น้อมรำลึกในพระกรุณาธิคุณรายละเอียด
บริษัทไทยตั้งแต่ปี 1999 · แบรนด์ VISTRA ตั้งแต่ปี 2006·ร้านค้าทางการบน SHOPEE · LAZADA · TIKTOK SHOP · LINEบริษัทไทยตั้งแต่ปี 1999 · แบรนด์ VISTRA ตั้งแต่ปี 2006
THEN
ช่องทางการสั่งซื้อ
JAPAN QUALITY·輝く毎日を、内側から。·GMP · ISO · HACCP · FSSC 22000 · HALAL CERTIFIED
รู้จักส่วนผสม

วิตามินดี 2 กับวิตามินดี 3 ต่างกันอย่างไร?

โดยทีมบรรณาธิการ VISTRA · อ่าน 12 นาที
·
วิตามินดี 2 (เออร์โกแคลซิเฟอรอล) เกิดเมื่อรังสียูวีบีกระทบเออร์โกสเตอรอลในเห็ดและยีสต์ ส่วนวิตามินดี 3 (โคลีแคลซิเฟอรอล) เกิดจาก 7-ดีไฮโดรคอเลสเตอรอลในผิว และเป็นรูปที่พบในปลาและไข่แดง ในทางเคมีทั้งสองต่างกันแค่ที่โซ่ข้าง ในปลา 9 ชนิดที่คนไทยกินบ่อยพบแต่วิตามินดี 3 ค่าอ้างอิงต่อวันคือ 15 ไมโครกรัม

วิตามินดี 2 และวิตามินดี 3 เป็นวิตามินดี 2 รูปแบบหลัก ต่างกันที่แหล่งที่มาและโครงสร้างส่วนเล็ก ๆ ส่วนหนึ่ง วิตามินดี 2 (เออร์โกแคลซิเฟอรอล) เกิดเมื่อรังสียูวีบีกระทบเออร์โกสเตอรอล ซึ่งเป็นสารในเห็ดและยีสต์ ส่วนวิตามินดี 3 (โคลีแคลซิเฟอรอล) เกิดจาก 7-ดีไฮโดรคอเลสเตอรอลในผิวของคนและสัตว์ และเป็นรูปที่พบในปลา ไข่แดง และตับ งานวิจัยในปลาที่คนไทยกินบ่อยพบเฉพาะวิตามินดี 3 ขณะที่เห็ดไทยมีวิตามินดี 2 เป็นหลัก ค่าอ้างอิงสารอาหารต่อวันสำหรับคนไทย (Thai RDIs) ของวิตามินดีคือ 15 ไมโครกรัม

บทความนี้อธิบายสองรูปแบบในแง่โครงสร้าง แหล่งที่มา และปริมาณในอาหาร ไม่ได้เปรียบเทียบว่าควรเลือกแบบไหน เรื่องการสร้างวิตามินดีที่ผิวและระดับวิตามินดีของคนไทย อ่านได้ในเมืองที่มีแดดตลอดปี ได้วิตามินดีพอไหม?

วิตามินดี 2 และวิตามินดี 3 คืออะไร?

ทั้งสองเป็นสารที่ละลายในไขมันและมีโครงสร้างพื้นฐานแบบเดียวกัน ตั้งชื่อตามตัวเลข โดยดี 2 และดี 3 เป็นสองรูปแบบหลัก สำนักงานผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ODS) ของสถาบันสุขภาพแห่งชาติสหรัฐฯ ระบุว่าทั้งสองต่างกันทางเคมีเฉพาะที่โครงสร้างโซ่ข้าง (side chain)

โครงสร้างต่างกันตรงไหน

บทความทบทวนปี 2556 จากมหาวิทยาลัยเทคนิคแห่งเดนมาร์ก อธิบายว่าวิตามินดี 2 มีพันธะคู่ระหว่างคาร์บอนตำแหน่งที่ 22 และ 23 และมีหมู่เมทิลเพิ่มที่คาร์บอนตำแหน่งที่ 24 ในโซ่ข้าง ทั้งสองเป็นสารกลุ่มเซโคสเตียรอยด์ คือสเตียรอยด์ที่มีวงหนึ่งเปิดออก บทความนี้ยังระบุว่าวิตามินดีแบ่งได้เป็นรูปแบบหมายเลข 2 ถึง 6 โดยดี 2 และดี 3 เป็นสองรูปแบบหลัก

