กีวีมีอะไรบ้าง กีวีเขียวกับสีทองต่างกันไหม?

กีวี (kiwifruit) คือผลของพืชในสกุล Actinidia กีวีเขียวส่วนใหญ่มาจาก Actinidia deliciosa และกีวีสีทองมาจาก Actinidia chinensis ฐานข้อมูล FoodData Central ของกระทรวงเกษตรสหรัฐฯ ระบุว่ากีวีเขียวดิบ 100 กรัมมีวิตามินซี 92.7 มิลลิกรัม ใยอาหาร 3.0 กรัม และโพแทสเซียม 312 มิลลิกรัม ส่วนกีวีสีทองพันธุ์หนึ่งมีวิตามินซี 161.3 มิลลิกรัม ใยอาหาร 1.4 กรัม และโพแทสเซียม 315 มิลลิกรัม ค่าอ้างอิงสารอาหารต่อวันสำหรับคนไทย (Thai RDIs) ของวิตามินซีคือ 100 มิลลิกรัมต่อวัน กีวียังมีแอกทินิดิน ซึ่งเป็นเอนไซม์ย่อยโปรตีน จึงทำให้เนื้อสัตว์นุ่มได้ และเป็นหนึ่งในโปรตีนที่เกี่ยวข้องกับการแพ้กีวีด้วย

สรุปสั้น ๆ

• คืออะไร: ผลของพืชสกุล Actinidia กีวีเขียวส่วนใหญ่เป็น A. deliciosa กีวีสีทองเป็น A. chinensis
• เขียวกับสีทอง: ในข้อมูลของ USDA ซึ่งมีกีวีสีทองพันธุ์เดียว กีวีสีทองมีวิตามินซีและน้ำตาลมากกว่า ส่วนกีวีเขียวมีใยอาหาร วิตามินเค และแคลเซียมมากกว่า
• วิตามินซีต่างกันตามพันธุ์: 29 ถึง 80 มิลลิกรัมต่อ 100 กรัมในกีวีเขียวพันธุ์ต่าง ๆ ในงานวิจัยของญี่ปุ่น
• แอกทินิดิน: เอนไซม์ย่อยโปรตีน มีความจำเพาะใกล้เคียงกับปาเปน
• การแพ้: แอกทินิดินเป็นหนึ่งในสารก่อภูมิแพ้หลายชนิดในกีวี มีรายงานอาการรุนแรงในเด็กบ่อยกว่า

บทความนี้อธิบายว่ากีวีคืออะไร กีวีเขียวกับกีวีสีทองมีสารอาหารต่างกันอย่างไร แอกทินิดินคืออะไรและมีผลอย่างไรกับอาหาร และมีข้อมูลอะไรบ้างเกี่ยวกับการแพ้กีวี

กีวีคืออะไร?

กีวีคือผลของพืชในสกุล Actinidia ฐานข้อมูล NCBI Taxonomy ของห้องสมุดการแพทย์แห่งชาติสหรัฐฯ ระบุ Actinidia deliciosa ด้วยชื่อสามัญว่า kiwifruit และ Chinese gooseberry และระบุ Actinidia chinensis ว่า golden kiwifruit ทั้งสองอยู่ในวงศ์ Actinidiaceae อันดับ Ericales ส่วนสกุล Vaccinium ซึ่งเป็นสกุลของบลูเบอร์รีและแครนเบอร์รี ก็อยู่ในอันดับเดียวกันนี้

กีวีเขียวและกีวีสีทอง

งานวิจัยปี 2547 ในญี่ปุ่น ระบุว่า Hayward ซึ่งเป็นกีวีเขียวพันธุ์หนึ่งของ A. deliciosa เป็นพันธุ์ที่วางขายทั่วไปมากที่สุด งานวิจัยปี 2556 ในนิวซีแลนด์ที่อธิบายด้านล่างเปรียบเทียบพันธุ์จากพืชสกุล Actinidia 4 ชนิดที่ปลูกกันแพร่หลายที่สุด ซึ่งรวมถึง A. arguta ด้วย

กีวีเขียวและกีวีสีทองมีสารอาหารอะไรบ้าง?

