ธาตุเหล็กคืออะไร และทำหน้าที่อะไรในร่างกาย?

ธาตุเหล็กเป็นแร่ธาตุที่ร่างกายสร้างเองไม่ได้ ต้องได้รับจากอาหารทุกวัน ปริมาณทั้งหมดในร่างกายผู้ใหญ่มีไม่มาก แต่อยู่ในจุดที่สำคัญ ราวสองในสามอยู่ในฮีโมโกลบินซึ่งเป็นโปรตีนในเม็ดเลือดแดง บางส่วนอยู่ในไมโอโกลบินในกล้ามเนื้อ ที่เหลือเก็บไว้ในตับ ม้าม และไขกระดูก

ธาตุเหล็กทำหน้าที่อะไรในร่างกาย?

หน้าที่ของธาตุเหล็กที่ได้รับการรับรองไว้ในบัญชีท้ายประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 447) พ.ศ. 2566 มีสี่ข้อ

• ธาตุเหล็กมีส่วนช่วยในการสร้างเม็ดเลือดแดงและฮีโมโกลบินที่ปกติ
• ธาตุเหล็กมีส่วนช่วยในการลำเลียงออกซิเจนที่ปกติในร่างกาย
• ธาตุเหล็กมีส่วนช่วยในกระบวนการเผาผลาญพลังงานที่ปกติ
• ธาตุเหล็กมีส่วนช่วยในการทำหน้าที่ตามปกติของระบบภูมิคุ้มกัน

ข้อความเหล่านี้อธิบายการทำงานตามปกติของร่างกาย ไม่ได้หมายถึงผลที่เกิดเพิ่มขึ้นจากการเสริมเมื่ออาหารเพียงพออยู่แล้ว

ทำไมฮีโมโกลบินจึงต้องใช้ธาตุเหล็ก?

ฮีโมโกลบินทำหน้าที่จับออกซิเจนที่ปอดแล้วส่งต่อไปยังเนื้อเยื่อทั่วร่างกาย ฮีโมโกลบินหนึ่งโมเลกุลมีหมู่ฮีมสี่หมู่ โดยมีอะตอมของธาตุเหล็กอยู่ตรงใจกลางของแต่ละหมู่ นี่คือเหตุผลที่สองข้อแรกในรายการข้างต้นเชื่อมโยงกัน

ธาตุเหล็กเกี่ยวข้องกับพลังงานและภูมิคุ้มกันอย่างไร?

สองข้อหลังมักถูกมองข้าม ธาตุเหล็กมีส่วนช่วยในกระบวนการเผาผลาญพลังงานที่ปกติ และการทำหน้าที่ตามปกติของระบบภูมิคุ้มกัน

ร่างกายต้องการธาตุเหล็กวันละเท่าไร?

ค่าที่แนะนำซึ่งกำหนดโดย Food and Nutrition Board ของสหรัฐอเมริกา และเผยแพร่โดย NIH Office of Dietary Supplements อยู่ที่ 8 มิลลิกรัมต่อวันสำหรับผู้ชายวัยผู้ใหญ่ และ 18 มิลลิกรัมต่อวันสำหรับผู้หญิงวัย 19 ถึง 50 ปี ตั้งแต่อายุ 51 ปีขึ้นไป ค่าสำหรับผู้หญิงอยู่ที่ 8 มิลลิกรัม ส่วนในระหว่างตั้งครรภ์ค่าจะสูงขึ้น ระดับสูงสุดที่รับได้สำหรับผู้ใหญ่คือ 45 มิลลิกรัมต่อวันจากทุกแหล่งรวมกัน

ตัวเลขเหล่านี้เป็นค่าอ้างอิงสำหรับประชากรทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำเฉพาะบุคคล

ได้ธาตุเหล็กจากอาหารอะไรบ้าง?

ธาตุเหล็กในอาหารมีสองรูปแบบ ธาตุเหล็กชนิดฮีมพบในอาหารจากสัตว์ เช่น เลือดหมู ตับ และเนื้อแดง ร่างกายดูดซึมได้ค่อนข้างคงที่ ส่วนธาตุเหล็กชนิดที่ไม่ใช่ฮีมพบในพืช เช่น ผักใบเขียวเข้ม ถั่วเมล็ดแห้ง เต้าหู้ และงา การดูดซึมขึ้นกับสิ่งที่กินร่วมในมื้อเดียวกันมากกว่า ออกซาเลตในผักโขมและไฟเตตในถั่วและธัญพืชลดการดูดซึมลง การแช่น้ำหรือการหมักช่วยลดไฟเตตได้

ประกาศฉบับเดียวกันระบุไว้ด้วยว่าวิตามินซีช่วยเพิ่มการดูดซึมธาตุเหล็ก การวางผักหรือผลไม้ที่มีวิตามินซีไว้ในมื้อเดียวกับอาหารจากพืชจึงเป็นนิสัยที่สมเหตุสมผล

อ่านฉลากอย่างไร?

ฉลากมักเขียนน้ำหนักของสารประกอบไว้ก่อน แล้ววงเล็บปริมาณธาตุเหล็กที่ได้จริง เช่น ไอรอน อะมิโน แอซิด คีเลต 36.50 มิลลิกรัม (ให้ธาตุเหล็ก 7.30 มิลลิกรัม) ตัวเลขที่ควรใช้เปรียบเทียบระหว่างผลิตภัณฑ์คือค่าในวงเล็บ

ควรระวังอะไร?

ร่างกายขับธาตุเหล็กส่วนเกินออกได้ยาก การได้รับมากกว่าที่จำเป็นจึงไม่ได้ดีกว่า ไม่ควรเกินปริมาณที่ระบุบนฉลาก

หากกำลังตั้งครรภ์ ให้นมบุตร หรือใช้ยาประจำตัว ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสริม

ทั้งนี้ ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค