หมดไฟในการทำงาน ต่างจากความเหนื่อยอย่างไร?
รู้สึกหมดไฟในการทำงานเป็นมากกว่าความเหนื่อย การจำแนกโรค ICD-11 ขององค์การอนามัยโลกอธิบายภาวะหมดไฟว่าเป็นกลุ่มอาการที่เกิดจากความเครียดเรื้อรังจากที่ทำงานที่ไม่ได้รับการจัดการอย่างได้ผล และจัดไว้เป็นปรากฏการณ์จากการทำงาน ไม่ใช่ภาวะทางการแพทย์ ภาวะหมดไฟมี 3 ด้าน คือ รู้สึกหมดแรง รู้สึกห่างเหินหรือมองงานในแง่ลบมากขึ้น และรู้สึกว่าทำงานได้ผลน้อยลง ส่วนความเหนื่อยธรรมดาส่วนใหญ่คือด้านแรก และไม่ได้มาจากงานอย่างเดียว งานวิจัยในไทยพบตัวเลขต่างกันมาก ตั้งแต่ราว 11% ถึง 73% ของคนทำงานที่สำรวจ แล้วแต่อาชีพและเกณฑ์ที่ใช้ ขั้นแรกที่ดีคือคุยกับใครสักคนในที่ทำงาน เช่น หัวหน้า และไปพบแพทย์ถ้ารับมือไม่ไหว หรืออารมณ์หดหู่ต่อเนื่องเกิน 2 สัปดาห์
ถ้าที่รู้สึกส่วนใหญ่คือเหนื่อยกายหลังทำงานหนักทั้งวัน อ่านได้ในทำงานหนักจนเพลียทั้งวัน สมองล้า ดูแลอย่างไร? ส่วนความเครียดที่สะสมจากทุกเรื่องในชีวิต อ่านได้ในเครียดสะสม สังเกตอย่างไร ดูแลตัวเองอย่างไรดี?
"หมดไฟในการทำงาน" หมายความว่าอะไรกันแน่?
คนทั่วไปใช้คำว่าหมดไฟกับสัปดาห์ที่แย่ ๆ แทบทุกแบบ แต่นักวิจัยและองค์การอนามัยโลกใช้ในความหมายที่แคบกว่านั้น
การจำแนกขององค์การอนามัยโลกอธิบายไว้อย่างไร
องค์การอนามัยโลกอธิบายภาวะหมดไฟว่าเป็นกลุ่มอาการที่เกิดจากความเครียดเรื้อรังจากที่ทำงานที่ไม่ได้รับการจัดการอย่างได้ผล บทความปี 2025 ของ De Beer และ Schaufeli นักวิจัยด้านจิตวิทยาการทำงานในนอร์เวย์และเนเธอร์แลนด์ ระบุว่า ICD-11 ซึ่งเป็นบัญชีจำแนกโรคขององค์การอนามัยโลก จัดภาวะหมดไฟไว้เป็น "ปรากฏการณ์จากการทำงาน" ไม่ใช่ภาวะทางการแพทย์
3 ด้านของภาวะหมดไฟ
งานวิจัยที่อิงคำอธิบายของ ICD-11 เช่น งานวิจัยปี 2025 ในพนักงาน 1,024 คนของคณะของ Kim จากมหาวิทยาลัยอินฮา เกาหลีใต้ วัดภาวะหมดไฟใน 3 ด้าน
| ด้าน | หมายถึง | ตัวอย่างที่อาจเจอในที่ทำงาน |
|---|---|---|
| หมดแรง | รู้สึกพลังงานหมด | วันทำงานตื่นมาก็เหนื่อยแล้ว พอตกเย็นไม่เหลือแรงทำอะไร |
