กินยาปฏิชีวนะแล้วท้องไส้ไม่ดี ควรดูแลอย่างไร?

อาการท้องไส้ไม่ดีเป็นผลข้างเคียงที่พบบ่อยของยาปฏิชีวนะ อาจถ่ายเหลว คลื่นไส้ ท้องอืด หรืออาหารไม่ย่อย NHS ของสหราชอาณาจักรระบุว่าผลข้างเคียงเหล่านี้มักไม่รุนแรง และน่าจะหายไปเมื่อกินยาครบตามกำหนด ระหว่างนี้ให้ดื่มน้ำให้พอ กินเมื่อรู้สึกว่ากินได้ กินยาต่อตามที่สั่ง และถ้าผลข้างเคียงรบกวน ให้ปรึกษาแพทย์ที่สั่งยาหรือเภสัชกร

ทำไมกินยาปฏิชีวนะแล้วท้องไส้ไม่ดี?

ยาปฏิชีวนะเป็นยาที่ออกฤทธิ์กับแบคทีเรีย และก็เหมือนยาทุกชนิดที่อาจมีผลข้างเคียง ซึ่งท้องกับลำไส้คือจุดที่หลายคนรู้สึกได้ชัดที่สุด

ผลข้างเคียงที่พบบ่อย

NHS ระบุผลข้างเคียงที่พบบ่อยของยาปฏิชีวนะไว้ว่า อาเจียน คลื่นไส้ ท้องอืดและอาหารไม่ย่อย และท้องเสีย พร้อมระบุว่ายาปฏิชีวนะส่วนใหญ่ไม่ก่อปัญหาถ้าใช้อย่างถูกต้อง และผลข้างเคียงที่รุนแรงพบได้น้อย CDC ของสหรัฐฯ ก็ระบุว่าคลื่นไส้และท้องเสียเป็นผลข้างเคียงที่พบบ่อยของยาปฏิชีวนะเช่นกัน

คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล อธิบายว่ายาปฏิชีวนะทุกชนิดมีผลข้างเคียง มากหรือน้อยขึ้นกับชนิดของยา ขนาด และวิธีกินยา รวมทั้งความไวของแต่ละคนต่อยา และท้องเสียเป็นหนึ่งในผลข้างเคียงที่พบบ่อย นี่จึงเป็นเหตุผลที่คนสองคนกินยาตัวเดียวกันแต่รู้สึกต่างกันได้มาก

ในลำไส้ก็มีแบคทีเรียอาศัยอยู่

MedlinePlus หน่วยบริการข้อมูลสุขภาพของหอสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐฯ อธิบายว่ายาปฏิชีวนะทำงานโดยฆ่าแบคทีเรีย หรือทำให้แบคทีเรียเติบโตและแบ่งตัวได้ยาก และ NIDDK ซึ่งเป็นสถาบันในสังกัดสถาบันสุขภาพแห่งชาติสหรัฐฯ (NIH) อธิบายว่าแบคทีเรียในลำไส้ใหญ่ก็มีส่วนช่วยย่อยอาหารด้วย นี่อาจเป็นเหตุผลหนึ่งที่ท้องไส้รู้สึกต่างไปจากปกติระหว่างกินยา

ท้องไส้ไม่ดีจากยาปฏิชีวนะ มักเป็นนานแค่ไหน?

NHS ระบุว่ามักหายไปเมื่อกินยาครบ หน่วยงานสุขภาพให้ข้อมูลไว้ดังนี้

แต่ละคนไม่เหมือนกัน

NIDDK ระบุว่าผลข้างเคียงจากยาเป็นหนึ่งในสาเหตุที่พบบ่อยของอาการท้องเสียระยะสั้น และยกยาปฏิชีวนะเป็นตัวอย่าง พร้อมแนะนำให้คนที่ท้องเสียระหว่างกินยาปฏิชีวนะติดต่อกับแพทย์ไว้ ระยะเวลาที่เป็นจึงต่างกันไปในแต่ละคน ถ้าอาการยังไม่หายหรือไม่แน่ใจ ให้ถามเภสัชกรหรือแพทย์ แทนที่จะรอไปเรื่อย ๆ

ระหว่างกินยาปฏิชีวนะ ดูแลตัวเองอย่างไรได้บ้าง?

