ลูกไปเนิร์สเซอรี่ป่วยบ่อย ที่บ้านช่วยอะไรได้?

ที่บ้านช่วยได้หลายอย่าง คือ สอนลูกล้างมือ ให้นอนตามชั่วโมงที่เหมาะกับวัย ทำความสะอาดของที่ลูกเอาเข้าปาก ให้ลูกพักอยู่บ้านเมื่อมีไข้ และรู้สัญญาณที่ควรพาไปพบแพทย์ ส่วนการป่วยบ่อยในช่วงเดือนแรก ๆ ที่ไปเนิร์สเซอรี่เป็นเรื่องที่พบได้บ่อย และมักห่างขึ้นเมื่อเวลาผ่านไป งานวิจัยในฟินแลนด์ของ Schuez-Havupalo และคณะ พบว่าจำนวนวันที่เด็กมีอาการไอ น้ำมูก หรืออาการคล้ายกัน เพิ่มจากราว 4 วันต่อเดือนก่อนเริ่มไปสถานรับเลี้ยงเด็ก เป็นกว่า 10 วันต่อเดือนเมื่อไปได้ 2 เดือน แล้วจึงลดลงในเดือนต่อ ๆ มา

ลูกไปเนิร์สเซอรี่แล้วป่วยบ่อย แบบนี้ปกติไหม?

เป็นเรื่องที่พ่อแม่กังวลกันมากที่สุดเรื่องหนึ่งในปีแรกที่ลูกไปเนิร์สเซอรี่ งานวิจัยที่ติดตามเด็กต่อเนื่องหลายเดือนหลายปีพบรูปแบบที่คล้ายกัน คือช่วงเริ่มไปจะป่วยบ่อยขึ้น แล้วค่อย ๆ ห่างลงเมื่อเวลาผ่านไป

สิ่งที่งานวิจัยในฟินแลนด์บันทึกไว้

นักวิจัยในเมืองตุรกุ ประเทศฟินแลนด์ รับเด็กเข้าร่วม 1,827 คน และติดตามจนอายุ 2 ขวบ โดยให้พ่อแม่จดบันทึกอาการและการไปสถานรับเลี้ยงเด็ก แล้วเปรียบเทียบเด็กที่ไปศูนย์รับเลี้ยงเด็ก (299 คน) เด็กที่ไปบ้านรับเลี้ยงเด็กขนาดเล็ก ซึ่งพี่เลี้ยงรับดูแลเด็กไม่กี่คนที่บ้านของตัวเอง (245 คน) และเด็กที่เลี้ยงที่บ้าน (350 คน) ตั้งแต่ 6 เดือนก่อนจนถึง 9 เดือนหลังเริ่มไป

งานวิจัยนี้ยังพบว่าจำนวนวันที่พ่อแม่ต้องลางานก็เพิ่มขึ้นแล้วลดลงในลักษณะเดียวกัน และการเริ่มไปบ้านรับเลี้ยงเด็กขนาดเล็กมีผลน้อยกว่าการไปศูนย์ขนาดใหญ่ ผู้วิจัยสรุปว่าควรช่วยสนับสนุนครอบครัวในช่วงที่ลูกเพิ่งเริ่มไป ตัวเลขเหล่านี้มาจากบันทึกของพ่อแม่ในพื้นที่เดียวของฟินแลนด์ ตัวเลขในที่อื่นจึงอาจต่างออกไป

สิ่งที่งานวิจัยในแคนาดาติดตามนาน 8 ปี

งานวิจัยของ Côté และคณะ ติดตามเด็ก 1,238 คนที่เกิดในรัฐควิเบก ประเทศแคนาดา ในปี 1998 จนอายุ 8 ขวบ โดยใช้คำบอกเล่าของแม่ เด็กที่เริ่มเข้าสถานรับเลี้ยงเด็กกลุ่มใหญ่ก่อนอายุ 2 ขวบครึ่ง มีอาการเจ็บป่วยเกี่ยวกับทางเดินหายใจบ่อยกว่าเด็กที่เลี้ยงที่บ้าน 1.61 เท่าในช่วงนั้น แต่ในช่วงชั้นประถมต้น (อายุ 5 ถึง 8 ปี) พบบ่อยประมาณ 0.79 เท่าของเด็กที่เลี้ยงที่บ้าน งานนี้เป็นการศึกษาเชิงสังเกตที่อาศัยความจำของแม่ จึงบอกได้เพียงรูปแบบที่พบ ไม่ใช่การพิสูจน์ว่าอะไรเป็นสาเหตุ

