น้ำมันปลามีกี่แบบ แต่ละแบบต่างกันอย่างไร?
น้ำมันปลาต่างกันหลัก ๆ สองเรื่อง คือน้ำมันมาจากไหน และโอเมก้า 3 ในน้ำมันอยู่ในรูปแบบทางเคมีแบบใด ถ้าแบ่งตามแหล่งที่มา จะมีน้ำมันจากเนื้อปลา น้ำมันตับปลาค็อด (ซึ่งมีวิตามินเอและวิตามินดีด้วย) น้ำมันเคย (คริลล์) และน้ำมันสาหร่ายที่ได้จากสาหร่ายแทนปลา ถ้าแบ่งตามรูปแบบทางเคมี สำนักงานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารของสถาบันสุขภาพแห่งชาติสหรัฐฯ (NIH ODS) ระบุไว้ 5 แบบ ได้แก่ ไตรกลีเซอไรด์ (TG ซึ่งคือกลีเซอรอลจับกับกรดไขมันสามตัว) ตามธรรมชาติ กรดไขมันอิสระ เอทิลเอสเทอร์ (EE) TG ที่สร้างกลับใหม่ (rTG) และฟอสโฟลิพิด
บทความนี้อธิบายความต่างแต่ละเรื่องจากแหล่งข้อมูลของหน่วยงานด้านสุขภาพ
น้ำมันปลามีกี่แบบ?
NIH ODS ระบุว่าโอเมก้า 3 สายยาวอย่าง EPA และ DHA พบได้ในผลิตภัณฑ์เสริมอาหารหลายแบบ ได้แก่ น้ำมันปลา น้ำมันคริลล์ น้ำมันตับปลาค็อด และผลิตภัณฑ์สำหรับคนกินมังสวิรัติที่มีน้ำมันสาหร่าย ศูนย์สุขภาพเชิงผสมผสานแห่งชาติของสหรัฐฯ (NCCIH) ซึ่งอยู่ใน NIH เช่นกัน ก็แบ่งกลุ่มแบบเดียวกัน
| ชนิด | ได้มาจาก | มีอะไรบ้าง ตามแหล่งข้อมูล |
|---|---|---|
| น้ำมันปลา | เนื้อปลา | EPA และ DHA โดย TG ตามธรรมชาติคือรูปแบบที่พบในน้ำมันปลาโดยธรรมชาติ (NIH ODS) |
| น้ำมันตับปลาค็อด (น้ำมันตับปลาชนิดหนึ่ง) | ตับของปลาค็อด | EPA และ DHA พร้อมวิตามินเอและวิตามินดี ในปริมาณที่ต่างกันไปตามผลิตภัณฑ์ (NCCIH) |
| น้ำมันเคย (คริลล์) | เคย (คริลล์) สัตว์ทะเลกลุ่มกุ้งตัวเล็ก | โอเมก้า 3 ส่วนใหญ่อยู่ในรูปฟอสโฟลิพิด (NIH ODS) |
| น้ำมันสาหร่าย | สาหร่าย | DHA บางผลิตภัณฑ์มี EPA ด้วย มักอยู่ในรูป TG เป็นแหล่งสำหรับคนกินมังสวิรัติ (NIH ODS) |
| น้ำมันพืช เช่น น้ำมันเมล็ดแฟลกซ์ | พืช | ALA ซึ่งเป็นโอเมก้า 3 คนละชนิดกับ EPA และ DHA (NIH ODS, NCCIH) |
น้ำมันจากเนื้อปลา
คำว่า "น้ำมันปลา" ส่วนใหญ่หมายถึงแบบนี้ NIH ODS ระบุว่าปลาทะเลน้ำเย็นที่มีไขมันมาก เช่น แซลมอน แมกเคอเรล ทูน่า เฮร์ริง และซาร์ดีน มีโอเมก้า 3 สายยาวมาก ส่วนปลาที่มีไขมันน้อย เช่น ปลานิลและปลาค็อด มีน้อยกว่า
น้ำมันตับปลาค็อด
น้ำมันตับปลาค็อดทำจากตับ ไม่ใช่เนื้อปลา NCCIH ระบุว่าน้ำมันตับปลา เช่น น้ำมันตับปลาค็อด มี EPA และ DHA และยังมีวิตามินเอและวิตามินดี ในปริมาณที่ต่างกันไปตามผลิตภัณฑ์ และวิตามินเอกับวิตามินดีอาจเป็นอันตรายได้ถ้าได้รับมากเกินไป กล่าวคือ น้ำมันตับปลาค็อดมีวิตามินเอเพิ่มเติมจากสิ่งที่มีในน้ำมันปลาทั่วไป
น้ำมันเคย (คริลล์)
เคย (คริลล์) เป็นสัตว์ทะเลตัวเล็กในกลุ่มสัตว์มีเปลือก NIH ODS ระบุว่าน้ำมันคริลล์มีโอเมก้า 3 ส่วนใหญ่อยู่ในรูปฟอสโฟลิพิด ขณะที่น้ำมันปลาตามธรรมชาติมีโอเมก้า 3 อยู่ในรูป TG
น้ำมันสาหร่าย
NIH ODS อธิบายว่า DHA และ EPA ในปลา แท้จริงแล้วสร้างขึ้นโดยสาหร่ายขนาดเล็กที่อยู่ต้นห่วงโซ่อาหารในทะเล ไม่ได้สร้างโดยตัวปลาเอง ปลาได้โอเมก้า 3 มาเมื่อสาหร่ายถูกกินต่อกันขึ้นไปตามห่วงโซ่อาหาร ส่วนน้ำมันสาหร่ายได้โอเมก้า 3 มาจากสาหร่ายโดยตรง NIH ODS ระบุว่าเป็นแหล่ง DHA สำหรับคนกินมังสวิรัติ และบางผลิตภัณฑ์มี EPA ด้วย
น้ำมันพืชที่มี ALA เป็นโอเมก้า 3 อีกชนิดหนึ่ง
น้ำมันเมล็ดแฟลกซ์ (ลินสีด) น้ำมันถั่วเหลือง น้ำมันคาโนลา รวมถึงเมล็ดเจียและวอลนัท มี ALA (กรดแอลฟา-ไลโนเลนิก) ALA เป็นโอเมก้า 3 แต่ไม่ใช่ EPA หรือ DHA หัวข้อด้านล่างอธิบายว่าต่างกันอย่างไร
น้ำมันปลาประกอบด้วยอะไรบ้าง?
น้ำมันปลาคือน้ำมันทั้งหมด และโอเมก้า 3 อย่าง EPA และ DHA เป็นส่วนหนึ่งในน้ำมันนั้น
EPA และ DHA มีปริมาณที่แนะนำต่อวันไหม?
เอกสารสำหรับผู้บริโภคของ NIH ODS ระบุว่ายังไม่มีการกำหนดปริมาณที่แนะนำของ EPA และ DHA และ EPA กับ DHA ก็ไม่อยู่ในรายการสารอาหารของค่าอ้างอิงสารอาหารต่อวันสำหรับคนไทย (Thai RDIs) จึงไม่มีตัวเลขต่อวันของไทยสำหรับ EPA และ DHA
เอกสารฉบับเดียวกันของ NIH ODS ระบุว่าองค์การอาหารและยาสหรัฐฯ ระบุว่าไม่ควรได้รับ EPA และ DHA จากผลิตภัณฑ์เสริมอาหารรวมกันเกินวันละ 5 กรัม
โอเมก้า 3 ในน้ำมันปลามีรูปแบบทางเคมีแบบไหนบ้าง?
NIH ODS ระบุรูปแบบของโอเมก้า 3 ที่พบในผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไว้ 5 แบบ ความต่างอยู่ที่กรดไขมันเกาะอยู่กับโมเลกุลส่วนอื่นแบบใด
| รูปแบบ | คืออะไร (NIH ODS) |
|---|---|
| TG ตามธรรมชาติ | รูปแบบที่พบในน้ำมันปลาโดยธรรมชาติ |
| เอทิลเอสเทอร์ (EE) | สร้างจาก TG ตามธรรมชาติ โดยแทนที่ส่วนกลีเซอรอลของโมเลกุลด้วยเอทานอล |
| TG ที่สร้างกลับใหม่ (rTG) | สร้างโดยเปลี่ยน EE กลับเป็น TG |
| ฟอสโฟลิพิด | รูปแบบหลักในน้ำมันคริลล์ |
| กรดไขมันอิสระ | NIH ODS ระบุไว้เป็นหนึ่งในรูปแบบที่พบในผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร |
EPA DHA และ ALA ต่างกันอย่างไร?
ทั้งสามเป็นกรดไขมันโอเมก้า 3 NIH ODS อธิบายความต่างด้วยความยาวของสายคาร์บอน ALA มีคาร์บอน 18 อะตอม EPA มี 20 อะตอม และ DHA มี 22 อะตอม EPA และ DHA จึงถูกเรียกว่าโอเมก้า 3 สายยาว ALA เป็นโอเมก้า 3 คนละชนิดกับ EPA และ DHA
อ่านเพิ่มเติมว่า DHA และ EPA คืออะไรและต่างกันอย่างไรได้ที่ โอเมก้า 3 คืออะไร น้ำมันปลามี EPA DHA แค่ไหน?
ใครควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้น้ำมันปลา?
