อากาศร้อน ลูกไปโรงเรียน ดื่มน้ำพอไหม?

วิธีเช็กที่ง่ายที่สุดคือดูสีปัสสาวะของลูก NHS ระบุว่าคนส่วนใหญ่ควรดื่มน้ำระหว่างวันให้พอจนปัสสาวะเป็นสีเหลืองอ่อนใส ในวันที่โรงเรียนร้อน เด็กดื่มน้ำน้อยไปได้ง่าย งานวิจัยในเด็กชาย 457 คนระหว่างเรียนพลศึกษากลางแจ้งที่โรงเรียนประถมในกรุงเทพฯ พบว่า 20 คนมีอุณหภูมิในหูเกิน 38°C หลังออกกำลังกาย และ 18 คนใน 20 คนนี้ไม่ได้ดื่มน้ำเลย (เป็นการสังเกต จึงบอกไม่ได้ว่าอะไรเป็นสาเหตุ) ให้ลูกพกขวดน้ำเต็มขวดทุกวัน ให้น้ำเปล่าและนมจืดเป็นเครื่องดื่มหลัก ชวนลูกดื่มน้ำทุกช่วงพักและก่อนกับหลังเล่นกลางแจ้ง และรู้จักสัญญาณว่าเด็กเริ่มร้อนเกินไป

วันที่โรงเรียนร้อน เด็กควรดื่มน้ำเท่าไร?

หน่วยงานสุขภาพแนะนำอะไร

ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้ได้กับเด็กทุกคน เพราะขนาดตัว การเคลื่อนไหว และอากาศ ทำให้ปริมาณที่ต้องการต่างกัน แนวทางเหล่านี้ใช้เป็นจุดเริ่มต้นได้

ตัวเลข 6–8 แก้วของ NHS เป็นแนวทางทั่วไปสำหรับคนทั่วไป และนับเครื่องดื่มทุกชนิด ไม่ใช่เฉพาะน้ำเปล่า จึงไม่ใช่ตัวเลขที่กำหนดไว้สำหรับเด็ก อีกเรื่องหนึ่งคือคอลัมน์ในนิตยสาร @Rama ของโรงพยาบาลรามาธิบดี เรื่องหมวดหมู่อาหารของเด็กวัยเรียนอายุ 6–12 ปี ระบุนมจืดวันละ 2–3 แก้ว (แก้วละ 200 มิลลิลิตร) เป็นส่วนหนึ่งของอาหารแต่ละวัน

ทำไมสีปัสสาวะถึงเป็นตัวเช็กที่ใช้ได้จริง

เด็กมองไม่เห็นว่าดื่มไปกี่มิลลิลิตร แต่ดูสีปัสสาวะได้ NHS ระบุว่าปัสสาวะสีเหลืองเข้มกลิ่นแรง และปัสสาวะน้อยครั้งกว่าปกติ เป็นสัญญาณของการได้น้ำไม่พอ สอนลูกให้ดูตอนเข้าห้องน้ำที่โรงเรียน สีอ่อนแปลว่าดี สีเข้มแปลว่าควรดื่มเพิ่ม

งานวิจัยในไทยบอกอะไรเรื่องเด็ก ความร้อน และน้ำดื่ม?

สิ่งที่งานวิจัยในไทยพบ

งานวิจัยเหล่านี้บอกอะไรได้และบอกอะไรไม่ได้

งานวิจัยวิชาพลศึกษาที่กรุงเทพฯ ทำในโรงเรียนเดียว มีแต่เด็กผู้ชาย และดูเป็นรายคาบ จึงบอกได้ว่าเด็กร้อนขึ้นเร็วแค่ไหนในคาบพลศึกษาของไทย แต่ไม่ได้บอกว่าเด็กไม่สบายบ่อยแค่ไหน และเป็นการสังเกต จึงบอกไม่ได้ว่าการไม่ดื่มน้ำทำให้อุณหภูมิสูงขึ้น ส่วนงานวิจัยน้ำดื่มครอบคลุมโรงเรียนชนบทในพื้นที่เดียว น้ำดื่มในโรงเรียนที่อื่นอาจต่างออกไป

ในประเทศร้อนอีกแห่งพบอะไร?