| ห่างเหินหรือมองงานในแง่ลบ | รู้สึกเหินห่างหรือเป็นลบกับงาน | ไม่สนใจว่างานจะออกมาเป็นอย่างไร หงุดหงิดเรื่องงานง่าย นั่งนับชั่วโมงรอเลิกงาน |
| ทำงานได้ผลน้อยลง | รู้สึกว่าตัวเองทำงานได้ไม่ดีเท่าเดิม | งานที่เคยทำได้ตอนนี้รู้สึกเกินกำลัง ไม่ค่อยรู้สึกว่าทำอะไรสำเร็จ |
ในงานวิจัยของเกาหลี มีพนักงานเพียง 3.3% จาก 1,024 คนที่เข้าเกณฑ์ครบทั้ง 3 ด้านพร้อมกัน แสดงว่านิยามเต็มนั้นเข้มกว่าการใช้คำนี้ในชีวิตประจำวันมาก
หมดไฟเล็กน้อยกับหมดไฟรุนแรง
De Beer และ Schaufeli แยกอาการหมดไฟเล็กน้อยที่เกี่ยวกับงานออกจากภาวะหมดไฟที่รุนแรงกว่า และเห็นว่าการสังเกตสัญญาณตั้งแต่แรกสำคัญ เพราะช่วยคนได้ก่อนที่จะหนักขึ้น หน่วยงานความปลอดภัยและอาชีวอนามัยของอังกฤษระบุว่าความเครียดไม่ใช่ความอ่อนแอ และเกิดกับใครก็ได้
หมดไฟต่างจากความเหนื่อยธรรมดาอย่างไร?
ทั้งสองอย่างซ้อนกันอยู่ จึงสับสนกันง่าย ความต่างหลักคือมีอะไรมาพร้อมกับความหมดแรง และมาจากไหน
เทียบกันชัด ๆ
| ความเหนื่อยธรรมดา | ภาวะหมดไฟ (ตามคำอธิบายของ ICD-11) | |
|---|---|---|
| มาจากไหน | NHS ระบุว่าความเหนื่อยเกี่ยวกับเรื่องในชีวิตประจำวัน เช่น นอนน้อย อาหารที่ไม่ดีต่อสุขภาพ ขยับร่างกายน้อย ความเครียด และเรื่องท้าทายในชีวิต | ความเครียดเรื้อรังจากที่ทำงานที่ไม่ได้รับการจัดการอย่างได้ผล |
| มีอะไรบ้าง | ส่วนใหญ่คือไม่มีแรง | หมดแรง ร่วมกับห่างเหินหรือมองงานในแง่ลบ และรู้สึกว่าทำงานได้ผลน้อยลง |
| จัดอยู่ในกลุ่มไหน | ความรู้สึกที่พบบ่อยและมีได้หลายสาเหตุ | ปรากฏการณ์จากการทำงาน ไม่ใช่ภาวะทางการแพทย์ |
3 คำถามถามตัวเอง
คำถามเหล่านี้ตาม 3 ด้านข้างต้น ไม่ใช่แบบทดสอบและบอกไม่ได้ว่าเราหมดไฟหรือไม่ แต่ช่วยให้เล่าสิ่งที่เกิดขึ้นได้ชัดเวลาคุยกับหัวหน้าหรือแพทย์
- เราหมดแรงเกือบทุกวันทำงาน ไม่ใช่แค่หลังสัปดาห์ที่ยุ่งเป็นพิเศษใช่ไหม?
- เราเริ่มรู้สึกห่างเหินหรือเป็นลบกับงาน แบบที่ไม่เคยเป็นมาก่อนใช่ไหม?
- เรารู้สึกว่าทำงานได้ดีน้อยกว่าเดิมใช่ไหม?
ถ้าตอบว่า "ใช่" แค่ข้อแรก แต่ข้ออื่นตอบว่า "ไม่" บทความเรื่องความเหนื่อยอาจตรงกว่า อ่านได้ในอ่อนเพลีย ไม่มีแรง ง่วงทั้งวัน เกิดจากอะไร?
คนทำงานไทยหมดไฟมากแค่ไหน?
