พ่อแม่สูงอายุป่วยง่าย ควรดูแลอะไรทุกวัน?

ถ้ารู้สึกว่าพ่อแม่สูงอายุไม่สบายบ่อย เรื่องแรกที่ควรดูคืออาหารที่ท่านกินในแต่ละวัน ว่ากินได้พอไหม และยังมีเนื้อสัตว์ ปลา ไข่ ถั่ว และนม อยู่ในมื้อส่วนใหญ่หรือเปล่า จากนั้นดูอีก 4 เรื่องในชีวิตประจำวัน คือ ดื่มน้ำพอ ขยับร่างกายทุกวัน เข้านอนและตื่นเป็นเวลา และมีแพทย์หรือเภสัชกรที่รู้ว่าท่านกินยาอะไรบ้าง ถ้าอ่อนเพลียต่อเนื่องหลายสัปดาห์ หรือกังวลว่าท่านไม่สบายบ่อยขึ้นกว่าเดิม ควรพาไปพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุ

ควรสังเกตอะไรในชีวิตประจำวันของพ่อแม่สูงอายุ?

การเปลี่ยนแปลงตามวัยหลายอย่างค่อย ๆ เกิดขึ้น คนที่อยู่ด้วยกันทุกวันจึงอาจไม่ทันสังเกต เวลากลับไปเยี่ยมหรือกินข้าวด้วยกัน ลองดูเรื่องเหล่านี้

กินได้น้อยลง อิ่มเร็วขึ้น

สถาบันผู้สูงอายุแห่งชาติของสหรัฐฯ (NIA) ระบุว่าการเปลี่ยนแปลงของร่างกายตามวัยทำให้บางคนอิ่มเร็วกว่าตอนอายุน้อย และการเบื่ออาหารอาจเป็นผลข้างเคียงของยาที่กินอยู่ได้ด้วย พ่อแม่ที่เคยกินข้าวหมดจานพร้อมกับข้าว 2 อย่าง อาจเหลือครึ่งจานโดยไม่รู้ตัว

รสชาติอาหารเปลี่ยนไป

NIA อธิบายว่าอายุที่มากขึ้น ปัญหาฟัน และผลข้างเคียงของยา ทำให้การรับรสและกลิ่นเปลี่ยนได้ ซึ่งทั้งสองอย่างสำคัญต่อความอยากอาหาร การสูบบุหรี่และการดื่มแอลกอฮอล์ก็มีผลต่อการรับรสเช่นกัน ถ้าพ่อแม่บ่นว่ากับข้าว "ไม่มีรสชาติ" หรือเติมน้ำปลาเพิ่มบ่อย ๆ อาจเป็นเพราะเรื่องนี้

เคี้ยวลำบากขึ้น

NIA ระบุว่าคนที่มีปัญหาฟันหรือใส่ฟันปลอมที่ไม่พอดี มักเลี่ยงเนื้อสัตว์ ผลไม้ และผัก จึงอาจได้สารอาหารที่สำคัญไม่ครบ ลองสังเกตว่าพ่อแม่เขี่ยชิ้นเนื้อไว้ข้างจาน หรือไม่แตะผลไม้ที่เนื้อแข็งหรือเปล่า

กินข้าวคนเดียว

ถ้าพ่อแม่อยู่กันเอง หรือคนหนึ่งออกไปข้างนอกบ่อย มื้ออาหารอาจกลายเป็นข้าวกับกับข้าวอย่างเดียว หรืออะไรที่ทำง่ายที่สุดซ้ำ ๆ NIA แนะนำให้หาโอกาสกินกับเพื่อน หรือกินที่ศูนย์ชุมชน เพื่อให้มีคนอยู่ด้วยระหว่างมื้อ

พ่อแม่ป่วยง่าย ควรเสริมอะไรให้เป็นประจำ?

คำตอบของ "ควรเสริมอะไร" เริ่มจากการดูอาหารที่พ่อแม่กินอยู่แล้วทุกวัน ดูว่าในแต่ละวันยังมีข้าวหรือแป้ง ผัก ผลไม้ เนื้อสัตว์ ปลา ไข่หรือถั่ว และนม ในปริมาณที่ท่านกินหมดได้จริงหรือเปล่า

ใช้หมวดอาหารเป็นตัวเช็ก

แนวทางการกินอาหารให้สมดุลของ NHS สหราชอาณาจักร ได้แก่ กินผักและผลไม้หลากหลายอย่างน้อยวันละ 5 ส่วน ให้อาหารประเภทแป้งที่มีใยอาหารสูง เช่น ข้าว เป็นหลักของมื้อ กินนมหรือผลิตภัณฑ์ทดแทนนม (เช่น นมถั่วเหลือง) บ้าง กินถั่ว ปลา ไข่ เนื้อสัตว์ และโปรตีนอื่นบ้าง และเลือกอาหารหลากหลายจาก 5 หมวดหลัก ลองเทียบกับอาหารไทยที่พ่อแม่กินอยู่