ในอิสราเอล Bar-David และคณะ ในงานวิจัยที่ตีพิมพ์ปี 2009 ตรวจปัสสาวะช่วงเที่ยงของเด็กอายุ 8–10 ปี 429 คนตลอดหนึ่งสัปดาห์กลางฤดูร้อน ผู้วิจัยถือว่าปัสสาวะที่ต่ำกว่า 500 mOsm/kg คือดื่มน้ำพอ แต่ 67.5% ของตัวอย่างสูงกว่า 800 ผู้วิจัยอธิบายว่าเด็กดื่มน้ำไม่พอ แม้จะมีน้ำให้ดื่ม งานวิจัยนี้ทำในพื้นที่ร้อนแห้งแห่งเดียวและใช้ปัสสาวะช่วงเที่ยง ตัวเลขในที่อื่นจึงอาจต่างไป

ทำไมเด็กมักดื่มน้ำน้อยที่โรงเรียน?

เด็กต้องพึ่งผู้ใหญ่

CDC สหรัฐฯ ชี้ว่าทารกและเด็กเล็กต้องพึ่งคนอื่นให้ช่วยให้ตัวเย็นและได้ดื่มน้ำพอในวันที่อากาศร้อน และ UKHSA ระบุว่าเด็กมีความเสี่ยงจากอากาศร้อนเพราะสภาพร่างกาย พฤติกรรม และการเคลื่อนไหวที่มาก หน้าการรับมืออากาศร้อนของ NHS ก็ระบุว่าทารกและเด็กอายุ 5 ปีลงมาเป็นกลุ่มที่ได้รับผลจากอากาศร้อนได้ง่ายกว่า

ช่วงพักสั้นและเล่นเพลิน

เวลาพักสั้นและเด็กมักเล่นก่อน บางคนไม่อยากต่อแถวที่จุดกดน้ำหรือไม่อยากหยุดเล่น ขวดน้ำที่อยู่ติดตัวทั้งบนโต๊ะเรียนและในสนามช่วยตัดอุปสรรคเล็ก ๆ เหล่านี้

ไม่มั่นใจน้ำดื่มที่โรงเรียน

งานวิจัยที่กาญจนบุรีแสดงว่าคุณภาพน้ำดื่มในโรงเรียนแต่ละแห่งต่างกันได้ ถ้าไม่แน่ใจ ให้สอบถามโรงเรียนว่ากรองและตรวจน้ำอย่างไร และการให้ลูกพกขวดน้ำจากบ้านทำให้ลูกมีน้ำดื่มแน่นอน

จะช่วยให้ลูกดื่มน้ำพอในวันไปโรงเรียนได้อย่างไร?

ก่อนไปโรงเรียน

• ให้ดื่มน้ำเปล่าหรือนมจืดพร้อมมื้อเช้า
• ให้พกขวดน้ำที่สะอาดและเต็มขวด ซึ่งลูกเปิดเองได้ วันที่ร้อนมากหรือมีวิชาพลศึกษา ใช้ขวดใหญ่ขึ้นหรือพกสองขวด

ที่โรงเรียน

• ตกลงกับลูกให้ดื่มน้ำทุกช่วงพักและมื้อกลางวัน และก่อนกับหลังเรียนพลศึกษาหรือเล่นกลางแจ้ง
• บอกครูประจำชั้นถ้าลูกขี้อายไม่กล้าขอดื่มน้ำหรือเข้าห้องน้ำระหว่างเรียน

หลังเลิกเรียน

• ดูว่าขวดน้ำกลับมาว่างไหม ถ้ายังเต็ม ลองคุยกันว่าติดอะไร
• ให้ดื่มน้ำหลังเดินทางกลับถึงบ้าน ก่อนกินขนม

เก็บน้ำหวานไว้เป็นครั้งคราว

NHS ระบุว่าน้ำเปล่าและนมเป็นเครื่องดื่มประจำวันที่ดีที่สุดสำหรับเด็ก และ CDC แนะนำให้เลี่ยงเครื่องดื่มที่มีน้ำตาลมากเกินไปในวันที่อากาศร้อน ถ้าอยากช่วยลูกลดน้ำหวาน อ่านต่อได้ที่ลูกติดน้ำหวานทุกวัน พ่อแม่ควรทำอย่างไร?

วันที่อากาศร้อน ควรให้ลูกเล่นกลางแจ้งอย่างไร?