ยิ่งไปหลายวันต่อสัปดาห์ ยิ่งหยุดบ่อย

งานวิจัยของ Slack-Smith และคณะ บันทึกการหยุดเรียนของเด็กในศูนย์รับเลี้ยงเด็ก 11 แห่งและบ้านรับเลี้ยงเด็ก 130 แห่งในเมืองเพิร์ท ประเทศออสเตรเลีย พบว่าเด็กที่ไปหลายวันต่อสัปดาห์มีโอกาสหยุดเพราะอาการเจ็บป่วยทางเดินหายใจอย่างน้อย 1 ครั้งมากกว่า (อัตราส่วนออดส์ หรือ odds ratio 1.40) ขณะที่เด็กที่อยู่ในที่เลี้ยงหลายชั่วโมงต่อวันมีโอกาสหยุดน้อยกว่า (odds ratio 0.88) ส่วนความต่างระหว่างศูนย์รับเลี้ยงเด็กกับบ้านรับเลี้ยงเด็กนั้นไม่ชัดเจน แปลว่าประเภทของที่เลี้ยงไม่ได้ต่างกันชัด แต่จำนวนวันที่ไปต่อสัปดาห์มีความสัมพันธ์กับการหยุด

ทำไมเชื้อโรคในเนิร์สเซอรี่ถึงแพร่ง่าย?

เล่นใกล้ชิดกัน

กุมารแพทย์จากภาควิชากุมารเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล อธิบายว่าเชื้อโรคในเนิร์สเซอรี่แพร่ได้จากการไอจามรดกัน และจากของเล่น จาน ชาม เสื้อผ้า เนิร์สเซอรี่ส่วนใหญ่ดูแลความสะอาดได้ค่อนข้างดี และแยกของใช้ส่วนตัวของเด็กแต่ละคน ซึ่งช่วยได้ส่วนหนึ่ง แต่ส่วนที่ควบคุมได้ยากคือการเล่นใกล้ชิดกันของเด็ก ๆ

มือและของเล่นเข้าปาก

เชื้อจากน้ำมูกและน้ำลายติดอยู่ตามของเล่นและของใช้ได้ เมื่อเด็กเอามือหรือของเล่นเข้าปาก เชื้อก็เข้าสู่ร่างกาย ส่วนเชื้อในทางเดินอาหารก็แพร่ได้ทางผ้าอ้อมที่เปื้อนอุจจาระและมือที่ไม่ได้ล้าง ทั้งไปสู่เด็กคนอื่นและพี่เลี้ยง

ช่วงเดือนแรก ๆ เป็นช่วงที่ป่วยบ่อยที่สุด

ในงานวิจัยของฟินแลนด์ จำนวนวันที่มีอาการสูงที่สุดในช่วงเดือนแรก ๆ หลังเริ่มไปสถานรับเลี้ยงเด็ก แล้วจึงลดลง ส่วนในงานวิจัยของแคนาดา เด็กที่เริ่มเข้ากลุ่มใหญ่ตั้งแต่เล็กมีอาการเจ็บป่วยเกี่ยวกับทางเดินหายใจบ่อยกว่าในช่วงแรกนั้น แต่ในช่วงชั้นประถมต้นไม่ได้บ่อยกว่า

ที่บ้านทำอะไรได้บ้างในแต่ละวัน?

ทำให้การล้างมือเป็นนิสัย

CDC ของสหรัฐฯ อธิบายการล้างมือ 5 ขั้นตอน คือ ทำมือให้เปียกด้วยน้ำสะอาดที่ไหลผ่าน ถูสบู่ให้เกิดฟอง ถูมือให้ทั่วอย่างน้อย 20 วินาที ล้างออกให้สะอาดด้วยน้ำไหล แล้วเช็ดให้แห้งด้วยผ้าสะอาดหรือเครื่องเป่ามือ เพื่อนับให้ครบ 20 วินาที CDC แนะนำให้ฮัมเพลง "Happy Birthday" ตั้งแต่ต้นจนจบ 2 รอบ

สำหรับเด็กเล็ก CDC แนะนำให้ทำเรื่องล้างมือเป็นกิจกรรมของครอบครัว คือ ล้างมือไปพร้อมกับลูก เพราะเด็กเล็กเรียนรู้จากการเลียนแบบผู้ใหญ่ ทำให้สนุก เช่น แต่งเพลงล้างมือหรือทำเป็นเกม และต้องคอยเตือนบ่อย ๆ ในช่วงแรก เช่น หลังเข้าห้องน้ำ ก่อนกินข้าว หลังเล่นนอกบ้าน และหลังไอหรือจาม

ถ้าไม่มีน้ำและสบู่ CDC ระบุว่าใช้เจลล้างมือที่มีแอลกอฮอล์อย่างน้อย 60% แทนได้ กุมารแพทย์รามาธิบดีแนะนำเจลแอลกอฮอล์สำหรับเด็กที่โตขึ้นมาหน่อย

ให้นอนตามชั่วโมงที่เหมาะกับวัย

CDC ระบุชั่วโมงนอนตามวัยไว้ดังตาราง โดยอ้างอิงจากสมาคมเวชศาสตร์การนอนหลับแห่งสหรัฐฯ (AASM) และยกให้การไม่สบายน้อยครั้งลงเป็นประโยชน์ข้อหนึ่งของการนอนหลับให้เพียงพอ

วันที่ไปเนิร์สเซอรี่ลูกอาจเหนื่อยกว่าปกติ และงีบที่เนิร์สเซอรี่อาจสั้นกว่าที่บ้าน การเข้านอนเวลาเดิม มีช่วงผ่อนคลายก่อนนอนโดยไม่ดูจอ และตื่นเวลาเดิมเกือบทุกวัน จะช่วยให้ได้ชั่วโมงนอนใกล้เคียงตัวเลขนี้

ล้างของเล่นและของที่ลูกเอาเข้าปาก

กุมารแพทย์รามาธิบดีแนะนำให้ล้างของเล่นและของใช้ด้วยน้ำสบู่แล้วผึ่งให้แห้งทุกวัน ถ้าเป็นของเล่นที่ไม่ค่อยได้เล่นก็ล้างสัปดาห์ละครั้งได้ ที่บ้านก็ทำแบบเดียวกันกับของเล่น แก้วน้ำ และช้อนที่ลูกใช้ร่วมกับพี่น้อง

เปิดให้อากาศถ่ายเท

CDC ระบุว่าการล้างมือเป็นประจำ การทำความสะอาดพื้นผิวที่จับบ่อย และการทำให้อากาศในที่อยู่อาศัยสะอาดขึ้น เป็นวิธีพื้นฐานในชีวิตประจำวันที่ช่วยลดการแพร่ของเชื้อ ที่บ้านให้เปิดหน้าต่างเมื่ออากาศข้างนอกเอื้ออำนวย ส่วนกุมารแพทย์รามาธิบดีแนะนำให้เนิร์สเซอรี่มีอากาศถ่ายเทดีและล้างเครื่องปรับอากาศอย่างสม่ำเสมอ ที่บ้านก็ทำแบบเดียวกันได้

เมื่อไรควรให้ลูกหยุดเนิร์สเซอรี่อยู่บ้าน?

การให้ลูกพักที่บ้านเมื่อไม่สบาย ทำให้ลูกได้พักผ่อน และลดการแพร่เชื้อไปสู่เด็กคนอื่น

คำแนะนำของ NHS

NHS ยังแนะนำให้แจ้งโรงเรียนหรือเนิร์สเซอรี่ตั้งแต่วันแรกว่าลูกหยุดและเพราะอะไร

ทำตามกฎของเนิร์สเซอรี่

กุมารแพทย์รามาธิบดีอธิบายว่าเนิร์สเซอรี่ในไทยควรคัดกรองเด็กก่อนเข้าเรียนทุกวัน และถ้าลูกมีไข้และมีน้ำมูกแล้วยังพามาเนิร์สเซอรี่ อาจทำให้เชื้อแพร่ไปสู่เด็กคนอื่นได้ เมื่อลูกไม่สบาย ให้พาไปพบแพทย์หรือให้นอนพักที่บ้าน และวัดไข้ลูกด้วย ควรถามกฎของเนิร์สเซอรี่ไว้ตั้งแต่ลูกยังไม่ป่วย จะได้รู้ล่วงหน้าว่าต้องทำอย่างไร

เมื่อไรควรพาลูกไปพบแพทย์?