ทั้งสองมีน้ำเป็นส่วนใหญ่ และมีพลังงานกับโพแทสเซียมใกล้เคียงกัน ส่วนที่ต่างกันคือวิตามินซี น้ำตาล ใยอาหาร วิตามินเค และแคลเซียม ตัวเลขของกีวีสีทองด้านล่างเป็นของกีวีสีทองพันธุ์เดียวในฐานข้อมูลของ USDA ไม่ใช่ของกีวีสีทองทุกพันธุ์

สารอาหารต่อ 100 กรัม (กีวีเขียว และกีวีสีทองพันธุ์หนึ่ง)

ที่มา: USDA FoodData Central (SR Legacy) ของกีวีเขียวดิบและกีวีสีทองพันธุ์หนึ่ง และ Thai RDIs ฐานข้อมูลระบุว่ากีวีเขียว 1 ผลหนัก 69 กรัม และกีวีสีทอง 1 ผลหนัก 81 กรัม ตัวเลขแต่ละคอลัมน์มาจากตัวอย่างชุดหนึ่งในสหรัฐฯ

วิตามินซีต่างกันตามพันธุ์

ตัวเลขของ USDA เป็นค่าเดียว งานวิจัยปี 2547 ในญี่ปุ่นวัดวิตามินซีในกีวีหลายพันธุ์ พันธุ์ Hayward มี 65.5 มิลลิกรัมต่อ 100 กรัม ต่ำกว่าตัวเลขของ USDA สำหรับกีวีเขียว และกีวีเขียวพันธุ์ต่าง ๆ ของ A. deliciosa มีตั้งแต่ 29 ถึง 80 มิลลิกรัม พันธุ์ส่วนใหญ่ของ A. chinensis มีวิตามินซีมากกว่า Hayward และพันธุ์หนึ่งคือ Sanuki Gold มีมากกว่าสามเท่า ส่วน A. arguta มีวิตามินซีตั้งแต่ 37 ถึง 185 มิลลิกรัมต่อ 100 กรัม

ที่มา: Nishiyama และคณะ (2547) งานนี้ทำในญี่ปุ่น กีวีที่ขายในไทยจึงอาจต่างออกไป กีวีเทียบกับผลไม้ที่ปลูกในไทยอ่านได้ในผลไม้อะไรมีวิตามินซีสูง แต่ละชนิดมีเท่าไร?

แอกทินิดินคืออะไร?

แอกทินิดิน (actinidin หรือ actinidain) คือเอนไซม์ที่ย่อยโปรตีน ฐานข้อมูลโปรตีนนานาชาติ UniProt จัดเป็นเอนไซม์กลุ่มซิสเทอีนโปรตีเอส หมายเลขเอนไซม์ EC 3.4.22.14 และระบุว่ามีความจำเพาะใกล้เคียงกับปาเปน ซึ่ง UniProt ระบุว่าเป็นเอนไซม์จากมะละกอ (Carica papaya) UniProt ระบุว่าพบในผล และพืชสร้างขึ้นเป็นโปรตีนตั้งต้นยาว 380 กรดอะมิโน

ปริมาณต่างกันในแต่ละพันธุ์

งานวิจัยปี 2556 ของสถาบันวิจัยพืชและอาหารแห่งนิวซีแลนด์ (Plant and Food Research) เปรียบเทียบกีวี 15 พันธุ์จากพืชสกุล Actinidia 4 ชนิดที่ปลูกกันแพร่หลายที่สุด และพบว่าปริมาณแอกทินิดินต่างกันมาก กีวีเขียวพันธุ์ Hayward มีแอกทินิดินทั้งแบบกรดและแบบด่าง ส่วนกีวีสีทองพันธุ์ Hort16A มีเฉพาะแบบด่าง และฤทธิ์ของเอนไซม์สูงขึ้นตามปริมาณโปรตีนแอกทินิดินในทุกชนิด ยกเว้น A. arguta

กีวีกับเนื้อสัตว์

เพราะแอกทินิดินย่อยโปรตีน กีวีจึงทำให้เนื้อสัตว์นุ่มได้ บทความทบทวนปี 2566 ของมหาวิทยาลัยปุตราแห่งมาเลเซียและมหาวิทยาลัยพันธมิตร ระบุว่าปาเปน โบรมีเลน และฟิซิน เป็นเอนไซม์จากพืชที่ใช้ทำให้เนื้อนุ่มบ่อยที่สุด และแอกทินิดินเป็นหนึ่งในเอนไซม์อื่นที่กำลังศึกษากันอยู่ บทความยังระบุว่าหากเอนไซม์ทำงานโดยไม่ได้ควบคุม เนื้ออาจนุ่มเกินไปจนเละ

