียส 21.3 องศาเซลเซียส Lueyot และคณะ 2564
เจลาตินจากหนังปลากะพงขาว 19.5 ถึง 20.0 องศาเซลเซียส 26.3 ถึง 27.0 องศาเซลเซียส Sinthusamran และคณะ 2557
เจลาตินจากหนังแพะ 23.02 ถึง 24.16 องศาเซลเซียส 33.07 ถึง 34.51 องศาเซลเซียส Mad-Ali และคณะ 2559
เจลาตินจากแมงกะพรุน 7.1 องศาเซลเซียส 20.5 องศาเซลเซียส Lueyot และคณะ 2564

Al-Nimry และคณะชี้ผลในทางปฏิบัติว่า เจลาตินจากปลาน้ำอุ่นละลายในปากได้ง่ายกว่า และผลิตภัณฑ์ที่ทำจากเจลาตินชนิดนี้ต้องเก็บในที่เย็น ส่วนผลิตภัณฑ์ที่ทำจากเจลาตินของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมเก็บที่อุณหภูมิห้องได้

ใช้วัตถุดิบอะไร และแต่ละอย่างต่างกันอย่างไร?

เจลาตินของโลกมาจากไหน

วัตถุดิบ สัดส่วนในการผลิตเจลาตินทั่วโลก
หนังหมู ร้อยละ 46
หนังวัว ร้อยละ 29.4
กระดูกวัว ร้อยละ 23.1
ปลา ร้อยละ 1.5

สัดส่วนตามที่ Al-Nimry และคณะรายงานไว้ (2564) ส่วน Lueyot และคณะระบุว่าทั่วโลกใช้เจลาตินราว 450 กิโลตันในปี 2561 เพื่อทำให้เกิดเจล ทำให้คงตัว ทำให้เป็นอิมัลชัน และอุ้มน้ำ ในอาหาร ยา และเครื่องสำอาง

ปลากับสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมมีกรดอะมิโนต่างกัน

Al-Nimry และคณะรายงานว่าคอลลาเจนและเจลาตินจากปลามีโพรลีนและไฮดรอกซีโพรลีนน้อยกว่า และมีทรีโอนีนและซีรีนมากกว่าของหมูและวัว เจลาตินจากปลาน้ำเย็นมีไฮดรอกซีโพรลีนน้อยลงไปอีก จึงมีความแข็งของเจลต่ำกว่า และอุณหภูมิที่หลอมเหลวและเกิดเจลต่ำกว่า งานวิจัยปลากะพงขาวปี 2557 พบกรดอิมิโน (โพรลีนรวมกับไฮดรอกซีโพรลีน) 198 ถึง 202 ตัวต่อกรดอะมิโน 1,000 ตัว และงานวิจัยหนังแพะปี 2559 พบ 226 ตัวต่อ 1,000 ตัว

ไม่มีเจลาตินจากพืช

Lu และคณะระบุว่าเจลาตินสกัดได้จากคอลลาเจนของสัตว์ แต่ไม่ได้จากพืช และสิ่งที่เรียกกันว่าเจลาตินจากพืช เช่น เจลจากสาหร่าย ไม่นับเป็นเจลาติน เพราะไม่มีความเกี่ยวข้องทางเคมีกับเจลาติน

อาหารตามหลักศาสนา

Al-Nimry และคณะระบุว่าชาวมุสลิมและชาวยิวไม่รับประทานผลิตภัณฑ์จากหมู และชาวฮินดูไม่รับประทานผลิตภัณฑ์จากวัว ซึ่งเป็นเหตุผลหนึ่งที่ทำให้มีความสนใจเจลาตินจากปลา

นักวิจัยไทยพบอะไรเกี่ยวกับเจลาตินจากสัตว์ในประเทศ?