เมื่อควรขอคำปรึกษาจากแพทย์โดยเร็ว

NHS แนะนำให้ขอคำปรึกษาจากแพทย์ถ้า

• ลูกอายุต่ำกว่า 3 เดือน และมีไข้ 38 องศาเซลเซียสขึ้นไป
• ลูกอายุ 3 ถึง 6 เดือน และมีไข้ 39 องศาเซลเซียสขึ้นไป
• มีไข้ร่วมกับอาการอื่น เช่น ผื่น
• มีไข้ติดต่อกันตั้งแต่ 5 วันขึ้นไป
• มีสัญญาณว่าดื่มน้ำไม่พอ เช่น ผ้าอ้อมไม่ค่อยเปียก ตาลึกโหล ร้องไห้ไม่มีน้ำตา
• ไม่ยอมกินอาหาร หรือดูไม่เหมือนเดิมจนเรากังวล

เมื่อควรไปห้องฉุกเฉินทันที

NHS แนะนำให้ไปห้องฉุกเฉินทันทีถ้าลูกคอแข็ง มีผื่นที่กดด้วยแก้วแล้วไม่จาง แสงทำให้ตาเจ็บ ชักเป็นครั้งแรก มือเท้าเย็นผิดปกติหรือสีผิวผิดไปจากเดิม หายใจลำบาก หรือซึมมากผิดปกติจนปลุกยาก ในไทยโทรเรียกรถพยาบาลฉุกเฉินได้ที่ 1669

เรื่องยา

ระหว่างดูแลที่บ้าน NHS แนะนำให้ลูกดื่มน้ำมาก ๆ และคอยดูอาการเป็นระยะ รวมถึงตอนกลางคืน ถ้าจะให้ยา NHS แนะนำให้อ่านฉลากว่าเหมาะกับเด็กหรือไม่ และถ้าไม่แน่ใจให้ถามเภสัชกรหรือแพทย์ เวลาถามให้บอกอายุและน้ำหนักของลูกด้วย และอย่าให้เด็กกินยาที่ทำมาสำหรับผู้ใหญ่ ส่วนเรื่องการหยุดเนิร์สเซอรี่ ดูหัวข้อด้านบน

พ่อแม่จะดูแลตัวเองอย่างไรในช่วงนี้?

วางแผนวันที่ลูกต้องหยุด

งานวิจัยในฟินแลนด์พบว่าจำนวนวันที่พ่อแม่ต้องลางานเพิ่มขึ้นไปพร้อมกับวันที่ลูกป่วย ถ้าทำได้ ให้ตกลงกันไว้ก่อนว่าใครจะดูแลลูกในวันที่ลูกป่วย เช่น ปู่ย่าตายาย หรือพ่อแม่ผลัดกันลา จะได้ไม่ต้องรีบตัดสินใจกันในเช้าวันที่ลูกไม่สบาย

การนอนและมือของพ่อแม่ก็สำคัญ

พ่อแม่มักติดอาการที่ลูกนำกลับมาจากเนิร์สเซอรี่ ล้างมือของตัวเองหลังเช็ดน้ำมูกและเปลี่ยนผ้าอ้อม และพยายามให้ตัวเองได้นอนพอ อ่านเพิ่มเติมได้ในทำไมนอนน้อยติดกันหลายวันแล้วถึงป่วยง่าย? และเลี้ยงลูกจนเหนื่อยสะสม มีอะไรช่วยง่าย ๆ บ้าง?

ส่วนใหญ่วันป่วยจะค่อย ๆ ห่างขึ้น

ในงานวิจัยของฟินแลนด์ข้างต้น จำนวนวันที่ลูกป่วยลดลงในช่วงหลายเดือนหลังเริ่มไป ถ้าลูกดูป่วยบ่อยกว่าเด็กคนอื่นมาก มีอาการที่ไม่ทุเลา หรือเราแค่รู้สึกกังวล ให้ปรึกษาแพทย์ที่ดูแลลูก