หลักง่าย ๆ คือ ดื่มน้ำให้พอ กินเท่าที่กินได้ และพักผ่อน ทั้งหมดนี้ใช้ควบคู่กับคำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกรที่จ่ายยาให้ ไม่ได้ใช้แทน

ดื่มน้ำให้พอ

เวลาถ่ายเหลว ร่างกายจะเสียน้ำมากกว่าปกติ NHS แนะนำวิธีดูแลตัวเองเมื่อท้องเสียและอาเจียนว่า ให้ดื่มน้ำให้มาก เช่น น้ำเปล่า และถ้าคลื่นไส้ให้จิบทีละน้อย และแนะนำให้งดน้ำผลไม้และน้ำอัดลม เพราะอาจทำให้ท้องเสียมากขึ้น

หน้าข้อมูลเรื่องภาวะขาดน้ำของ NHS เสริมว่า เภสัชกรแนะนำผงเกลือแร่ (ORS) ที่ผสมน้ำดื่มได้ และแนะนำให้เลี่ยงเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีนและแอลกอฮอล์ เพราะทั้งสองอย่างทำให้ร่างกายเสียน้ำ

กินเมื่อรู้สึกว่ากินได้

NHS แนะนำให้กินเมื่อรู้สึกว่ากินได้ และการเลี่ยงอาหารมันหรือเผ็ดอาจช่วยได้ NIDDK ระบุว่าช่วงนี้อาจไม่อยากอาหาร และโดยส่วนใหญ่เมื่อกลับมาอยากอาหาร ก็กินอาหารตามปกติได้ และผู้เชี่ยวชาญส่วนใหญ่ไม่แนะนำให้จำกัดอาหารหรืออดอาหาร นอกจากการเลี่ยงอาหารและเครื่องดื่มในตารางด้านล่าง

คำแนะนำเรื่องอาหารของ NIDDK ระบุว่าอาหารและเครื่องดื่มเหล่านี้อาจทำให้ท้องเสียมากขึ้น สำหรับคนไทย ข้าวต้มหรือโจ๊กที่ไม่มันเป็นตัวอย่างมื้อเบา ๆ ที่หากินได้ทุกวัน

ถ้าท้องไส้ไม่ดีหลังกินอาหารมันหรือของทอดนอกบ้านหลายวันติดกัน อ่านได้ในกินข้าวนอกบ้านหลายวันท้องไส้ไม่ดี ทำอย่างไร?

พักผ่อนให้พอ

NHS แนะนำให้อยู่บ้านและพักผ่อนให้มากเมื่อท้องเสียและอาเจียน ช่วงนี้จัดตารางให้เบาลงจนกว่าจะรู้สึกกลับมาเป็นปกติ

ท้องไม่ดีจากยาปฏิชีวนะ หยุดยาเองได้ไหม?

ไม่ควรหยุดเอง ให้กินยาต่อตามที่สั่ง แล้วปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรเรื่องผลข้างเคียง

กินยาตามที่สั่ง และขอคำแนะนำ

NHS แนะนำให้กินยาปฏิชีวนะตามที่ระบุบนกล่องหรือเอกสารกำกับยา หรือตามที่แพทย์หรือเภสัชกรแนะนำ และให้ติดต่อแพทย์เพื่อขอคำแนะนำถ้ามีผลข้างเคียง และกินเฉพาะยาปฏิชีวนะที่แพทย์สั่งให้ตัวเองเท่านั้น ไม่ยืมยาจากเพื่อนหรือคนในครอบครัว

ถามก่อนกินอย่างอื่นเพิ่ม

ถ้าจะกินอาหารเสริมหรือยาอื่นใดระหว่างกินยาปฏิชีวนะ ให้ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อน

เมื่อไรควรไปพบแพทย์?

อาการท้องไส้ไม่ดีจากยาปฏิชีวนะส่วนใหญ่ไม่รุนแรง แต่ถ้าสังเกตเห็นอาการต่อไปนี้ ให้ขอความช่วยเหลือ

สัญญาณของภาวะขาดน้ำ

NHS ระบุสัญญาณของภาวะขาดน้ำในผู้ใหญ่ไว้ว่า กระหายน้ำ ปวดหัวหรือรู้สึกหวิว ๆ ปัสสาวะสีเหลืองเข้มและกลิ่นแรง ปัสสาวะน้อยกว่าปกติ เวียนหัว อ่อนเพลีย ปาก ริมฝีปาก และลิ้นแห้ง และตาโหล และแนะนำให้ขอคำแนะนำด่วนถ้ารู้สึกเหนื่อยผิดปกติ ลุกยืนแล้วเวียนหัวไม่หาย ปัสสาวะสีเหลืองเข้มหรือน้อยกว่าปกติ หรือหายใจเร็วหรือหัวใจเต้นเร็ว NHS ยังแนะนำให้ผู้สูงอายุ และคนที่มีปัญหาสุขภาพอื่นที่ทำให้เสียน้ำได้ง่าย ปรึกษาเภสัชกร