งานวิจัยปี 2561 ของมหาวิทยาลัยแมสซีย์ในนิวซีแลนด์ วัดว่าความร้อนหยุดการทำงานของแอกทินิดินได้อย่างไร สารสกัดเอนไซม์จากกีวีอย่างเดียวหมดฤทธิ์ภายในไม่ถึง 5 นาทีที่ 60 และ 65 องศาเซลเซียส แต่เมื่อผสมกับเนื้อบดละเอียด อุณหภูมิเดียวกันต้องใช้เวลาถึง 24 ชั่วโมง

แพ้กีวีได้ไหม?

ได้ กีวีเป็นผลไม้ชนิดหนึ่งที่ทำให้เกิดอาการแพ้ได้ และแอกทินิดินเป็นหนึ่งในโปรตีนที่เกี่ยวข้อง UniProt ระบุว่าแอกทินิดินทำให้เกิดอาการแพ้ในคน

บทความทบทวนและงานวิจัยรายงานอะไร

บทความทบทวนปี 2566 ของมหาวิทยาลัยซาเปียนซาแห่งโรม อธิบายว่าการแพ้กีวีมีรายงานมากขึ้นทั้งในประชากรทั่วไปและในเด็ก มีการรายงานสารก่อภูมิแพ้ในกีวีแล้ว 13 ชนิด การแพ้อาจเกี่ยวโยงกับยางธรรมชาติ ละอองเกสร และผลไม้อื่น และมีรายงานอาการรุนแรงในเด็กบ่อยกว่าผู้ใหญ่ งานวิจัยของนิวซีแลนด์ข้างต้นระบุว่าโปรตีนก่อภูมิแพ้หลัก 3 ชนิดคือแอกทินิดิน กีเวลลิน และโปรตีนคล้ายทอมาติน และพบว่าปริมาณต่างกันในแต่ละพันธุ์ ผลที่ได้จากพันธุ์หนึ่งจึงใช้กับพันธุ์อื่นตรง ๆ ไม่ได้

ความร้อนทำให้สารก่อภูมิแพ้หายไปไหม?

ไม่เสมอไป งานวิจัยปี 2555 ของมหาวิทยาลัยเบลเกรด พบว่าแอกทินิดินที่หมดฤทธิ์เพราะความร้อนยังจับกับแอนติบอดีจากผู้ที่แพ้กีวีได้ ทั้งในการทดสอบกับคนและในห้องปฏิบัติการ ผู้วิจัยสรุปว่าผลิตภัณฑ์จากกีวีที่ผ่านความร้อนก็อาจทำให้เกิดอาการได้

กีวีมีปริมาณที่แนะนำต่อวันไหม?

ไม่มี กีวีเป็นผลไม้ จึงไม่มีค่าของตัวเองในค่าอ้างอิงสารอาหารต่อวันสำหรับคนไทย (Thai RDIs) และแอกทินิดินเป็นเอนไซม์ ไม่ใช่สารอาหาร ค่า Thai RDIs ครอบคลุมสารอาหารที่มีในกีวี เช่น วิตามินซี 100 มิลลิกรัมต่อวัน ใยอาหาร 25 กรัม โพแทสเซียม 3,500 มิลลิกรัม และวิตามินเค 60 ไมโครกรัม รายการทั้งหมดอ่านได้ในค่าอ้างอิงสารอาหารต่อวันของคนไทย มีอะไรบ้าง?

ใครควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร?

ผู้ที่เคยมีอาการหลังกินกีวี

หากเคยมีอาการหลังกินกีวี หรือแพ้ยางธรรมชาติหรือละอองเกสร ควรปรึกษาแพทย์ก่อนกินกีวีหรือใช้ผลิตภัณฑ์ที่ทำจากกีวี รวมทั้งสารสกัด

ผู้ที่ใช้ยาประจำ

หากใช้ยาประจำและกำลังคิดจะใช้สารสกัดกีวีหรือผลิตภัณฑ์เสริมอาหารอื่น ควรแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรว่าจะใช้อะไร

ผู้ที่ตั้งครรภ์และให้นมบุตร

หากตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร

ทั้งนี้ ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค