ตื่นมาหลังดื่ม เพลีย ปวดหัว คอแห้ง เพราะอะไร?
อาการเพลีย ปวดหัว และคอแห้งในเช้าหลังดื่ม คือสิ่งที่นักวิจัยเรียกว่าอาการเมาค้าง เป็นกลุ่มอาการทางกายและทางใจที่เริ่มขึ้นเมื่อแอลกอฮอล์ในเลือดใกล้หมด NIAAA สถาบันด้านแอลกอฮอล์ของสถาบันสุขภาพแห่งชาติสหรัฐฯ อธิบายว่ามีหลายอย่างเกิดขึ้นพร้อมกัน แอลกอฮอล์ทำให้ปัสสาวะมากขึ้นจึงเสียน้ำ การนอนหลังดื่มขาดเป็นช่วง ๆ แอลกอฮอล์ระคายเยื่อบุกระเพาะ เพิ่มการอักเสบในร่างกาย และทำให้ร่างกายได้รับอะเซทัลดีไฮด์ ซึ่งเป็นสารที่เกิดขึ้นตอนร่างกายย่อยสลายแอลกอฮอล์ ในการสำรวจนักศึกษาชาวดัตช์ 1,410 คน อาการที่พบบ่อยที่สุดคืออ่อนเพลีย (95.5%) และกระหายน้ำ (89.1%)
บทความนี้อธิบายว่าเกิดอะไรขึ้นในร่างกาย ส่วนเรื่องการดื่มกับค่าไขมันในผลตรวจสุขภาพ อ่านได้ในดื่มแอลกอฮอล์บ่อย ระวังไขมันในเลือดอย่างไร?
เช้าหลังดื่ม ร่างกายเกิดอะไรขึ้น?
มีหลายกระบวนการซ้อนกันอยู่ เช้าหลังดื่มจึงรู้สึกเหมือนไม่สบายหลายอย่างพร้อมกัน
นักวิจัยนิยามอาการเมาค้างไว้อย่างไร
เดิมยังไม่มีนิยามที่ตกลงร่วมกัน ในปี 2016 คณะของ van Schrojenstein Lantman จากมหาวิทยาลัยอูเทรคต์ เนเธอร์แลนด์ ให้ผู้ดื่มตามโอกาส 1,099 คนที่เพิ่งมีอาการเมาค้างอธิบายอาการด้วยคำพูดของตัวเอง แล้วนำร่างนิยามไปให้กลุ่มนักวิจัยนานาชาติพิจารณา ได้นิยามว่า อาการเมาค้างคือ "อาการทางใจและทางกายรวมกัน ที่เกิดในวันถัดจากการดื่มหนักหนึ่งครั้ง โดยเริ่มเมื่อระดับแอลกอฮอล์ในเลือดใกล้ศูนย์" NIAAA ก็ระบุเช่นกันว่าอาการหนักที่สุดเมื่อระดับแอลกอฮอล์ในเลือดกลับมาใกล้ศูนย์ ช่วงที่รู้สึกแย่ที่สุดจึงมักเป็นตอนที่แอลกอฮอล์ออกจากร่างกายไปเกือบหมดแล้ว
สิ่งที่ NIAAA ระบุว่าอยู่เบื้องหลังอาการ
| สิ่งที่เกิดขึ้น | NIAAA อธิบายว่า | อาการที่เกี่ยวข้อง |
|---|---|---|
| เสียน้ำเล็กน้อย | แอลกอฮอล์ยับยั้งฮอร์โมน (วาโซเพรสซิน) ที่สั่งให้ไตเก็บน้ำไว้ จึงปัสสาวะมากขึ้น | กระหายน้ำ เพลีย ปวดหัว |
| การนอนขาดเป็นช่วง | อาจหลับเร็วขึ้น แต่การนอนขาด ๆ หาย ๆ และมักตื่นเร็วกว่าปกติ | เพลีย |