เทียบสองรูปแบบ

วิตามินดี 2 วิตามินดี 3
ชื่อทางเคมี เออร์โกแคลซิเฟอรอล (ergocalciferol) โคลีแคลซิเฟอรอล (cholecalciferol)
สูตรเคมี (PubChem) C28H44O C27H44O
น้ำหนักโมเลกุล (PubChem) 396.6 384.6
สารตั้งต้น (โปรวิตามิน) เออร์โกสเตอรอล 7-ดีไฮโดรคอเลสเตอรอล
สร้างโดย เห็ดราและยีสต์ที่ได้รับรังสียูวีบี ผิวของคนและสัตว์ที่ได้รับรังสียูวีบี
แหล่งอาหารหลัก เห็ด ปลา ไข่แดง ตับ
ที่มาในผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (NIH ODS) ฉายรังสียูวีให้เออร์โกสเตอรอลในยีสต์ ฉายรังสียูวีให้ 7-ดีไฮโดรคอเลสเตอรอลจากลาโนลิน (ขนแกะ) และแบบที่ไม่ได้มาจากสัตว์ซึ่งได้จากไลเคน

คาร์บอนที่เกินมา 1 ตัวในวิตามินดี 2 คือหมู่เมทิลในโซ่ข้าง สูตรเคมีจึงมีคาร์บอน 28 ตัว ไม่ใช่ 27 ตัว

แต่ละรูปแบบมาจากไหน?

ทั้งสองเกิดด้วยปฏิกิริยาแบบเดียวกัน คือรังสียูวีบีเปิดวงหนึ่งของสารตั้งต้น แล้วสารนั้นเปลี่ยนต่อเป็นวิตามินดี

วิตามินดี 3: ผิวและสัตว์

บทความทบทวนจากเดนมาร์กระบุว่าวิตามินดี 3 เกิดเมื่อรังสียูวีบีช่วงความยาวคลื่น 290 ถึง 315 นาโนเมตรกระทบ 7-ดีไฮโดรคอเลสเตอรอลในผิว ซึ่งเปลี่ยนเป็นพรีวิตามินดี 3 ก่อน แล้วจึงเปลี่ยนเป็นวิตามินดี 3 โดยขึ้นกับอุณหภูมิ NIH ODS ระบุว่าตับวัว ไข่แดง และชีส มีวิตามินดีเล็กน้อย ส่วนใหญ่อยู่ในรูปวิตามินดี 3 และสาร 25-ไฮดรอกซีวิตามินดี 3 บทความทบทวนยังระบุว่าปลามีวิตามินดีตามธรรมชาติสูงที่สุด ซึ่งเชื่อว่าสะสมมาตามห่วงโซ่อาหารที่เริ่มจากสาหร่ายขนาดเล็ก ซึ่งมีทั้งวิตามินดี 3 และโปรวิตามินดี 3

วิตามินดี 2: เห็ดราและยีสต์

บทความทบทวนเดียวกันระบุว่าวิตามินดี 2 เกิดในเห็ดราและยีสต์เมื่อรังสียูวีบีกระทบเออร์โกสเตอรอล ซึ่งเป็นโปรวิตามินดี 2 และพบวิตามินดี 2 ปริมาณเล็กน้อยได้ในพืชที่มีเชื้อราติดอยู่ NIH ODS ระบุว่าเห็ดมีวิตามินดี 2 ในปริมาณที่แตกต่างกันไป และเห็ดบางชนิดในตลาดผ่านการฉายแสงยูวีเพื่อเพิ่มวิตามินดี 2