แพ้ปลา อาหารทะเล หรือสัตว์มีเปลือก
สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาสหรัฐฯ (US FDA) จัดให้ปลาและสัตว์มีเปลือกกลุ่มกุ้งปู เช่น ปู กุ้งมังกร และกุ้ง เป็นหนึ่งในอาหารก่อภูมิแพ้หลัก เคย (คริลล์) เป็นสัตว์มีเปลือก คนที่แพ้อาหารทะเลกลุ่มกุ้งปูจึงควรคำนึงถึงเรื่องนี้กับน้ำมันคริลล์ด้วย ถ้าแพ้ปลา อาหารทะเล หรือสัตว์มีเปลือก ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้น้ำมันปลา
น้ำมันตับปลาค็อดกับวิตามินเอ
น้ำมันตับปลาค็อดมีวิตามินเอนอกเหนือจาก EPA และ DHA ค่า Thai RDIs ของวิตามินเออยู่ที่ 800 ไมโครกรัม RAE ต่อวัน และของวิตามินดีอยู่ที่ 15 ไมโครกรัมต่อวัน ตามเกณฑ์ของสหรัฐฯ ปริมาณสูงสุดของวิตามินเอแบบสำเร็จรูป (preformed vitamin A) สำหรับผู้ใหญ่คือวันละ 3,000 ไมโครกรัม นับรวมจากอาหารและผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร NIH ODS ระบุว่าผู้เชี่ยวชาญแนะนำให้ผู้ที่ตั้งครรภ์หรืออาจตั้งครรภ์ และผู้ที่ให้นมบุตร ไม่ใช้ผลิตภัณฑ์เสริมวิตามินเอขนาดสูง (เกินวันละ 3,000 ไมโครกรัม RAE) ถ้าตั้งครรภ์หรือวางแผนจะตั้งครรภ์ ควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้น้ำมันตับปลาค็อด
ยาที่ทำให้เลือดแข็งตัวช้าลง
เอกสารสำหรับผู้บริโภคของ NIH ODS ระบุว่าโอเมก้า 3 ขนาดสูงอาจทำให้เกิดปัญหาเลือดออกได้เมื่อใช้ร่วมกับยาที่ทำให้เลือดแข็งตัวช้าลง ถ้าใช้ยากลุ่มนี้ หรือใช้ยาประจำอื่น ๆ อยู่ ให้ถามแพทย์หรือเภสัชกรก่อน
อาการเล็กน้อยที่พบได้
NIH ODS ระบุว่าผลข้างเคียงของผลิตภัณฑ์โอเมก้า 3 มักไม่รุนแรง เช่น รสไม่ดีในปาก ลมหายใจมีกลิ่น แสบร้อนกลางอก คลื่นไส้ ไม่สบายท้อง ท้องเสีย ปวดศีรษะ และเหงื่อมีกลิ่น
เมื่อควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
ถ้าตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร แพ้ปลาหรือสัตว์มีเปลือก หรือใช้ยาประจำอยู่ ให้ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้น้ำมันปลา น้ำมันคริลล์ น้ำมันตับปลาค็อด หรือน้ำมันสาหร่าย
ทั้งนี้ ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค
คำถามที่พบบ่อย
น้ำมันปลามีกี่แบบ?
โอเมก้า 3 ในน้ำมันปลามีรูปแบบอะไรบ้าง?
น้ำมันปลากับน้ำมันตับปลาต่างกันอย่างไร?
มีน้ำมันโอเมก้า 3 ที่ไม่ได้มาจากปลาไหม?
ใครควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้น้ำมันปลา?
- NIH Office of Dietary Supplements: Omega-3 Fatty Acids (Health Professional Fact Sheet) ↗
- NIH Office of Dietary Supplements: Omega-3 Fatty Acids (Consumer Fact Sheet) ↗
- NIH National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH): Omega-3 Supplements: What You Need To Know ↗
- NIH Office of Dietary Supplements: Vitamin A and Carotenoids (Health Professional Fact Sheet) ↗
- US Food and Drug Administration (FDA): Food allergies, what you need to know ↗
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 445) พ.ศ. 2566 เรื่อง ฉลากโภชนาการ – ค่าอ้างอิงสารอาหารต่อวันสำหรับคนไทย (บัญชีหมายเลข 3)
เราใช้คุกกี้เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ และประสบการณ์ที่ดีในการใช้งานเว็บไซต์ เมื่อคุณกดยอมรับ เราจะสามารถแสดงเนื้อหาที่ตรงกับความสนใจของคุณได้มากขึ้น และหากต้องการเปลี่ยนความยินยอม สามารถทำได้ทุกเมื่อโดยคลิก “การตั้งค่าคุกกี้” นโยบายการใช้คุกกี้