| กระเพาะถูกระคาย | แอลกอฮอล์ระคายเยื่อบุกระเพาะและทำให้หลั่งกรดมากขึ้น | คลื่นไส้ ไม่สบายท้อง |
| การอักเสบ | แอลกอฮอล์เพิ่มการอักเสบในร่างกาย | รู้สึกไม่สบายตัวโดยรวม |
| อะเซทัลดีไฮด์ | สารพิษที่เกิดขึ้นตอนร่างกายย่อยสลายแอลกอฮอล์ | NIAAA ระบุว่าเกี่ยวกับการอักเสบในหลายอวัยวะ |
| สมองปรับตัวกลับ | สมองปรับตัวต่อฤทธิ์กดประสาทของแอลกอฮอล์ พอฤทธิ์หมดจึงกระสับกระส่าย | กระวนกระวาย วิตกกังวล |
NIAAA ระบุเพิ่มว่าเหล้าสีเข้มมีสารคอนจีเนอร์ ซึ่งเป็นสารอื่นที่เกิดระหว่างการหมัก มากกว่าเหล้าสีใส และซัลไฟต์ในไวน์อาจทำให้บางคนปวดหัว
อาการที่พบได้ทั่วไป
NIAAA ระบุอาการที่พบได้ทั่วไป ได้แก่ อ่อนเพลีย ไม่มีแรง กระหายน้ำ ปวดหัว ปวดกล้ามเนื้อ คลื่นไส้ ปวดท้อง บ้านหมุน ไม่สู้แสงและเสียง วิตกกังวล หงุดหงิด และเหงื่อออก และอาการอาจอยู่ได้ 24 ชั่วโมงหรือนานกว่านั้น
เช้าหลังดื่ม อาการแบบไหนพบบ่อยที่สุด?
ภาพที่ละเอียดที่สุดมาจากการให้คนให้คะแนนอาการเมาค้างครั้งล่าสุดของตัวเอง
การสำรวจนักศึกษา 1,410 คน
การสำรวจปี 2012 ของคณะของ Penning จากมหาวิทยาลัยอูเทรคต์ ให้นักศึกษาชาวดัตช์ 1,410 คนให้คะแนนอาการที่อาจเกิดได้ 47 อาการจากอาการเมาค้างครั้งล่าสุด ตั้งแต่ 0 ถึง 10 ราวครึ่งหนึ่ง (56.1%) เคยมีอาการเมาค้างในเดือนที่ผ่านมา
| สิ่งที่พบ | ตัวเลข |
|---|---|
| บอกว่ามีอาการอ่อนเพลีย | 95.5% |
| บอกว่ามีอาการกระหายน้ำ | 89.1% |
| กลุ่มอาการง่วงซึม (ง่วงซึม เพลีย ง่วงนอน ไม่มีแรง) เป็นกลุ่มที่อธิบายความแตกต่างของอาการได้มากที่สุด | 28.8% |
| กลุ่มปัญหาด้านความคิด (ความตื่นตัว ความจำ สมาธิ) อธิบายความแตกต่างได้ | 5.9% |
| กลุ่มสมดุลน้ำ (ปากแห้ง กระหายน้ำ) อธิบายความแตกต่างได้ | ต่ำกว่า 5% |
ตัวเลขนี้บอกอะไร
อาการกระหายน้ำพบบ่อยมาก แต่ในการสำรวจนี้มีส่วนต่อความหนักของอาการเมาค้างน้อยกว่าความง่วงซึมและการคิดได้ไม่ชัดเจนมาก ผู้วิจัยสรุปว่าความง่วงซึมและความคิดที่ช้าลงคือลักษณะหลัก 2 อย่างของอาการเมาค้าง การสำรวจนี้ทำในนักศึกษาประเทศเดียวและอาศัยความจำของผู้ตอบ ตัวเลขจึงอาจต่างไปในคนกลุ่มอื่น
ทำไมดื่มแล้วตื่นเช้ากว่าปกติแต่ยังเพลีย?