หนังปลาและผลพลอยได้อื่นจากอุตสาหกรรมแปรรูปอาหารทะเลและเนื้อสัตว์ของไทยถูกศึกษาเป็นแหล่งของเจลาติน งานวิจัยด้านล่างทั้งหมดเป็นงานในห้องปฏิบัติการที่ศึกษาตัวเจลาติน ไม่ได้ศึกษาในคน

งานวิจัย วัตถุดิบ ผลหลัก
มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ 2557 หนังปลากะพงขาว ความแข็งของเจลสูงสุด 369 กรัม (45 องศาเซลเซียส 3 ชั่วโมง) สูงกว่าเจลาตินวัวที่ใช้เทียบ และเซ็ตตัวที่ 25 องศาเซลเซียสได้ภายใน 30 นาที
นักวิจัยในประเทศไทยร่วมกับนักวิจัยในสหรัฐฯ และแคนาดา 2566 หนังปลาปากคม (lizardfish) และปลาทรายแดง (threadfin bream) ได้เจลาตินคืนร้อยละ 63.96 ถึง 91.46 บลูมสูงสุด 245.03 ถึง 320.85 กรัม เทียบกับเจลาตินวัวในท้องตลาด 208.55 กรัม เจลความเข้มข้น 6.67% เซ็ตตัวที่ 4 องศาเซลเซียสภายใน 3 นาที
มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ 2559 หนังแพะ เตรียมด้วยด่าง ผลผลิตสูงสุดร้อยละ 15.95 (น้ำหนักเปียก) ความแข็งของเจล 222.42 กรัม เทียบกับเจลาตินวัว 199.15 กรัม
มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ 2564 เศษแมงกะพรุนจากการแปรรูปแมงกะพรุนเค็ม ความแข็งของเจล 323.74 กรัม ต่ำกว่าเจลาตินปลา (640.65 กรัม) และเจลาตินวัว (540.06 กรัม) ในท้องตลาด และขาดโปรตีนคอลลาเจน 3 ชนิดที่พบในเจลาตินท้องตลาด
มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ 2563 ขาและหนังไก่ดำ ความแข็งของเจลสูงกว่า แต่ความคงตัวต่อความร้อนและไฮดรอกซีโพรลีนต่ำกว่าเจลาตินวัวในท้องตลาด

ทำไมเทียบตัวเลขข้ามงานวิจัยโดยตรงไม่ได้

แต่ละงานใช้สภาวะการสกัดและวิธีวัดของตนเอง Lueyot และคณะชี้ว่าค่าความแข็งของเจลในงานของตนสูงกว่ารายงานอื่น ส่วนหนึ่งเพราะคำนวณความเข้มข้น 6.67% โดยคิดจากปริมาณความชื้น ตัวเลขจากต่างงานวิจัยจึงบอกความต่างระหว่างวัตถุดิบภายในงานเดียวกัน ไม่ใช่การจัดอันดับข้ามงานวิจัย

เจลาตินและคอลลาเจนพบได้ในอาหารประจำวันที่ไหนบ้าง?

เจลาตินใช้ในอาหารอะไรบ้าง?

Al-Nimry และคณะระบุการใช้เจลาตินเป็นสารให้ความคงตัวและปรับเนื้อสัมผัสในผลิตภัณฑ์นมและเบเกอรี่ และในขนม เช่น เยลลี่กัมมี่และมาร์ชเมลโล และระบุว่าอุตสาหกรรมยาก็ใช้เจลาตินด้วย ส่วน Lu และคณะอธิบายการใช้ทำฟิล์มและสารเคลือบที่กินได้

เจลาตินจากการทำอาหารในครัว

The Nutrition Source ของ Harvard T.H. Chan School of Public Health ระบุว่าเจลาตินคือคอลลาเจนรูปแบบหนึ่งที่ได้จากการต้มกระดูก กระดูกอ่อน และหนังสัตว์นานหลายชั่วโมง แล้วปล่อยให้น้ำเย็นและเซ็ตตัว และระบุว่าคอลลาเจนพบในเนื้อส่วนที่เหนียวและมีเนื้อเยื่อเกี่ยวพันมาก และในกระดูกและหนังของปลาน้ำจืดและปลาทะเล ส่วนน้ำซุปกระดูกทำโดยเคี่ยวกระดูกสัตว์ในน้ำกับน้ำส้มสายชูเล็กน้อยนาน 4 ถึง 24 ชั่วโมง

นับเป็นโปรตีนไหม?

คอลลาเจน เจลาติน และคอลลาเจนเปปไทด์ล้วนเป็นโปรตีน ค่าอ้างอิงสารอาหารต่อวันสำหรับคนไทย (Thai RDIs) ไม่มีค่าสำหรับคอลลาเจนหรือเจลาติน มีเพียงโปรตีนรวมจากอาหารทุกชนิดที่ 50 กรัมต่อวัน กรดอะมิโนในคอลลาเจนเป็นไกลซีนราวร้อยละ 33 และโพรลีนร้อยละ 22 (Al-Nimry และคณะ 2564) เรื่องกรดอะมิโนที่ร่างกายต้องได้จากอาหาร อ่านได้ในกรดอะมิโนจำเป็นคืออะไร?

เจลาตินและคอลลาเจนเปปไทด์มีข้อควรระวังอะไรบ้าง?

ผู้ที่แพ้ปลา

เจลาตินและคอลลาเจนเปปไทด์อาจทำจากหนังและเกล็ดปลา สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาสหรัฐฯ (US FDA) จัดให้ปลาเป็นหนึ่งในอาหารก่อภูมิแพ้หลัก ผู้ที่แพ้ปลาควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

หญิงตั้งครรภ์ ให้นมบุตร และผู้ที่ใช้ยาประจำ

หากตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร หรือใช้ยาเป็นประจำ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร

ทั้งนี้ ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

คำถามที่พบบ่อย

คอลลาเจนเปปไทด์กับเจลาตินต่างกันอย่างไร?

ทั้งสองอย่างทำจากคอลลาเจน แต่ถูกย่อยไม่เท่ากัน เจลาตินคือคอลลาเจนที่ถูกย่อยบางส่วนด้วยการเตรียมวัตถุดิบแล้วสกัดด้วยน้ำร้อน เมื่อเย็นลงจะเกิดเป็นเจล ส่วนคอลลาเจนเปปไทด์ (คอลลาเจนไฮโดรไลเซต) ถูกตัดให้เป็นสายสั้น ๆ อีกมาก ส่วนใหญ่ด้วยเอนไซม์ เหลือขนาดราว 3 ถึง 6 กิโลดาลตัน เทียบกับคอลลาเจนที่ยังไม่ถูกย่อยซึ่งมีขนาดราว 300 กิโลดาลตัน บทความทบทวนในวารสาร Molecules ปี 2562 ระบุว่าคอลลาเจนเปปไทด์ละลายน้ำได้ดี และมีความหนืดต่ำมากไม่ว่าจะเข้มข้นเท่าใด

เจลาตินทำอย่างไร?

บทความทบทวนในวารสาร Marine Drugs ปี 2564 อธิบายขั้นตอนหลักไว้ 3 ขั้น คือ ล้างและเตรียมวัตถุดิบด้วยกรด ด่าง หรือเอนไซม์ จากนั้นให้ความร้อนในน้ำ ซึ่งเป็นขั้นตอนสกัดเจลาตินจริง แล้วจึงกรอง ทำให้แห้ง และบดเป็นผงหรือทำเป็นแผ่น การเตรียมด้วยกรดได้เจลาตินชนิด A และการเตรียมด้วยด่างได้เจลาตินชนิด B

เจลาตินชนิด A กับชนิด B คืออะไร?

ตั้งชื่อตามวิธีเตรียมวัตถุดิบ ชนิด A เตรียมด้วยกรด มักทำจากหนังหมู ส่วนชนิด B เตรียมด้วยด่าง มักทำจากหนังวัว ทั้งสองชนิดมีจุดไอโซอิเล็กทริก (ค่า pH ที่โปรตีนไม่มีประจุสุทธิ) ต่างกัน งานวิจัยของไทยในวารสาร PLoS One ปี 2564 ระบุว่าชนิด A อยู่ที่ pH 6.5 ถึง 9 และชนิด B อยู่ที่ pH 4 ถึง 5

เจลาตินส่วนใหญ่ทำจากอะไร?

บทความทบทวนในวารสาร Marine Drugs ปี 2564 ระบุว่าการผลิตเจลาตินทั่วโลกมาจากหนังหมูร้อยละ 46 หนังวัวร้อยละ 29.4 กระดูกวัวร้อยละ 23.1 และปลาเพียงร้อยละ 1.5 บทความทบทวนในวารสาร Polymers ปี 2565 ระบุเพิ่มว่าเจลาตินทำได้จากคอลลาเจนของสัตว์เท่านั้น สิ่งที่เรียกกันว่าเจลาตินจากพืช เช่น เจลจากสาหร่าย ไม่นับเป็นเจลาติน

ทำไมเจลาตินจากปลาละลายที่อุณหภูมิต่ำกว่า?

