แผลปิดช้ากว่าปกติ เกี่ยวกับสารอาหารไหม?

ดูจากแผลที่หายช้าอย่างเดียวบอกไม่ได้ว่าร่างกายขาดอะไร เพราะการสมานแผลเกี่ยวกับหลายปัจจัยพร้อมกัน โภชนาการเป็นหนึ่งในนั้น บทความทบทวนงานวิจัยของ Guo และ DiPietro ระบุว่าออกซิเจนที่ไปถึงแผล เชื้อโรคที่เข้าแผล อายุและฮอร์โมน ความเครียด ปัญหาสุขภาพเรื้อรังบางอย่าง ยา แอลกอฮอล์ บุหรี่ และโภชนาการ ล้วนทำให้แผลสมานช้าลงได้ เมื่อมีหลายปัจจัยแบบนี้ การดูแผลอย่างเดียวจึงบอกไม่ได้ว่าอาหารขาดอะไรหรือไม่ แพทย์ช่วยดูแผล ถามเรื่องสุขภาพและยาที่ใช้ และตรวจเลือดเพื่อดูได้ถ้าจำเป็น อายุก็มีผลด้วย สถาบันผู้สูงอายุแห่งชาติสหรัฐฯ (NIA) อธิบายว่าเมื่อผิวบางลงตามอายุ รอยข่วน แผลบาด หรือรอยกระแทกอาจใช้เวลานานขึ้นกว่าจะหาย ถ้าแผลบวม แดง ปวดมากขึ้น มีหนอง หรือมีไข้สูงและรู้สึกไม่สบายตัว ควรไปพบแพทย์

แผลเล็ก ๆ ปกติใช้เวลานานแค่ไหนกว่าจะปิด?

การสมานแผล 4 ระยะ

การสมานแผลเป็นกระบวนการปกติของร่างกาย Guo และ DiPietro อธิบายว่ามี 4 ระยะ ซึ่งต้องเกิดตามลำดับและในเวลาที่เหมาะสม แผลจึงจะสมานได้ดี

บทความทบทวนนี้อธิบายว่ามีหลายปัจจัยที่รบกวนระยะใดระยะหนึ่งหรือหลายระยะได้ แผลของแต่ละคน หรือแต่ละแผล จึงปิดเร็วช้าไม่เท่ากัน

แผลบาด แผลถลอก และแผลไฟไหม้เล็ก ๆ ใช้เวลาเท่าไรจึงเรียกว่า "ปกติ"?

NHS อังกฤษให้ระยะเวลาคร่าว ๆ ของการบาดเจ็บในชีวิตประจำวันไว้ดังนี้

• แผลบาดและแผลถลอก ส่วนใหญ่ดูแลเองที่บ้านได้ และจะเริ่มสมานเมื่อผ่านไปไม่กี่วัน เมื่อแผลปิดแล้วก็เอาผ้าปิดแผลออกได้หลังผ่านไปไม่กี่วัน
• แผลไฟไหม้และน้ำร้อนลวก ขนาดเล็กมักดูแลเองที่บ้านได้ และอาจใช้เวลาราว 2 สัปดาห์

ตัวเลขนี้เป็นระยะเวลาทั่วไป ไม่ใช่เส้นตาย แผลถลอกที่หัวเข่ากับแผลบาดลึกที่มือย่อมปิดเร็วไม่เท่ากัน และแผลแบบเดียวกันอาจใช้เวลานานขึ้นในผู้สูงอายุ

แผลปิดช้า แปลว่าอาหารที่กินขาดอะไรไปหรือเปล่า?

มีหลายอย่างที่ทำให้แผลสมานเร็วหรือช้า

ตารางนี้รวบรวมปัจจัยที่บทความทบทวนของ Guo และ DiPietro ระบุไว้ พร้อมสิ่งที่สังเกตได้ในชีวิตประจำวันหรือควรบอกแพทย์

ทำไมดูจากแผลอย่างเดียวจึงบอกไม่ได้ว่าขาดอะไร

เพราะโภชนาการอยู่รวมกับปัจจัยอื่นอีกมาก การดูแผลที่ปิดช้าจึงบอกไม่ได้ว่าสาเหตุมาจากอาหาร ยา การไหลเวียนเลือด เชื้อโรค ความเครียด บุหรี่ หรือปัญหาสุขภาพที่ยังไม่เคยตรวจพบ การเดาเอาเองอาจทำให้พลาดสาเหตุจริง แพทย์ช่วยดูแผล ถามเรื่องสุขภาพ ยา และพฤติกรรมในชีวิตประจำวัน และตรวจเลือดเพื่อดูได้ถ้าจำเป็น

อายุมากขึ้น แผลปิดช้าลงจริงไหม?

ผิวบางลง แผลจึงใช้เวลานานขึ้น

NIA อธิบายว่าผิวเปลี่ยนไปตามอายุ คือบางลงและไขมันใต้ผิวน้อยลง รอยข่วน แผลบาด หรือรอยกระแทกอาจใช้เวลานานขึ้นกว่าจะหาย ผู้สูงอายุอาจเกิดรอยช้ำได้ง่ายกว่าคนอายุน้อย และรอยช้ำก็อาจหายช้ากว่า เพราะผิวผู้สูงอายุบางกว่า การเกาจึงอาจทำให้เลือดออกและมีเชื้อโรคเข้าแผลได้ NIA จึงแนะนำให้ปรึกษาแพทย์ถ้าผิวแห้งและคันมาก

ช้าลง แต่ยังทำงานได้

บทความทบทวนปี 2567 ของ Kremer และ Burkemper เรื่องผิวที่มีอายุ ระบุว่าการสมานแผลในผู้สูงอายุช้าลง แต่ไม่ได้บกพร่อง และแผลเรื้อรังที่สมานได้ไม่ดีในผู้สูงอายุมักเกี่ยวกับปัญหาสุขภาพอื่นมากกว่าเพราะอายุอย่างเดียว แปลว่าถ้าแผลของพ่อแม่สูงอายุปิดช้ามาก ควรให้แพทย์ช่วยหาสาเหตุ มากกว่าคิดว่าเป็นเพราะแก่แล้ว

ผิวฉีกขาดพบได้บ่อยในผู้สูงอายุ

ผิวที่บางอาจฉีกขาดได้จากการกระแทกเพียงเล็กน้อย การวิเคราะห์งานวิจัย 13 ชิ้นของ Yang และคณะ ปี 2567 พบว่าโดยรวมผู้สูงอายุ 6.0% มีผิวฉีกขาดในช่วงที่ตรวจ และ 11.0% ในผู้สูงอายุที่อยู่ในสถานดูแลระยะยาว บทคัดย่อให้ตัวเลขของยุโรป ญี่ปุ่น และแคนาดา ไม่ได้ให้ตัวเลขของไทย ตัวเลขนี้จึงเป็นภาพรวมทั่วไปเท่านั้น

ผู้สูงอายุไทยมักมีแผลแบบไหนจากเรื่องในบ้าน?

ผลจากงานวิจัยในไทย

ตัวเลขเหล่านี้บอกอะไรได้ และบอกอะไรไม่ได้

งานวิจัยที่สุราษฎร์ธานีศึกษาเฉพาะคนอายุ 60 ถึง 69 ปีในจังหวัดเดียว และการบาดเจ็บกับการดูแลมาจากการเล่าของผู้สูงอายุเอง งานวิจัยที่อุดรธานีนับเฉพาะผู้ที่ต้องนอนในหน่วยดูแลแผลไฟไหม้ของโรงพยาบาลเดียว จึงเห็นเฉพาะแผลไฟไหม้ที่รุนแรง ไม่ใช่แผลเล็ก ๆ ที่ดูแลเองที่บ้าน และงานวิจัยทั้งสองไม่ได้วัดว่าแผลปิดเร็วหรือช้า ในขอบเขตของแต่ละงาน รอยช้ำและแผลถลอกหลังหกล้มพบบ่อยในงานวิจัยที่สุราษฎร์ธานี ราวหนึ่งในสี่ของผู้ที่หกล้มที่นั่นไม่ได้ดูแลการบาดเจ็บเลย และแผลไฟไหม้ที่ต้องนอนโรงพยาบาลอุดรธานีส่วนใหญ่เกิดจากอุบัติเหตุในบ้าน

ทำไมเรื่องนี้จึงสำคัญกับแผลที่ปิดช้า

ถ้าพ่อแม่สูงอายุดูแลแผลถลอกเอง หรือไม่ได้ดูแลเลย ก็อาจไม่มีใครสังเกตว่าแผลปิดช้ากว่าที่ควร การขอดูแผลบ้างเป็นวิธีง่าย ๆ ที่ลูกหลานช่วยได้ เรื่องการจัดบ้านเมื่อพ่อแม่กลัวหกล้ม อ่านต่อได้ที่ พ่อแม่กลัวหกล้ม เดินไม่มั่นใจ ลูกช่วยยังไงดี?

ดูแลแผลบาด แผลถลอก หรือแผลไฟไหม้เล็ก ๆ ที่บ้านอย่างไร?