แอลกอฮอล์เปลี่ยนโครงสร้างการนอนทั้งคืน ไม่ใช่แค่ความยาวของการนอน
งานวิจัยด้านการนอนพบอะไร
งานทบทวนปี 2013 ของคณะของ Ebrahim จาก London Sleep Centre รวบรวมการศึกษาในห้องปฏิบัติการการนอนกับอาสาสมัครสุขภาพดี พบว่าทุกปริมาณที่ศึกษา แอลกอฮอล์
- ทำให้ใช้เวลาน้อยลงกว่าจะหลับ
- ทำให้ครึ่งแรกของคืนหลับต่อเนื่องขึ้น
- ทำให้ครึ่งหลังของคืนถูกรบกวนมากขึ้น
- ทำให้ช่วงหลับฝัน (REM) เริ่มช้าลง
งานส่วนใหญ่ยังพบว่าครึ่งแรกของคืนหลับลึกมากขึ้น และเมื่อดื่มปานกลางถึงมาก ช่วงหลับฝันมีสัดส่วนน้อยลงตลอดคืน ในชีวิตจริงอาจเป็นแบบนี้ เช่น หลับปุ๊บ แล้วตื่นตอนตี 4 ตี 5
ทำไมเรื่องนี้ส่งผลถึงวันรุ่งขึ้น
NIAAA ระบุว่าการนอนที่ขาดเป็นช่วงหลังดื่มเกี่ยวกับอาการเพลีย ส่วน NHS ของอังกฤษระบุว่าแอลกอฮอล์ทำให้นอนหลับไม่ลึก และระบุว่าผลที่เห็นได้เร็วของการดื่มให้น้อยลง คือตอนเช้ารู้สึกดีขึ้นและกลางวันเพลียน้อยลง
สาเหตุอื่นของอาการอ่อนเพลียทั้งวัน อ่านได้ในอ่อนเพลีย ไม่มีแรง ง่วงทั้งวัน เกิดจากอะไร?
ร่างกายใช้เวลานานแค่ไหนกว่าแอลกอฮอล์จะหมด?
ร่างกายกำจัดแอลกอฮอล์ในอัตราค่อนข้างคงที่ ส่วนใหญ่ที่ตับ และอัตรานี้ไม่ได้เร็วขึ้นมากนักไม่ว่าจะดื่มมากแค่ไหน
อัตราจากงานวิจัย
งานทบทวนปี 2010 ของ Jones จากสำนักงานนิติเวชศาสตร์แห่งชาติสวีเดน รวบรวมการศึกษาที่วัดว่าแอลกอฮอล์ออกจากเลือดเร็วแค่ไหน
| สถานการณ์ | ระดับแอลกอฮอล์ในเลือดลดลงเร็วแค่ไหน |
|---|---|
| ดื่มตอนท้องว่าง | ราว 10 ถึง 15 มก. ต่อ 100 มล. ต่อชั่วโมง |
| ดื่มหลังกินอาหาร | ราว 15 ถึง 20 มก. ต่อ 100 มล. ต่อชั่วโมง |
| ค่าเฉลี่ยที่เหมาะกับผู้ดื่มปานกลาง | ราว 15 มก. ต่อ 100 มล. ต่อชั่วโมง |
งานทบทวนเดียวกันพบว่าโดยเฉลี่ยผู้หญิงกำจัดแอลกอฮอล์เร็วกว่าผู้ชายเล็กน้อย
นับสิ่งที่ดื่มไป
NHS อธิบายว่าแอลกอฮอล์ 1 หน่วย คือแอลกอฮอล์บริสุทธิ์ 10 มล. หรือ 8 กรัม ราวเท่ากับปริมาณที่ผู้ใหญ่โดยเฉลี่ยจัดการได้ใน 1 ชั่วโมง คิดได้จากความแรง (ABV %) คูณปริมาตรเป็นมิลลิลิตร แล้วหารด้วย 1,000 ส่วนในสหรัฐฯ NIAAA ใช้ "ดริงก์มาตรฐาน" ที่มีแอลกอฮอล์บริสุทธิ์ราว 14 กรัม แต่ละประเทศจึงนับเครื่องดื่มต่างกัน
| เครื่องดื่ม | ราวกี่หน่วย (เกณฑ์อังกฤษ) |
|---|---|
| เบียร์ 5% ขวดใหญ่ 620 มล. | 3.1 |