คำแนะนำสำหรับโรงเรียนที่ใช้ที่บ้านได้ด้วย

คำแนะนำของ UKHSA สำหรับโรงเรียน ได้แก่

• วันที่ร้อนมาก เด็กไม่ควรทำกิจกรรมที่ใช้แรงหนัก
• ใส่เสื้อผ้าหลวม สีอ่อน และหมวกปีกกว้าง
• อยู่ในที่ร่มให้มากที่สุดเมื่ออยู่กลางแจ้ง
• ทาครีมกันแดด SPF 30 ขึ้นไปให้ทั่ว และทาซ้ำทุก 2 ชั่วโมง
• จัดน้ำดื่มและชวนเด็กดื่มมากกว่าปกติ

NHS แนะนำให้เลี่ยงแดดช่วง 11 โมงถึงบ่าย 3 โมงในวันที่อากาศร้อน วางแผนให้ลูกวิ่งเล่นช่วงเช้าหรือเย็น ใกล้ที่ร่มและมีน้ำ เรื่องเด็กควรขยับร่างกายวันละเท่าไร อ่านต่อได้ที่ลูกไม่ค่อยได้วิ่งเล่น ควรขยับวันละเท่าไร?

อย่าทิ้งเด็กไว้ในรถที่จอดอยู่

CDC สหรัฐฯ เตือนว่าอย่าทิ้งทารกหรือเด็กไว้ในรถที่จอดอยู่ แม้จะเปิดหน้าต่างไว้ เพราะอุณหภูมิในรถอาจสูงขึ้นเกือบ 20 องศาฟาเรนไฮต์ภายใน 10 นาทีแรก แม้จะลดกระจกลงเล็กน้อย

สัญญาณอันตรายมีอะไรบ้าง และควรขอความช่วยเหลือเมื่อไร?

สัญญาณว่าร่างกายได้น้ำไม่พอ

NHS ระบุสัญญาณเหล่านี้ทั้งในผู้ใหญ่และเด็ก

• กระหายน้ำ
• ปวดหัว เวียนหัว หรือหน้ามืด
• ปัสสาวะสีเหลืองเข้มกลิ่นแรง หรือปัสสาวะน้อยครั้งกว่าปกติ
• รู้สึกเหนื่อย
• ปาก ริมฝีปาก และลิ้นแห้ง
• ตาลึกโหล

ให้ดื่มน้ำ ถ้าคลื่นไส้ให้จิบทีละน้อยก่อน NHS แนะนำให้รีบขอคำแนะนำจากแพทย์ถ้าเด็กดูง่วงซึม ลุกยืนแล้วเวียนหัวไม่หาย ปัสสาวะน้อยกว่าปกติมาก หายใจเร็วหรือหัวใจเต้นเร็ว หรือร้องไห้แล้วน้ำตาออกน้อยหรือไม่ออกเลย

สัญญาณว่าร่างกายร้อนเกินไป

NHS ระบุว่าอาการอย่างเหนื่อย เวียนหัว ปวดหัว คลื่นไส้หรืออาเจียน เหงื่อออกมากและผิวซีดเย็นชื้น ตะคริวที่แขน ขา หรือท้อง ตัวร้อน กระหายน้ำมาก และหงุดหงิด มักเหมือนกันทั้งในผู้ใหญ่และเด็ก สิ่งที่ควรทำคือ

1. พาลูกไปที่ที่เย็น
2. ถอดเสื้อผ้าที่ไม่จำเป็นออก
3. ให้ดื่มน้ำมาก ๆ
4. ลดความร้อนที่ผิวด้วยน้ำเย็นและพัดลม หรือใช้แผ่นเย็นห่อผ้าวางใต้รักแร้หรือที่คอ

ลูกควรเริ่มดีขึ้นภายใน 30 นาที อยู่กับลูกจนกว่าจะดีขึ้น

โทร 1669 ทันทีถ้า

• ยังไม่ดีขึ้นหลังพักในที่เย็น ลดความร้อน และดื่มน้ำมา 30 นาที
• ผิวร้อนแต่ไม่มีเหงื่อ และอาจดูแดง
• ตัวร้อนมาก
• หัวใจเต้นเร็ว
• หายใจเร็วหรือหายใจไม่ทัน
• สับสนหรือเคลื่อนไหวไม่ประสานกัน
• ชัก หรือหมดสติ

ระหว่างรอ ให้ลดความร้อนด้วยน้ำเย็นและพัดลมต่อไป ถ้าลูกมีปัญหาสุขภาพประจำตัว ให้ปรึกษาแพทย์ที่ดูแลเรื่องอากาศร้อนและการขยับร่างกาย