ขึ้นบันไดแล้วหอบง่ายขึ้น ควรพบแพทย์เมื่อไร?

ขึ้นบันไดแล้วหอบเป็นเรื่องที่พบได้บ่อย เพราะ NHS ของสหราชอาณาจักรถือว่าการเดินขึ้นบันไดเป็นกิจกรรมระดับหนัก สิ่งที่ต้องดูคือ "ความเปลี่ยนแปลง" ถ้าเหนื่อยง่ายกว่าเดิมชัดเจน ขยับนิดเดียวก็หอบ หรือมีอาการไม่สบายหรือแน่นหน้าอก ข้อเท้าบวม นอนราบแล้วหายใจลำบากร่วมด้วย ให้ไปพบแพทย์ก่อนอย่างอื่น เมื่อแพทย์ตรวจแล้ว จึงค่อย ๆ เพิ่มการขยับร่างกายในชีวิตประจำวัน

บันไดขึ้นคอนโดหรือสะพานลอยข้ามถนนที่เคยเดินสบาย ๆ ตอนนี้ต้องหยุดพักหายใจที่ชานพัก หลายคนสังเกตเห็นแบบนี้หลังช่วงที่ขยับตัวน้อยลง หลังน้ำหนักตัวขึ้น หรือเมื่ออายุมากขึ้น บทความนี้ใช้ข้อมูลจาก NHS และ MedlinePlus ของหอสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐฯ เพื่ออธิบายว่าแค่ไหนถือว่าปกติ อาการแบบไหนควรไปพบแพทย์ และจะเริ่มขยับร่างกายให้มากขึ้นทีละน้อยได้อย่างไร

ขึ้นบันไดแล้วหอบ แค่ไหนถือว่าปกติ?

บันไดทำให้ใครก็หอบได้

NHS อธิบายว่ากิจกรรมระดับหนักทำให้หายใจแรงและเร็ว จนพูดได้ไม่กี่คำก็ต้องหยุดหายใจ และการเดินขึ้นบันไดก็อยู่ในรายการกิจกรรมระดับหนัก เช่นเดียวกับการวิ่งและว่ายน้ำ การหอบหลังขึ้นบันไดหลายชั้นจึงเป็นเรื่องที่คาดได้

ออกแรงหนักก็หอบได้

MedlinePlus อธิบายว่าเวลาหายใจเหนื่อย อาจรู้สึกเหมือนได้อากาศไม่พอ และบางครั้งอาจหายใจลำบากเล็กน้อยได้จากการออกแรงหนัก

เรื่องในชีวิตประจำวันที่ทำให้รู้สึกเหนื่อยชัดขึ้น

NHS ระบุสิ่งเหล่านี้ไว้ในสาเหตุที่พบบ่อยของอาการหายใจเหนื่อย

• น้ำหนักตัวที่มากเกิน
• การสูบบุหรี่

MedlinePlus ระบุความวิตกกังวลไว้ในสิ่งที่ทำให้รู้สึกหายใจเหนื่อยได้ด้วย

ขึ้นบันไดเหนื่อยหอบง่ายขึ้นแบบไหน ควรไปพบแพทย์?

คำถามสำคัญคืออาการเปลี่ยนไปจากเดิมหรือไม่ MedlinePlus ระบุว่าถ้าหายใจลำบากบ่อย สิ่งสำคัญคือต้องหาสาเหตุ และ NHS ระบุว่าไม่ควรพยายามหาสาเหตุเอง ควรไปพบแพทย์ NHS ยังบอกด้วยว่าการไปให้แพทย์ตรวจไม่ใช่การทำให้ใครเสียเวลา

อาการที่ควรนัดพบแพทย์

อาการที่ควรขอคำแนะนำภายในวันเดียวกัน

NHS แนะนำให้ขอคำแนะนำเร่งด่วน ถ้าหายใจลำบากมากขึ้นกว่าปกติ คลื่นไส้หรืออาเจียน ไอเป็นเลือด เจ็บหรือบวมที่ขาข้างใดข้างหนึ่ง หรือใจสั่น ซึ่งอาจรู้สึกเหมือนหัวใจเต้นเร็ว เต้นช้า เต้นข้ามจังหวะ หรือรู้สึกวูบวาบในอก เมืองไทยไม่มีสายด่วน NHS 111 แบบสหราชอาณาจักร ถ้ามีอาการเหล่านี้ จึงควรไปโรงพยาบาลภายในวันนั้น ไม่ต้องรอนัดตามปกติ

อาการแบบไหนต้องไปห้องฉุกเฉินทันที?

ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้โทร 1669 หรือไปห้องฉุกเฉินของโรงพยาบาลที่ใกล้ที่สุดทันที

NHS ระบุอาการเหล่านี้

• หายใจลำบากมาก หอบ สำลัก หรือพูดไม่เป็นคำ
• รู้สึกแน่นหรือหนักหน้าอก
• เจ็บร้าวไปที่แขน หลัง คอ และกราม
• ริมฝีปากหรือผิวซีดมาก เขียว หรือคล้ำ
• สับสนขึ้นมาทันที

NHS แนะนำว่าอย่าขับรถไปเอง ให้คนอื่นขับไปส่งหรือเรียกรถพยาบาล และนำยาที่ใช้อยู่ทั้งหมดไปด้วย

ไปพบแพทย์แล้ว แพทย์จะถามอะไร?

อาการหายใจเหนื่อยมีได้หลายสาเหตุ MedlinePlus ระบุว่าปัญหาที่ปอด ทางเดินหายใจ และหัวใจ รวมถึงความวิตกกังวลและภูมิแพ้ เป็นสิ่งที่ทำให้หายใจเหนื่อยได้ การให้แพทย์ตรวจจึงต้องมาก่อน การหาสาเหตุเป็นหน้าที่ของแพทย์ และสิ่งที่ควรทำต่อขึ้นอยู่กับสิ่งที่แพทย์พบ

เรื่องที่ควรจดไปด้วย

จดสั้น ๆ ไว้ล่วงหน้าจะช่วยให้คุยกับแพทย์ได้ง่ายขึ้น

• เริ่มสังเกตความเปลี่ยนแปลงเมื่อไร ค่อย ๆ เป็นหรือเกิดขึ้นทันที
• ตอนนี้ขึ้นบันไดได้กี่ชั้นหรือกี่ขั้น เทียบกับเมื่อก่อน
• เหนื่อยตอนพัก ตอนนอนราบ หรือตอนกลางคืนด้วยหรือไม่
• มีอาการอื่นร่วมด้วยไหม เช่น ข้อเท้าบวม ไอ ไม่สบายหน้าอก หรือเวียนหัว
• ยาที่ใช้อยู่ทั้งหมด และสูบบุหรี่หรือไม่

ขึ้นบันไดแล้วเหนื่อยง่ายขึ้น อยากดูแลหัวใจและหลอดเลือด ควรเริ่มจากอะไร?

เริ่มจากการไปตรวจ MedlinePlus อธิบายว่าอาการหายใจเหนื่อยอาจมาจากปอด ทางเดินหายใจ หัวใจ หรือเรื่องอื่น ๆ ขั้นแรกจึงเป็นการหาสาเหตุกับแพทย์ หลังจากนั้น สิ่งที่ทำได้ในชีวิตประจำวันตามคำแนะนำของ NHS ด้านล่าง คือ ขยับร่างกายทุกวัน ค่อย ๆ เพิ่มทีละน้อย และไม่สูบบุหรี่

เริ่มจากคำแนะนำของแพทย์

NHS แนะนำให้ปรึกษาแพทย์ก่อน ถ้าไม่ได้ออกกำลังกายมานานหรือมีข้อกังวลเรื่องสุขภาพ และให้เลือกกิจกรรมกับความหนักที่เหมาะกับความฟิตของตัวเอง

ขยับเล็กน้อยทุกวัน

NHS แนะนำให้ผู้ใหญ่มีกิจกรรมทางกายบางอย่างทุกวัน และคั่นช่วงที่นั่งนาน ๆ ด้วยการขยับ สำหรับผู้สูงอายุ NHS ระบุว่ากิจกรรมเบา ๆ ก็นับ เช่น เดินไปมาในบ้าน เดินช้า ๆ ลุกขึ้นยืน หรือปูที่นอน จากนั้นค่อย ๆ เพิ่มไปสู่เป้าหมายของ NHS สำหรับผู้ใหญ่ คือกิจกรรมระดับปานกลางอย่างน้อยสัปดาห์ละ 150 นาที

ถ้านั่งทำงานทั้งวันและไม่ค่อยได้ออกกำลังกาย อ่านวิธีเริ่มได้ในนั่งทั้งวัน ไม่ค่อยได้ออกกำลังกาย เริ่มยังไง?

ขึ้นบันไดตามจังหวะของตัวเอง

เมื่อแพทย์เห็นว่าขยับร่างกายให้มากขึ้นได้ บันไดก็เป็นส่วนหนึ่งของกิจกรรมในแต่ละวันได้ ขึ้นช้า ๆ หยุดพักที่ชานพักเมื่อต้องการ และช่วงแรกอาจขึ้นบันไดเพียงบางชั้นแล้วใช้ลิฟต์ต่อ ในวันที่อากาศร้อน เลือกช่วงเวลาที่เย็นกว่าของวัน ถ้าเจ็บหรือแน่นหน้าอก หายใจลำบากมาก หรือรู้สึกจะเป็นลม ให้หยุดทันทีและโทร 1669 ตามหัวข้ออาการฉุกเฉินข้างต้น ถ้ารู้สึกเหนื่อยหรือหอบต่างไปจากปกติ ให้แจ้งแพทย์

บุหรี่

NHS ระบุว่าการสูบบุหรี่และน้ำหนักตัวที่มากเกินเป็นสาเหตุที่พบบ่อยของอาการหายใจเหนื่อย ถ้าสูบบุหรี่อยู่และอยากเลิก ปรึกษาแพทย์เรื่องตัวช่วยได้