แผลบาดและแผลถลอก

NHS อธิบายขั้นตอนดูแลแผลเล็ก ๆ เมื่อเลือดหยุดแล้วไว้ดังนี้

1. ล้างมือและเช็ดให้แห้ง ถ้ามีถุงมือแบบใช้ครั้งเดียวก็ใส่
2. ล้างแผลด้วยน้ำดื่มบรรจุขวดหรือน้ำประปา หรือใช้แผ่นเช็ดปลอดเชื้อ
3. ซับให้แห้งด้วยผ้าก๊อซหรือผ้าสะอาด
4. ทำความสะอาดผิวรอบแผลด้วยสบู่และน้ำ โดยเช็ดออกจากแผล
5. ปิดด้วยผ้าปิดแผลปลอดเชื้อหรือพลาสเตอร์ ให้สะอาดและแห้งอยู่เสมอ และเปลี่ยนบ่อยเท่าที่จำเป็น

ถ้าแผลเลือดออกมาก NHS แนะนำให้กดแผลด้วยผ้าพันแผลหรือผ้าสะอาดที่พับไว้ และยกส่วนที่บาดเจ็บให้สูง ถ้ามีอะไรติดอยู่ในแผล อย่าดึงออกเอง

แผลไฟไหม้และน้ำร้อนลวก

NHS แนะนำให้เปิดน้ำเย็นไหลผ่านแผล 20 นาทีโดยเร็วที่สุด ภายใน 3 ชั่วโมง ถอดเสื้อผ้าหรือเครื่องประดับที่อยู่ใกล้แผลออก แต่ไม่ดึงส่วนที่ติดผิว เมื่อแผลเย็นลงแล้ว ให้วางแผ่นฟิล์มถนอมอาหารทับไว้โดยไม่พันรอบ ไม่ทาครีม น้ำมัน หรือเนยบนแผล ไม่ใช้พลาสเตอร์หรือผ้าปิดแผลแบบกาวแปะ และไม่เจาะตุ่มพอง

ในแต่ละวันกินอย่างไรให้ครบหมู่?

หัวข้อนี้เป็นแนวทางการกินทั่วไปสำหรับทุกคน ไม่ใช่อาหารสำหรับดูแลแผล คอลัมน์ในนิตยสาร @Rama ของคณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี อธิบายสูตรจาน 2:1:1 ที่ สสส. แนะนำ คือแบ่งจานขนาด 9 นิ้วเป็น 4 ส่วน ผักครึ่งจาน ข้าวหรือแป้งหนึ่งในสี่ (ไม่เกิน 2 ทัพพี) และเนื้อสัตว์ไขมันต่ำ ปลา ไข่ ถั่วเหลือง หรือเต้าหู้อีกหนึ่งในสี่ ถ้าอยู่คนเดียวหรือซื้ออาหารกินเกือบทุกมื้อ อ่านต่อได้ที่ อยู่คนเดียวกินไม่ครบหมู่ กินให้ครบได้อย่างไร?

แผลปิดช้าแบบไหนควรไปพบแพทย์?

ควรรีบไปพบแพทย์ถ้า

NHS แนะนำให้รีบขอพบแพทย์ถ้า

• แผลบวม แดง และปวดมากขึ้น หรือมีหนองไหลออกมา
• มีดิน หนอง หรือสารคัดหลั่งในแผล หรือล้างแล้วยังไม่สะอาด
• ถูกคน หรือสัตว์ป่าหรือสัตว์จรจัดกัด
• แผลยาวเกินประมาณ 5 เซนติเมตร
• มีแผลแล้วรู้สึกไม่สบายตัว หรือมีไข้สูงร่วมด้วย

ควรไปพบแพทย์ด้วยถ้าแผลดูไม่ค่อยดีขึ้นอย่างที่แผลเล็ก ๆ ทั่วไปควรเป็น โดยเฉพาะถ้าเป็นผู้สูงอายุ ไปพบแพทย์เป็นประจำเรื่องสุขภาพอยู่แล้ว หรือใช้ยาประจำ NIA แนะนำให้สังเกตผิวตัวเองบ่อย ๆ และถ้าเห็นความเปลี่ยนแปลงที่ทำให้กังวล ให้ไปพบแพทย์ NHS แนะนำให้นำยาที่ใช้อยู่ไปด้วยเมื่อไปห้องฉุกเฉิน และการมีรายการผลิตภัณฑ์สุขภาพที่ใช้ติดไปก็ช่วยได้ทุกครั้งที่พบแพทย์

โทร 1669 ทันทีถ้า

NHS ระบุว่ากรณีต่อไปนี้ต้องได้รับการดูแลฉุกเฉิน (ในอังกฤษโทร 999 หรือไปห้องฉุกเฉิน) ในไทยให้โทรสายด่วนการแพทย์ฉุกเฉิน 1669

• เลือดไม่หยุด หรือเลือดพุ่งออกมา
• รู้สึกชารอบแผล หรือขยับส่วนนั้นได้ลำบาก
• มีแผลบาดรุนแรงที่ใบหน้าหรือฝ่ามือ
• แผลใหญ่หรือลึกมาก หรือมีอะไรติดอยู่ในแผล
• แผลไฟไหม้ใหญ่หรือลึกมาก อยู่ที่ใบหน้า อวัยวะเพศ หรือก้น หรือเกิดจากสารเคมีหรือไฟฟ้า