พอเอาหมวดเหล่านี้มาเทียบกับสิ่งที่พ่อแม่กินอยู่ตอนนี้ มักเห็นช่องว่างได้เร็ว เช่น ทั้งวันไม่มีผลไม้เลย หรือโปรตีนมีแค่เนื้อไม่กี่ชิ้นบนข้าวราดแกง

ถ้าพ่อแม่กินได้น้อยลงกว่าเดิม จะช่วยอย่างไรได้บ้าง?

ไม่ต้องเปลี่ยนทุกอย่างในครั้งเดียว การปรับรสชาติ เนื้อสัมผัส และบรรยากาศเล็ก ๆ น้อย ๆ ช่วยให้กินหมดมื้อได้ง่ายขึ้น

ทำให้อาหารน่ากินขึ้น

NIA แนะนำไว้ดังนี้

• ปรุงรสให้อร่อย แต่ใช้สมุนไพร เครื่องเทศ น้ำมะนาว หรือน้ำส้มสายชู แทนการเติมเกลือ
• เปลี่ยนรูปทรง สีสัน และเนื้อสัมผัสของอาหาร และลองผัก ผลไม้ หรืออาหารทะเลที่ไม่ได้กินมานาน
• ใช้เวลาต้มหรือนึ่งผักให้สั้นลง ผักจะยังมีรสชาติและกรอบอยู่บ้าง
• การขยับร่างกายให้มากขึ้นอาจทำให้รู้สึกหิวมากขึ้น

ทำให้เคี้ยวง่ายขึ้น

เลือกวิธีปรุงเนื้อสัตว์และปลาที่นุ่ม เช่น หมูสับในต้มจืด ปลานึ่ง หรือไข่ตุ๋น และหั่นผลไม้เป็นชิ้นเล็ก NIA แนะนำให้ไปพบทันตแพทย์ถ้าเคี้ยวลำบาก และให้ตรวจความพอดีของฟันปลอม

กินข้าวด้วยกัน

NIA แนะนำให้ช่วยกันทำอาหาร กินกับเพื่อน หรือไปกินที่ศูนย์ชุมชนหรือศาสนสถาน ถ้าลูกอยู่ไกล การนัดกินข้าวด้วยกันสัปดาห์ละครั้ง หรือวิดีโอคอลตอนมื้ออาหาร ทำให้เห็นว่าพ่อแม่กินได้มากน้อยแค่ไหน

ผู้สูงอายุควรดื่มน้ำวันละเท่าไร?

NHS ของสหราชอาณาจักรแนะนำว่าคนส่วนใหญ่ควรดื่มให้พอระหว่างวันจนปัสสาวะเป็นสีเหลืองอ่อนใส และระบุว่ารัฐบาลสหราชอาณาจักรแนะนำให้ดื่มของเหลววันละ 6 ถึง 8 แก้ว

เมืองไทยร้อนเกือบทั้งปี ลองวางแก้วหรือขวดน้ำไว้ใกล้ที่พ่อแม่นั่งประจำ และยื่นน้ำให้ทุกมื้อและทุกครั้งที่กินของว่าง ส่วนใหญ่ให้เลือกน้ำเปล่าหรือเครื่องดื่มที่ไม่หวาน

จะชวนพ่อแม่ขยับร่างกายและนอนให้เป็นเวลาได้อย่างไร?

การขยับร่างกายทุกวันและการนอนเป็นเวลา เป็นการดูแลในชีวิตประจำวันที่ไม่ได้มีไว้สำหรับคนหนุ่มสาวเท่านั้น

ขยับทุกวัน

NHS แนะนำผู้ใหญ่อายุ 65 ปีขึ้นไปว่า

• มีกิจกรรมทางกายทุกวัน แม้จะเป็นกิจกรรมเบา ๆ
• ทำกิจกรรมที่เพิ่มความแข็งแรง การทรงตัว และความยืดหยุ่น อย่างน้อย 2 วันต่อสัปดาห์
• มีกิจกรรมระดับปานกลางอย่างน้อยสัปดาห์ละ 150 นาที หรือระดับหนัก 75 นาที
• ลดเวลานั่งหรือนอนนิ่ง ๆ และคั่นช่วงที่ไม่ขยับนาน ๆ ด้วยกิจกรรมบางอย่าง

การเดินไปตลาดด้วยกัน รดน้ำต้นไม้ รำไทเก๊กที่สวนตอนเช้า หรือลุกยืนช่วงโฆษณาทีวี นับรวมได้ทั้งหมด NIA ระบุว่าการออกกำลังกายระดับปานกลางอาจช่วยให้อยากอาหาร มีแรง และมีมุมมองที่ดีขึ้น และ NHS แนะนำให้ปรึกษาแพทย์ก่อน ถ้าไม่ได้ออกกำลังกายมานานหรือมีข้อกังวลเรื่องสุขภาพ

เรื่องหัวใจและหลอดเลือดของพ่อแม่สูงวัย อ่านได้ในดูแลหัวใจและหลอดเลือดพ่อแม่สูงวัยอย่างไรดี?