คอลลาเจนจากปลามีโพรลีนและไฮดรอกซีโพรลีนน้อยกว่าคอลลาเจนจากหมูและวัว บทความทบทวนในวารสาร Marine Drugs ปี 2564 ระบุว่าเจลาตินจากสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมละลายที่ 32 ถึง 35 องศาเซลเซียส เจลาตินจากปลาน้ำอุ่น เช่น ปลานิล ละลายที่ 25 ถึง 27 องศาเซลเซียส และเจลาตินจากปลาน้ำเย็น เช่น ปลาคอด ละลายที่ต่ำกว่า 8 ถึง 10 องศาเซลเซียส

ความแข็งของเจล (บลูม) คืออะไร?

คือวิธีมาตรฐานในการวัดว่าเจลของเจลาตินแข็งเพียงใด โดยทำเจลเจลาตินความเข้มข้น 6.67% เก็บที่ 4 องศาเซลเซียสนาน 18 ชั่วโมง แล้ววัดด้วยเครื่องวัดเนื้อสัมผัส และรายงานผลเป็นกรัม งานวิจัยของมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือปี 2564 วัดเจลาตินวัวในท้องตลาดได้ 540.06 กรัม และเจลาตินปลาในท้องตลาดได้ 640.65 กรัม และระบุว่าเจลาตินจากสัตว์น้ำส่วนใหญ่ที่มีรายงานไว้อยู่ในช่วง 100 ถึง 300 กรัม

คอลลาเจนหรือเจลาตินมีปริมาณที่ควรได้รับต่อวันไหม?

ไม่มี คอลลาเจนและเจลาตินเป็นโปรตีน แต่ค่าอ้างอิงสารอาหารต่อวันสำหรับคนไทย (Thai RDIs) ไม่ได้กำหนดค่าของทั้งสองอย่างไว้ Thai RDIs กำหนดเฉพาะโปรตีนรวมจากอาหารทุกชนิดไว้ที่ 50 กรัมต่อวัน
แหล่งอ้างอิง
  1. Harvard T.H. Chan School of Public Health, The Nutrition Source: Collagen ↗
  2. León-López A, et al. Hydrolyzed Collagen: Sources and Applications. Molecules 2019 (PMC, CC BY) ↗
  3. Al-Nimry S, Dayah AA, Hasan I, et al. Cosmetic, Biomedical and Pharmaceutical Applications of Fish Gelatin/Hydrolysates. Mar Drugs 2021 (PMC, CC BY) ↗
  4. Lu Y, Luo Q, Chu Y, et al. Application of Gelatin in Food Packaging: A Review. Polymers 2022 (PMC, CC BY) ↗
  5. Lueyot A, Rungsardthong V, Vatanyoopaisarn S, et al. Influence of collagen and some proteins on gel properties of jellyfish gelatin. PLoS One 2021 (PubMed) ↗
  6. Sinthusamran S, Benjakul S, Kishimura H. Characteristics and gel properties of gelatin from skin of seabass (Lates calcarifer) as influenced by extraction conditions. Food Chem 2014 (PubMed) ↗
  7. Kuepethkaew S, Klomklao S, Zhang Y, et al. Characteristics of gelatin from lizardfish (Saurida micropectoralis) and threadfin bream (Nemipterus hexodon) skins as influenced by extraction conditions. J Food Sci Technol 2023 (PubMed) ↗
  8. Mad-Ali S, Benjakul S, Prodpran T, et al. Characteristics and Gel Properties of Gelatin from Goat Skin as Influenced by Alkaline-pretreatment Conditions. Asian-Australas J Anim Sci 2016 (PubMed) ↗
  9. Saenmuang S, Phothiset S, Chumnanka C. Extraction and characterization of gelatin from black-bone chicken by-products. Food Sci Biotechnol 2020 (PubMed) ↗
  10. Boran G, Regenstein JM. Fish gelatin. Adv Food Nutr Res 2010 (PubMed) ↗
  11. US Food and Drug Administration (FDA): Food allergies, what you need to know ↗
  12. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 445) พ.ศ. 2566 เรื่อง ฉลากโภชนาการ – ค่าอ้างอิงสารอาหารต่อวันสำหรับคนไทย (บัญชีหมายเลข 3)
ข้อมูลอ้างอิงเชิงให้ความรู้ทั่วไป — ไม่ใช่การอ้างสรรพคุณผลิตภัณฑ์