คอลลาเจนมีกี่แบบ แต่ละแบบต่างกันอย่างไร?
คอลลาเจนต่างกันหลัก ๆ สองเรื่อง คือแหล่งที่มาและรูปแบบ แหล่งที่มาได้แก่ วัว หมู ไก่และเป็ด และปลา (ที่มักเรียกว่าคอลลาเจนจากปลาหรือ marine collagen) ส่วนพืชไม่มีคอลลาเจนเลย รูปแบบได้แก่ คอลลาเจนที่ยังคงเกลียวสามสาย เจลาติน และคอลลาเจนไฮโดรไลเซตหรือคอลลาเจนเปปไทด์ ซึ่งต่างกันที่โปรตีนถูกคลายเกลียวหรือถูกย่อยไปมากน้อยแค่ไหน เรื่องที่สามคือไทป์ ซึ่งขึ้นกับว่าคอลลาเจนนำมาจากเนื้อเยื่อส่วนไหนของสัตว์
คอลลาเจนคืออะไร?
คอลลาเจนเป็นโปรตีนโครงสร้างที่พบในสัตว์ทุกชนิด Shoulders และ Raines (2009) ระบุว่าในคน คอลลาเจนคิดเป็นราวหนึ่งในสามของโปรตีนทั้งหมดในร่างกาย โมเลกุลของคอลลาเจนเป็นเกลียวสามสาย คือสายโปรตีนยาวสามเส้นพันกันคล้ายเชือก
ร่างกายสร้างคอลลาเจนเองได้
ร่างกายสร้างคอลลาเจนเองจากกรดอะมิโน คณะสาธารณสุขศาสตร์ฮาร์วาร์ด (Harvard T.H. Chan School of Public Health) ระบุว่าอาหารทั้งจากสัตว์และจากพืชหลายชนิดให้วัตถุดิบสำหรับการสร้างคอลลาเจนในร่างกาย
คอลลาเจนมาจากไหนบ้าง?
คอลลาเจนทั้งหมดมาจากสัตว์ คณะสาธารณสุขศาสตร์ฮาร์วาร์ดระบุว่าในอาหาร คอลลาเจนพบตามธรรมชาติเฉพาะในเนื้อสัตว์และปลาที่มีเนื้อเยื่อเกี่ยวพันเท่านั้น จึงไม่มีคอลลาเจนจากพืช
บทความทบทวนของ León-López และคณะ (2019) อธิบายแหล่งหลักที่ใช้ผลิตคอลลาเจน ดังนี้
| แหล่งที่มา | ทำจากส่วนไหน | บทความทบทวนระบุว่า |
|---|---|---|
| วัว (bovine) | หนังและเอ็น | เป็นแหล่งสกัดหลัก เพราะหาได้ง่าย |
| หมู (porcine) | ผลพลอยได้ เช่น หนัง | เป็นอีกแหล่งที่ใช้กันทั่วไป |
| ไก่และเป็ด | หนังและขา | อยู่ในกลุ่มแหล่งทางเลือกที่ไม่ใช่วัวหรือหมู |
| ปลา (marine) | หนัง เกล็ด และก้างที่เหลือจากการแปรรูปปลา | ตัวอย่างเช่น เกล็ดปลานิล ปลาค็อด ปลาพอลล็อกอะแลสกา และหนังปลาทูน่า |
ไทป์ขึ้นกับวัตถุดิบ
León-López และคณะระบุว่าพบคอลลาเจนแล้วเกือบ 28 ไทป์ และเนื้อเยื่อต่างชนิดกันมีไทป์ต่างกัน คอลลาเจนจะเป็นไทป์ไหนจึงขึ้นกับว่านำมาจากส่วนไหนของสัตว์
| วัตถุดิบ | ไทป์หลักของคอลลาเจน (León-López และคณะ 2019) |
|---|---|
| หนังสัตว์ หนังและเกล็ดปลา กระดูก และเอ็น | ไทป์ 1 |
| กระดูกอ่อน | ไทป์ 2 |
คอลลาเจนมีรูปแบบอะไรบ้าง?
คอลลาเจนชนิดเดียวกันอาจอยู่ในรูปแบบต่างกันได้ ความต่างอยู่ที่เกลียวสามสายเดิมถูกคลายออกหรือถูกตัดเป็นชิ้นเล็กไปมากแค่ไหนระหว่างการแปรรูป
| รูปแบบ | คืออะไร | ขนาด |
|---|---|---|
| คอลลาเจนที่ยังคงเกลียวสามสาย | คอลลาเจนที่ยังคงรูปเกลียวสามสายเดิม | ราว 300 กิโลดาลตัน (León-López และคณะ 2019) |
| เจลาติน | คอลลาเจนรูปแบบหนึ่งที่ได้จากการต้มกระดูก กระดูกอ่อน และหนังสัตว์นานหลายชั่วโมง (คณะสาธารณสุขศาสตร์ฮาร์วาร์ด) | เกลียวถูกคลายออกด้วยความร้อน |
| คอลลาเจนไฮโดรไลเซต (คอลลาเจนเปปไทด์) | คอลลาเจนที่ถูกตัดเป็นสายกรดอะมิโนสั้น ๆ ในกระบวนการผลิต | ราว 3 ถึง 6 กิโลดาลตัน (León-López และคณะ 2019) |
คอลลาเจนที่ยังคงเกลียวสามสาย
León-López และคณะอธิบายว่าเมื่อให้ความร้อนคอลลาเจนสูงกว่าราว 40 องศาเซลเซียส เกลียวสามสายจะคลายออกเป็นสายหลวม ๆ สามสาย คอลลาเจนที่ไม่ได้ผ่านความร้อนหรือการย่อยแบบนี้จึงยังคงเกลียวสามสายไว้
เจลาติน
เจลาตินคือสิ่งที่ได้เมื่อนำส่วนของสัตว์ที่มีคอลลาเจนมากไปต้มนาน ๆ จึงเป็นรูปแบบของคอลลาเจนที่คนส่วนใหญ่กินกันอยู่แล้วในอาหารประจำวัน
คอลลาเจนไฮโดรไลเซตและคอลลาเจนเปปไทด์
León-López และคณะอธิบายว่าการไฮโดรไลซิสคือการย่อยคอลลาเจนด้วยเอนไซม์ เช่น อัลคาเลส ปาเปน หรือเปปซิน หรือด้วยกรด ด่าง หรือความร้อน ผลที่ได้คือเปปไทด์ขนาดเล็กหลายขนาดปนกัน "คอลลาเจนไฮโดรไลเซต" และ "คอลลาเจนเปปไทด์" จึงเป็นสองชื่อของรูปแบบเดียวกัน
กินคอลลาเจนเข้าไปแล้วเกิดอะไรขึ้น?
คอลลาเจนที่กินเข้าไปถูกย่อยเหมือนโปรตีนชนิดอื่น คณะสาธารณสุขศาสตร์ฮาร์วาร์ดอธิบายว่าระหว่างการย่อย คอลลาเจนถูกย่อยเป็นกรดอะมิโน แล้วถูกส่งไปยังส่วนที่ร่างกายต้องการโปรตีนมากที่สุด ข้อนี้เป็นเหมือนกันทุกแหล่งที่มาและทุกรูปแบบที่กล่าวมาข้างต้น อ่านเรื่องการย่อยโปรตีนเพิ่มเติมได้ที่ คอลลาเจนที่กินเข้าไป ร่างกายนำไปใช้อย่างไร?
คอลลาเจนต่างจากโปรตีนอื่นอย่างไร?
คอลลาเจนมีส่วนผสมของกรดอะมิโนที่ไม่เหมือนโปรตีนทั่วไป
มีไกลซีน โพรลีน และไฮดรอกซีโพรลีนมาก
León-López และคณะ (2019) ระบุว่าคอลลาเจนประกอบด้วยไกลซีนเป็นหลัก (ราวร้อยละ 33) และโพรลีนรวมกับไฮดรอกซีโพรลีน (ราวร้อยละ 22) Shoulders และ Raines อธิบายว่าไกลซีนต้องอยู่ทุกตำแหน่งที่สามของแต่ละสาย เพื่อให้สายทั้งสามพันกันแน่นเป็นเกลียวได้
ไม่มีทริปโตเฟน
Paul และคณะ (2019) เขียนในวารสาร Nutrients ว่าโปรตีนคอลลาเจนขาดกรดอะมิโนจำเป็นหนึ่งชนิด คือทริปโตเฟน จึงจัดเป็นแหล่งโปรตีนที่ไม่สมบูรณ์ ขณะที่เนื้อสัตว์ ปลา ไข่ และนม มีกรดอะมิโนจำเป็นครบ อ่านเพิ่มเติมได้ที่ กรดอะมิโนจำเป็นคืออะไร?
| คอลลาเจน | เนื้อสัตว์ ปลา ไข่ นม | |
|---|---|---|
| ทริปโตเฟน | ไม่มี | มี |
| จัดเป็น | โปรตีนไม่สมบูรณ์ | โปรตีนสมบูรณ์ |
อาหารอะไรมีคอลลาเจน?
คอลลาเจนในอาหารอยู่ในส่วนของสัตว์ที่มีเนื้อเยื่อเกี่ยวพันมาก คณะสาธารณสุขศาสตร์ฮาร์วาร์ดยกตัวอย่างไว้ ดังนี้
- เนื้อส่วนที่เหนียวและมีเนื้อเยื่อเกี่ยวพันมาก เช่น เนื้อหน้าอกวัว (brisket) และเนื้อสันคอ (chuck)
- กระดูกและหนังของปลาน้ำจืดและปลาทะเล
- น้ำซุปกระดูก ที่ได้จากการเคี่ยวกระดูกสัตว์ในน้ำ
- เจลาติน ที่ได้จากการต้มกระดูก กระดูกอ่อน และหนังสัตว์
ในอาหารไทย ก็คือเมนูที่ใช้หนัง เอ็น กระดูกอ่อน หรือกระดูก เช่น ขาหมูพะโล้ ก๋วยเตี๋ยวเนื้อใส่เอ็น ตีนไก่ หนังปลา และน้ำซุปกระดูกที่เคี่ยวนาน ๆ
ใครควรระวังแหล่งที่มาของคอลลาเจน?
คอลลาเจนมาจากสัตว์เสมอ แหล่งที่มาจึงเป็นเรื่องที่บางคนควรรู้
แพ้ปลา
คอลลาเจนจากปลาเป็นสารก่อภูมิแพ้ได้ งานวิจัยปี 2020 ของ Kalic และคณะในคนที่แพ้ปลา 101 คน พบว่า 21 คน (ร้อยละ 21) มีภาวะไวต่อคอลลาเจนจากปลา ผู้วิจัยระบุว่าคอลลาเจนจากปลาถูกใช้แพร่หลายในอาหาร เครื่องสำอาง และการแพทย์ คนที่แพ้ปลาจึงควรถามแพทย์ก่อนกินคอลลาเจนจากปลาหรือเจลาตินที่ทำจากปลา
ศาสนาและการกินมังสวิรัติ
บางคนงดคอลลาเจนและเจลาตินจากหมูหรือวัวด้วยเหตุผลทางศาสนาหรือการเลือกกิน
เมื่อไรควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร?
ผู้ที่ตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร ผู้ที่ใช้ยาประจำ และผู้ที่แพ้ปลา ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
ทั้งนี้ ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค
คำถามที่พบบ่อย
คอลลาเจนมีกี่แบบ แต่ละแบบต่างกันตรงไหน?
คอลลาเจน เจลาติน และคอลลาเจนเปปไทด์ ต่างกันอย่างไร?
คอลลาเจนจากปลาคืออะไร?
มีคอลลาเจนจากพืชหรือคอลลาเจนสำหรับคนกินเจไหม?
คอลลาเจนเป็นโปรตีนสมบูรณ์ไหม?
- León-López A. et al. 2019 Hydrolyzed Collagen: Sources and Applications (Molecules) ↗
- Shoulders M.D. & Raines R.T. 2009 Collagen Structure and Stability (Annual Review of Biochemistry) ↗
- Harvard T.H. Chan School of Public Health, The Nutrition Source: Collagen ↗
- Paul C. et al. 2019 Significant Amounts of Functional Collagen Peptides Can Be Incorporated in the Diet While Maintaining Indispensable Amino Acid Balance (Nutrients) ↗
- Kalic T. et al. 2020: collagen as a fish allergen (The Journal of Allergy and Clinical Immunology: In Practice, PubMed abstract) ↗
เราใช้คุกกี้เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ และประสบการณ์ที่ดีในการใช้งานเว็บไซต์ เมื่อคุณกดยอมรับ เราจะสามารถแสดงเนื้อหาที่ตรงกับความสนใจของคุณได้มากขึ้น และหากต้องการเปลี่ยนความยินยอม สามารถทำได้ทุกเมื่อโดยคลิก “การตั้งค่าคุกกี้” นโยบายการใช้คุกกี้