เข้านอนและตื่นเป็นเวลา

NIA แนะนำให้เข้านอนและตื่นเวลาเดียวกันทุกวัน จำกัดคาเฟอีนจากชา กาแฟ และน้ำอัดลมไว้ช่วงต้นของวัน และเลี่ยงการงีบยาวเกิน 30 นาทีในช่วงบ่ายแก่ ๆ หรือเย็น

ถ้าพ่อแม่ตื่นกลางดึกหลายรอบ อ่านได้ในพ่อแม่สูงอายุตื่นกลางดึกหลายรอบ ทำอย่างไรดี?

ได้พบปะผู้คน

NIA ยังระบุว่าความเบื่อหลังเกษียณทำให้รู้สึกเหนื่อยได้ และแนะนำให้ทำกิจกรรมที่ชอบ เช่น งานอาสา หรือพบปะเพื่อนและครอบครัว กิจกรรมที่วัด ชมรมผู้สูงอายุ หรือเวลากับหลาน ๆ เป็นประจำ ช่วยให้แต่ละวันมีจังหวะชีวิต

ยาที่พ่อแม่กินประจำ ควรตรวจดูอะไรบ้าง?

ผู้สูงอายุมักกินยาหลายชนิด และ NIA เตือนว่าการกินยาผิดวิธี หรือการกินยาบางชนิดร่วมกับผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร อาจเป็นอันตรายได้

• รวมยาไว้ในรายการเดียว จดยาทุกอย่างที่พ่อแม่กิน รวมถึงยาจากแพทย์คนอื่น ยาที่ซื้อเองโดยไม่มีใบสั่งยา วิตามิน ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร และยาสมุนไพร แม้จะกินเป็นครั้งคราว NIA แนะนำให้บอกแพทย์ทั้งหมด
• ถามก่อนเพิ่มอะไรใหม่ NIA แนะนำให้ปรึกษาแพทย์ก่อนเริ่มยาหรือผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใหม่ทุกครั้ง
• ถามว่ายังต้องกินทุกตัวไหม NIA แนะนำให้ถามทุกครั้งที่พบแพทย์ว่ายาทุกตัวยังจำเป็นอยู่หรือเปล่า
• ใช้ร้านยาร้านเดียว การรับยาที่ร้านยาเดียวกันทำให้ประวัติยาอยู่ในที่เดียว

NIA ยังระบุว่ายาบางชนิดทำให้รสชาติอาหารเปลี่ยน ปากแห้ง หรือเบื่ออาหาร และอาหารบางอย่างก็เปลี่ยนการออกฤทธิ์ของยาได้ ถ้าพ่อแม่กินได้น้อยลงหลังเริ่มยาใหม่ ให้บอกแพทย์หรือเภสัชกร

เมื่อไรควรพาพ่อแม่ไปพบแพทย์?

ควรปรึกษาแพทย์ถ้า

• อ่อนเพลียหรือไม่มีแรงต่อเนื่องหลายสัปดาห์โดยไม่ดีขึ้น (NIA แนะนำให้ติดต่อแพทย์)
• รู้สึกว่าอาหารติดคอหรือกลืนลำบาก
• กินได้น้อยลงอย่างเห็นได้ชัด หรือไม่สนใจอาหาร (NIA ระบุว่าอาจเป็นผลข้างเคียงของยาได้ด้วย)
• ดูเหมือนไม่สบายบ่อยขึ้นกว่าเดิมจนน่าเป็นห่วง เพื่อให้แพทย์ช่วยหาสาเหตุ
• รู้สึกหดหู่ต่อเนื่องหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน
• เคี้ยวลำบาก ซึ่งควรพบทันตแพทย์ด้วย

NIA ระบุว่าแพทย์มักถามเรื่องการนอน กิจวัตรประจำวัน ความอยากอาหาร และการออกกำลังกาย สิ่งที่ลูกจดไว้เรื่องมื้ออาหาร น้ำดื่ม และการนอน จึงเป็นประโยชน์เมื่อพาไปพบแพทย์ บอกแพทย์เรื่องยาที่กินประจำ และอย่าหยุดหรือปรับยาเองโดยไม่ได้ปรึกษา