งานวิจัยไทยหลายชิ้นวัดภาวะหมดไฟ ส่วนใหญ่ทำในบุคลากรสุขภาพ และมีชิ้นหนึ่งในภาคอุตสาหกรรม
งานวิจัยไทยพบอะไร
| งานวิจัย | สำรวจใคร | สิ่งที่พบ |
|---|---|---|
| คณะของ Hongsiri จากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (ข้อมูลปี 2024) | พนักงานอุตสาหกรรม 390 คนของบริษัทแห่งหนึ่ง | 11.3% มีภาวะหมดไฟ |
| คณะของ Nantsupawat จากมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ (ปี 2016) | พยาบาล 2,084 คนจากโรงพยาบาลชุมชน 94 แห่ง | 32% อ่อนล้าทางอารมณ์สูง 18% ห่างเหินจากผู้รับบริการสูง 35% รู้สึกว่าประสบความสำเร็จในงานต่ำ |
| คณะของ Somboonviboon จากโรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้า (ข้อมูลปี 2021) | บุคลากรสุขภาพ 2,027 คน และ 1,146 คนใน 2 รอบ | 73% และ 73.5% มีระดับสูงในอย่างน้อย 1 จาก 3 ด้าน |
| คณะของ Sakulteera การสำรวจระดับประเทศ (ปี 2026) | บุคลากรวิสัญญี 593 คน | 44.2% อยู่ในกลุ่มเสี่ยงสูง |
ทำไมตัวเลขจึงต่างกันมาก
แต่ละงานใช้จุดตัดของตัวเอง การนับว่าหมดไฟเมื่อสูงแค่ด้านใดด้านหนึ่ง อย่างงานในบุคลากรสุขภาพปี 2021 ทำให้ได้ตัวเลขสูงกว่าการต้องเข้าเกณฑ์หลายด้านมาก ข้อมูลปี 2021 ยังเก็บในช่วงการระบาดใหญ่ทั่วโลก ในบุคลากรที่ดูแลผู้รับบริการช่วงนั้น ทั้ง 4 งานเป็นแบบสอบถามที่ให้คนประเมินตัวเองในช่วงเวลาเดียว และส่วนใหญ่ทำในบุคลากรสุขภาพ จึงบอกได้น้อยเรื่องงานออฟฟิศในกรุงเทพฯ เป็นต้น สิ่งที่บอกได้คือ ภาวะหมดไฟเป็นเรื่องที่พบได้และวัดได้ในที่ทำงานของไทย
เรื่องไหนในงานที่เกี่ยวกับภาวะหมดไฟ?
เพราะภาวะหมดไฟนิยามว่ามาจากงาน จึงช่วยได้ถ้าลองดูว่าเรื่องไหนในงานที่หนักใจเรา
6 ด้านของชีวิตการทำงานในงานวิจัยภาคอุตสาหกรรมไทย
งานวิจัยในพนักงานอุตสาหกรรมไทย 390 คนใช้แบบสอบถามที่เทียบสิ่งที่คนต้องการกับสิ่งที่งานให้ใน 6 ด้าน และพบว่าภาวะหมดไฟเกี่ยวกับความไม่ลงตัวในทั้ง 6 ด้าน
| ด้าน | คำถามเบื้องหลัง |
|---|---|
| ปริมาณงาน | งานมีปริมาณที่รับไหวไหม? |
| การควบคุมงาน | เรามีสิทธิ์เลือกวิธีทำงานของตัวเองไหม? |
| ผลตอบแทน | ความพยายามของเรามีคนเห็นและได้รับผลตอบแทนไหม? |
| ความสัมพันธ์ในที่ทำงาน | มีความสัมพันธ์ที่ดีและการช่วยเหลือกันในที่ทำงานไหม? |
| ความเป็นธรรม | การตัดสินใจต่าง ๆ เป็นธรรมไหม? |
| ค่านิยม | ค่านิยมของเราเข้ากับขององค์กรไหม? |
งานวิจัยเดียวกันยังพบว่าภาวะหมดไฟเกี่ยวกับการทำงานเกินวันละ 8 ชั่วโมง
มุมมองของอังกฤษเรื่องความเครียดจากงาน
หน่วยงานความปลอดภัยและอาชีวอนามัยของอังกฤษ (HSE) ระบุ 6 ด้านหลักของงานที่ทำให้เกิดความเครียดจากงานได้ คือ ความต้องการของงาน (รับมือกับสิ่งที่งานต้องการไม่ไหว) การควบคุม (ควบคุมวิธีทำงานของตัวเองไม่ได้) การสนับสนุน (ได้ข้อมูลและการสนับสนุนไม่พอ) ความสัมพันธ์ (มีปัญหาความสัมพันธ์ในที่ทำงาน หรือถูกกลั่นแกล้ง) บทบาท (ไม่เข้าใจบทบาทและหน้าที่ของตัวเองชัดเจน) และการเปลี่ยนแปลง (ไม่ได้มีส่วนร่วมเมื่อองค์กรเปลี่ยนแปลง) ซึ่งใกล้เคียงกับ 6 ด้านข้างต้นมาก
ชั่วโมงทำงานและวันหยุด
งานวิจัยในบุคลากรสุขภาพไทยปี 2021 พบว่าภาวะหมดไฟพบมากกว่าในคนที่ดูแลผู้รับบริการเกิน 20 คนต่อเวร ทำเวรเพิ่มเกินเดือนละ 6 เวร หรือมีวันหยุดสัปดาห์ละ 1 วันหรือน้อยกว่า เป็นความสัมพันธ์ที่พบในแบบสอบถามครั้งเดียว ไม่ได้พิสูจน์ว่าเป็นสาเหตุ แต่ชี้ไปที่เรื่องเดียวกัน คือภาระงานหนักต่อเนื่องโดยไม่มีเวลาพักพอ
รู้สึกหมดไฟ ทำอะไรได้บ้างในแต่ละวัน?
ภาวะหมดไฟมาจากความลงตัวระหว่างเรากับงาน สิ่งที่ทำได้จึงเกี่ยวทั้งกับที่ทำงานและกิจวัตรของเราเอง
คุยกับใครสักคนในที่ทำงาน
HSE แนะนำว่าถ้ารู้สึกถึงสัญญาณความเครียดจากงาน สิ่งสำคัญคือคุยกับใครสักคน เช่น หัวหน้า ถ้าคุยกับหัวหน้าได้ยาก HSE แนะนำตัวแทนสหภาพแรงงาน ฝ่ายบุคคล โครงการช่วยเหลือพนักงาน หรือแพทย์ ในอังกฤษนายจ้างมีหน้าที่ตามกฎหมายในการประเมินความเสี่ยงต่อสุขภาพจากความเครียดในงาน ลองใช้ 6 ด้านข้างต้นจดว่าเรื่องไหนหนักใจที่สุด เพื่อให้คุยได้ตรงประเด็น เช่น งานล้นมือ ลำดับความสำคัญไม่ชัด ไม่มีสิทธิ์กำหนดเส้นตาย หรือทำไปแล้วไม่มีใครเห็น
รักษาเวลานอนและวันหยุด
ในฐานะคำแนะนำทั่วไปสำหรับผู้ใหญ่ทุกคน CDC ของสหรัฐฯ แนะนำให้ผู้ใหญ่อายุ 18 ถึง 60 ปีนอนคืนละ 7 ชั่วโมงขึ้นไป เข้านอนและตื่นเวลาเดิมทุกวัน ปิดอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์อย่างน้อย 30 นาทีก่อนนอน และไม่กินมื้อหนักหรือดื่มแอลกอฮอล์ก่อนนอน อีกวิธีหนึ่งที่แยกจากคำแนะนำของ CDC คือเว้นวันหยุดบางวันให้ปลอดจากข้อความเรื่องงาน
ดูแลตัวเองด้วยวิธีที่ไม่เพิ่มภาระ
NHS แนะนำให้คุยกับคนที่ไว้ใจ ออกกำลังกายและฝึกหายใจ จัดการเวลาและวางแผนล่วงหน้า และไม่พยายามทำทุกอย่างพร้อมกัน และไม่แนะนำให้ใช้แอลกอฮอล์ บุหรี่ การพนัน หรือยาเสพติดในการรับมือ
เมื่อไรควรคุยกับแพทย์?
นอกจากการปรับเรื่องงานและกิจวัตรแล้ว แพทย์ก็เป็นอีกคนที่เราคุยด้วยได้ และช่วยดูเรื่องการนอน อารมณ์ และสุขภาพโดยรวมไปพร้อมกัน
นัดพบแพทย์ถ้า
NHS แนะนำให้พบแพทย์ถ้า
- รับมือกับความเครียดไม่ไหว
- สิ่งที่ลองทำเองไม่ช่วย
- อารมณ์หดหู่ต่อเนื่องเกิน 2 สัปดาห์ (จากหน้าเรื่องอารมณ์หดหู่ของ NHS)
ขอความช่วยเหลือทันที
ถ้ามีความคิดทำร้ายตัวเอง หรือรู้สึกว่าดูแลความปลอดภัยของตัวเองไม่ได้ ให้ขอความช่วยเหลือทันที ในประเทศไทยโทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 ได้ฟรีตลอด 24 ชั่วโมง หรือไปห้องฉุกเฉินของโรงพยาบาลที่ใกล้ที่สุด
จดไว้ก่อนไปพบแพทย์
- เริ่มรู้สึกแบบนี้ตั้งแต่เมื่อไร และตอนนั้นมีอะไรเกิดขึ้นในงาน
- รู้สึกด้านไหนบ้างใน 3 ด้านข้างต้น
- ชั่วโมงทำงาน วันหยุด และเวลานอนตามปกติ
- ดื่มกาแฟหรือแอลกอฮอล์ หรือสูบบุหรี่มากขึ้นไหม
- ยาที่ใช้เป็นประจำ
คำถามที่พบบ่อย
เหนื่อยธรรมดากับหมดไฟในการทำงานต่างกันอย่างไร?
หมดไฟในการทำงานเป็นโรคไหม?
คนทำงานไทยหมดไฟมากแค่ไหน?
เรื่องไหนในงานที่เกี่ยวกับภาวะหมดไฟ?
รู้สึกหมดไฟ ควรเริ่มจากอะไร?
รู้สึกหมดไฟ เมื่อไรควรคุยกับแพทย์?
- De Beer LT, Schaufeli WB. Casting a Wider Net: On the Utilitarian Nature of Burnout Assessment in the Workplace. Eval Health Prof 2025 (PubMed) ↗
- Kim JH, et al. Relationship between job stress and burnout among Korean workers in small and medium-sized enterprises. Int J Occup Med Environ Health 2025 (PubMed) ↗
- Hongsiri I, et al. Burnout, areas of worklife and associated factors among industrial workers: a cross-sectional study from Thailand. Psychol Health Med 2026 (PubMed) ↗
- Nantsupawat A, et al. Nurse Burnout, Nurse-Reported Quality of Care, and Patient Outcomes in Thai Hospitals. J Nurs Scholarsh 2016 (PubMed) ↗
- Somboonviboon D, et al. J Environ Public Health 2023 (PubMed) ↗
- Sakulteera N, et al. Burnout among anesthesia personnel in Thailand: A national survey of workload, personality traits, and resilience. PLoS One 2026 (PubMed) ↗
- UK Health and Safety Executive: Causes of stress at work ↗
- UK Health and Safety Executive: Help for employees on stress at work ↗
- NHS: Tiredness and fatigue ↗
- NHS: Stress ↗
- NHS: Low mood and sadness – when to get help ↗
- US CDC: About sleep ↗
- RamaMental (คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี): สายด่วนสุขภาพจิต ↗
เราใช้คุกกี้เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ และประสบการณ์ที่ดีในการใช้งานเว็บไซต์ เมื่อคุณกดยอมรับ เราจะสามารถแสดงเนื้อหาที่ตรงกับความสนใจของคุณได้มากขึ้น และหากต้องการเปลี่ยนความยินยอม สามารถทำได้ทุกเมื่อโดยคลิก “การตั้งค่าคุกกี้” นโยบายการใช้คุกกี้