วิตามินดีในผลิตภัณฑ์เสริมอาหารมาจากไหน

NIH ODS ระบุว่าวิตามินดี 2 ในผลิตภัณฑ์เสริมอาหารผลิตโดยฉายรังสียูวีให้เออร์โกสเตอรอลในยีสต์ ส่วนวิตามินดี 3 มักผลิตโดยฉายรังสีให้ 7-ดีไฮโดรคอเลสเตอรอลจากลาโนลิน ซึ่งได้จากขนแกะ และยังมีวิตามินดี 3 แบบที่ไม่ได้มาจากสัตว์ซึ่งได้จากไลเคน บทความทบทวนเรื่องแหล่งวิตามินดีปี 2565 ระบุว่าไลเคนชนิด reindeer lichen มีวิตามินดี 87 ไมโครกรัมต่อ 100 กรัม

อาหารไทยอะไรมีวิตามินดี 2 หรือดี 3?

สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล วัดวิตามินดีทั้งสองรูปแบบแยกกันในอาหารที่ซื้อในไทย

ปลา: พบเฉพาะวิตามินดี 3

งานวิจัยปี 2565 ในปลา 9 ชนิดที่คนไทยกินบ่อย วัดทั้งวิตามินดี 2 และดี 3 และพบว่าวิตามินดี 3 เป็นรูปเดียวที่ตรวจพบ ปลาน้ำจืดดิบมี 2.42 ถึง 48.5 ไมโครกรัมต่อส่วนที่กินได้ 100 กรัม ส่วนปลาทะเลดิบมี 2.94 ถึง 4.69 ไมโครกรัม ปลาตะเพียนมี 48.5 ไมโครกรัม ปลาทับทิม 31.0 ไมโครกรัม และปลานิล 19.8 ไมโครกรัม

เห็ด: มีวิตามินดี 2 เป็นหลัก

งานวิจัยปี 2566 ในเห็ด 12 ชนิด เป็นเห็ดเพาะ 9 ชนิดที่ซื้อจากตลาดค้าส่ง 3 แห่ง และเห็ดป่า 3 ชนิดที่เก็บจากพื้นที่อนุรักษ์ พบว่าวิตามินดี 2 และเออร์โกสเตอรอลเป็นรูปหลัก เออร์โกสเตอรอลมีตั้งแต่ 7,713 ถึง 17,273 ไมโครกรัมต่อ 100 กรัม ส่วนวิตามินดี 2 ในเห็ดดิบมีดังนี้

เห็ด วิตามินดี 2 (ไมโครกรัมต่อส่วนที่กินได้ 100 กรัม เห็ดดิบ)
เห็ดนางฟ้า 15.88
เห็ดโคน (เห็ดป่า) 7.15
เห็ดหูหนู 1.99
เห็ดฟาง 0.94
เห็ดเป๋าฮื้อ 0.67
เห็ดหอม 0.17
เห็ดภูฏาน 0.07
เห็ดเข็มทอง 0.06

ค่าแตกต่างกันมากในแต่ละตัวอย่าง เช่น เห็ดนางฟ้ามีส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน 7.31 ไมโครกรัม หลังต้ม ผัด และย่าง เห็ดยังคงมีวิตามินดี 2 เหลือโดยเฉลี่ยราวร้อยละ 64, 59 และ 65 ตามลำดับ

แสงยูวีทำอะไรกับเห็ด

งานวิจัยของ Judprasong และคณะปี 2566 จากมหาวิทยาลัยมหิดลเช่นกัน ฉายรังสียูวีบีจากหลอดทั้งสองด้านให้เห็ด 8 ชนิดนานสูงสุด 3 ชั่วโมงในตู้ทดลอง พบว่าวิตามินดี 2 เพิ่มขึ้นตามเวลาที่ฉายในทุกชนิด เห็ดเข็มทองมีระดับสูงที่สุด เพิ่มจาก 6.68 เป็น 1,880.22 ไมโครกรัมต่อน้ำหนักแห้ง 100 กรัมหลังฉาย 3 ชั่วโมง ค่านี้คิดต่อน้ำหนักแห้ง จึงเทียบกับตารางเห็ดดิบด้านบน (ต่อน้ำหนักสด) ไม่ได้ เมื่อนำไปปรุง เห็ดที่ผ่านการฉายยังคงมีวิตามินดี 2 เหลือร้อยละ 53 ถึง 89 ผลนี้เป็นสภาพในห้องปฏิบัติการ ไม่ใช่เห็ดที่ขายในตลาด

เทียบปลาและเห็ดไทย

กลุ่มอาหาร (งานวิจัยของมหาวิทยาลัยมหิดล) รูปที่พบ ช่วงปริมาณในอาหารดิบ (ไมโครกรัมต่อ 100 กรัม)
ปลาน้ำจืด 5 ชนิด วิตามินดี 3 เท่านั้น 2.42 ถึง 48.5
ปลาทะเล 4 ชนิด วิตามินดี 3 เท่านั้น 2.94 ถึง 4.69
เห็ด 12 ชนิด วิตามินดี 2 เป็นหลัก 0.06 ถึง 15.88

ร่างกายจัดการกับวิตามินดี 2 และดี 3 อย่างไร?

ทั้งสองเปลี่ยนเป็น 25(OH)D

NIH ODS ระบุว่าวิตามินดีจากแสงแดด อาหาร และผลิตภัณฑ์เสริมอาหารยังไม่อยู่ในรูปที่ออกฤทธิ์ ตับจะเปลี่ยนเป็น 25-ไฮดรอกซีวิตามินดี หรือ 25(OH)D แล้วไตจึงเปลี่ยนเป็นรูปที่ออกฤทธิ์

การตรวจเลือดแยกวัดแต่ละรูปได้

วิธีตรวจทางห้องปฏิบัติการบางวิธีวัดสองรูปแบบแยกกันได้ งานวิจัยระยะยาวในพนักงาน 1,239 คนของการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย ซึ่งเจาะเลือดในปี 2552 และ 2562 แล้ววัดด้วยวิธีโครมาโทกราฟีของเหลวร่วมกับแมสสเปกโทรเมตรี ได้วัด 25(OH)D3 ที่มาจากวิตามินดี 3 และ 25(OH)D2 ที่มาจากวิตามินดี 2 แยกกัน พบว่า 25(OH)D รวมเพิ่มขึ้นร้อยละ 14.8 ในช่วง 10 ปี โดยเพิ่มขึ้นทั้ง 25(OH)D3 และ 25(OH)D2 ผู้เข้าร่วมเป็นพนักงานขององค์กรเดียว ผลจึงอาจไม่สะท้อนผู้ใหญ่ไทยทั้งหมด

ไมโครกรัมกับ IU

NIH ODS และ NHS ระบุตรงกันว่าวิตามินดี 1 ไมโครกรัมเท่ากับ 40 หน่วยสากล (IU) 15 ไมโครกรัมจึงเท่ากับ 600 IU และ 100 ไมโครกรัมเท่ากับ 4,000 IU

วิตามินดีทำหน้าที่อะไรในร่างกาย?

วิตามินดีมีบทบาทดังนี้

  • มีส่วนช่วยในการดูดซึมแคลเซียมและฟอสฟอรัสตามปกติ และระดับแคลเซียมในเลือดตามปกติ
  • มีส่วนช่วยคงสภาพปกติของกระดูกและฟัน
  • มีส่วนช่วยคงสภาพการทำงานตามปกติของกล้ามเนื้อ
  • มีส่วนช่วยในการทำงานตามปกติของระบบภูมิคุ้มกัน

บทบาทเหล่านี้เป็นการทำงานตามปกติของร่างกาย การได้รับมากเกินกว่าที่ร่างกายต้องการไม่ได้ทำให้บทบาทเหล่านี้เพิ่มขึ้น

ต้องการวิตามินดีวันละเท่าไร และมากเกินไปคือเท่าไร?

ค่าอ้างอิงสารอาหารต่อวันสำหรับคนไทย (Thai RDIs) ของวิตามินดีคือ 15 ไมโครกรัม (600 IU) ต่อวัน สำหรับบุคคลทั่วไปอายุ 3 ปีขึ้นไป

ปริมาณสูงสุดที่รับได้ต่อวัน

อายุ ปริมาณสูงสุดตามค่าของสหรัฐฯ (NIH ODS)
1 ถึง 3 ปี 63 ไมโครกรัม (2,500 IU)
4 ถึง 8 ปี 75 ไมโครกรัม (3,000 IU)
9 ปีขึ้นไป 100 ไมโครกรัม (4,000 IU)

NHS แนะนำว่าผู้ใหญ่ รวมถึงหญิงตั้งครรภ์ หญิงให้นมบุตร และผู้สูงอายุ และเด็กอายุ 11 ถึง 17 ปี ไม่ควรได้รับเกินวันละ 100 ไมโครกรัม (4,000 IU) และเด็กอายุ 1 ถึง 10 ปีไม่ควรเกินวันละ 50 ไมโครกรัม (2,000 IU)

ใครควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร?

หากใช้ยาประจำ ตั้งครรภ์ หรือให้นมบุตร ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร

ทั้งนี้ ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

คำถามที่พบบ่อย

วิตามินดี 2 กับวิตามินดี 3 ต่างกันอย่างไร?

วิตามินดี 2 คือเออร์โกแคลซิเฟอรอล ส่วนวิตามินดี 3 คือโคลีแคลซิเฟอรอล สำนักงานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารของสถาบันสุขภาพแห่งชาติสหรัฐฯ (NIH ODS) ระบุว่าทั้งสองต่างกันทางเคมีเฉพาะที่โครงสร้างโซ่ข้าง (side chain) บทความทบทวนปี 2556 จากมหาวิทยาลัยเทคนิคแห่งเดนมาร์กอธิบายว่าวิตามินดี 2 มีพันธะคู่ระหว่างคาร์บอนตำแหน่งที่ 22 และ 23 และมีหมู่เมทิลเพิ่มที่คาร์บอนตำแหน่งที่ 24 วิตามินดี 2 สร้างโดยเห็ดราและยีสต์ ส่วนวิตามินดี 3 สร้างที่ผิวของคนและสัตว์

วิตามินดี 3 มาจากไหน?

ผิวสร้างวิตามินดี 3 เมื่อรังสียูวีบีจากแสงแดดเปลี่ยน 7-ดีไฮโดรคอเลสเตอรอลเป็นพรีวิตามินดี 3 อาหารจากสัตว์ เช่น ปลา ไข่แดง และตับ มีวิตามินดี 3 เป็นหลัก NIH ODS ระบุว่าวิตามินดี 3 ในผลิตภัณฑ์เสริมอาหารมักผลิตโดยฉายรังสียูวีให้ 7-ดีไฮโดรคอเลสเตอรอลจากลาโนลินที่ได้จากขนแกะ และมีวิตามินดี 3 ที่ไม่ได้มาจากสัตว์ซึ่งได้จากไลเคนด้วย

วิตามินดี 2 มาจากไหน?

วิตามินดี 2 เกิดเมื่อรังสียูวีบีกระทบเออร์โกสเตอรอล ซึ่งเป็นสารในเห็ดราและยีสต์ NIH ODS ระบุว่าเห็ดมีวิตามินดี 2 ในปริมาณที่แตกต่างกันไป และวิตามินดี 2 ในผลิตภัณฑ์เสริมอาหารผลิตโดยฉายรังสียูวีให้เออร์โกสเตอรอลในยีสต์

อาหารไทยอะไรมีวิตามินดี 2 หรือดี 3?

งานวิจัยของสถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล พบเฉพาะวิตามินดี 3 ในปลา 9 ชนิดที่คนไทยกินบ่อย ปริมาณ 2.42 ถึง 48.5 ไมโครกรัมต่อปลาดิบ 100 กรัม ส่วนในเห็ด 12 ชนิดพบวิตามินดี 2 เป็นหลัก เห็ดนางฟ้าดิบมี 15.88 ไมโครกรัมต่อ 100 กรัม เห็ดโคน 7.15 ไมโครกรัม และเห็ดชนิดอื่นมี 0.06 ถึง 2.31 ไมโครกรัม

เห็ดที่ผ่านการฉายแสงยูวีมีวิตามินดี 2 มากขึ้นไหม?

งานวิจัยในห้องปฏิบัติการพบว่ามากขึ้น งานวิจัยของมหาวิทยาลัยมหิดลปี 2566 ฉายรังสียูวีบีจากหลอดให้เห็ดที่คนไทยกินบ่อย 8 ชนิดนานสูงสุด 3 ชั่วโมงในตู้ทดลอง พบว่าวิตามินดี 2 เพิ่มขึ้นตามเวลาที่ฉายในทุกชนิด ในเห็ดเข็มทองเพิ่มจาก 6.68 เป็น 1,880.22 ไมโครกรัมต่อน้ำหนักแห้ง 100 กรัมหลังฉาย 3 ชั่วโมง ค่านี้คิดต่อน้ำหนักแห้ง จึงเทียบกับค่าของเห็ดดิบไม่ได้ และเป็นสภาพในห้องปฏิบัติการ ไม่ใช่เห็ดที่ขายในตลาด

หน่วย IU กับไมโครกรัมใช้แบบเดียวกันทั้งดี 2 และดี 3 ไหม?

ใช่ NIH ODS และ NHS ระบุตรงกันว่าวิตามินดี 1 ไมโครกรัมเท่ากับ 40 IU ซึ่งใช้กับวิตามินดีโดยทั่วไป 15 ไมโครกรัมจึงเท่ากับ 600 IU

ร่างกายต้องการวิตามินดีวันละเท่าไร และปริมาณสูงสุดคือเท่าไร?

ค่าอ้างอิงสารอาหารต่อวันสำหรับคนไทย (Thai RDIs) ของวิตามินดีคือ 15 ไมโครกรัม (600 IU) ต่อวัน สำหรับบุคคลทั่วไปอายุ 3 ปีขึ้นไป ส่วนปริมาณสูงสุดที่รับได้ต่อวันของผู้ใหญ่ตามค่าของสหรัฐฯ ที่ NIH ODS เผยแพร่คือ 100 ไมโครกรัม (4,000 IU) NHS แนะนำค่าเดียวกันสำหรับผู้ใหญ่และเด็กอายุ 11 ถึง 17 ปี และ 50 ไมโครกรัม (2,000 IU) สำหรับเด็กอายุ 1 ถึง 10 ปี
ในบทความนี้
ส่วนประกอบ: วิตามินดี →
แหล่งอ้างอิง
  1. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 445) พ.ศ. 2566 เรื่อง ฉลากโภชนาการ – ค่าอ้างอิงสารอาหารต่อวันสำหรับคนไทย (บัญชีหมายเลข 3)
  2. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 447) พ.ศ. 2566
  3. NIH Office of Dietary Supplements: Vitamin D (Health Professional Fact Sheet) ↗
  4. NHS: Vitamin D ↗
  5. Jäpelt RB, Jakobsen J. Vitamin D in plants: a review of occurrence, analysis, and biosynthesis. Front Plant Sci 2013 (PubMed) ↗
  6. Sridonpai P, Judprasong K, Tirakomonpong N, et al. Effects of different cooking methods on the vitamin D content of commonly consumed fish in Thailand. Foods 2022 (PubMed) ↗
  7. Sridonpai P, Suthipibul P, Boonyingsathit K, et al. Vitamin D content in commonly consumed mushrooms in Thailand and its true retention after household cooking. Foods 2023 (PubMed) ↗
  8. Judprasong K, Chheng S, Chimkerd C, et al. Effect of ultraviolet irradiation on vitamin D in commonly consumed mushrooms in Thailand. Foods 2023 (PubMed) ↗
  9. Chailurkit LO, Thongmung N, Vathesatogkit P, et al. Longitudinal study of vitamin D status among Thai individuals in a sun-abundant country. Public Health Pract 2023 (PubMed) ↗
  10. Benedik E. Sources of vitamin D for humans. Int J Vitam Nutr Res 2022 (PubMed) ↗
  11. PubChem (US National Library of Medicine): Ergocalciferol (vitamin D2) ↗
  12. PubChem (US National Library of Medicine): Cholecalciferol (vitamin D3) ↗
ข้อมูลอ้างอิงเชิงให้ความรู้ทั่วไป — ไม่ใช่การอ้างสรรพคุณผลิตภัณฑ์