| เบียร์ 5% กระป๋อง 320 มล. | 1.6 |
| ไวน์ 12% แก้วมาตรฐาน 175 มล. | 2.1 (NHS) |
| เหล้า 40% 1 ช็อต 25 มล. | 1 (NHS) |
ตัวเลขของเบียร์คิดตามสูตรของ NHS เบียร์ขวดใหญ่ 4 ขวดรวมกันราว 12 หน่วย ตามหลักคร่าว ๆ ของ NHS คือร่างกายใช้เวลาจัดการราว 12 ชั่วโมง และความเร็วนี้ต่างกันในแต่ละคน ตามตัวเลขจากงานวิจัยข้างต้น
การขับรถและการทำงานในเช้าวันรุ่งขึ้น
NIAAA ระบุว่าระหว่างที่มีอาการเมาค้าง สมาธิ การตัดสินใจ และการประสานงานของกล้ามเนื้ออาจแย่ลง และความสามารถในการขับรถ ใช้เครื่องจักร หรือดูแลผู้อื่นอาจได้รับผลกระทบ ถ้ายังรู้สึกถึงผลของแอลกอฮอล์อยู่ อย่าขับรถ
คนไทยดื่มหนักในครั้งเดียวมากแค่ไหน?
สำนักงานสถิติแห่งชาติทำการสำรวจพฤติกรรมการสูบบุหรี่และการดื่มสุราระดับประเทศ มีงานวิจัยจากมหาวิทยาลัยไทย 2 ชิ้นที่วิเคราะห์ข้อมูลนี้
ผลการสำรวจระดับประเทศ
| งานวิจัย | นับใคร | สิ่งที่พบ |
|---|---|---|
| คณะของ Sonthon จากมหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบูรณ์และมหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ (การสำรวจปี 2017) | ผู้ที่ยังดื่มอยู่ อายุ 15 ปีขึ้นไป 23,073 คน | ถามผู้ชายและผู้หญิงด้วยคำถามเดียวกันเรื่องการดื่มตั้งแต่ 5 ดริงก์ขึ้นไปในเวลาสั้น ๆ ใน 12 เดือนที่ผ่านมา 18.6% ทำอย่างน้อยเดือนละครั้ง และ 10.1% อย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง ผู้ชาย 21.5% ผู้หญิง 7.3% |
| คณะของ Vichitkunakorn จากมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ (การสำรวจปี 2007, 2011 และ 2017) | ผู้ที่ยังดื่มอยู่ อายุมากกว่า 15 ปี 89,002 คน | การดื่มหนักในครั้งเดียวคิดเป็น 17.3%, 17.8% และ 42.8% ของผู้ที่ยังดื่มอยู่ในแต่ละปี และราว 40% บอกว่าเคยขับรถหลังดื่มใน 12 เดือนที่ผ่านมา |
ตัวเลขเหล่านี้บอกอะไรได้และไม่ได้
งานวิจัยทั้งสองใช้นิยามการดื่มหนักในครั้งเดียวต่างกัน จึงเทียบเปอร์เซ็นต์กันตรง ๆ ไม่ได้ ทั้งคู่อาศัยสิ่งที่ผู้ตอบบอกเอง โดยงานของคณะ Vichitkunakorn เก็บคำตอบจากการสัมภาษณ์ครัวเรือนแบบตัวต่อตัว ส่วนคณะของ Sonthon ระบุว่าตัวเลขของตนน่าจะต่ำกว่าความจริง ส่วนหนึ่งเพราะวิธีถามย้อนหลัง 12 เดือนเทียบกับเกณฑ์รายเดือน และเพราะใช้เกณฑ์ 5 ดริงก์ของผู้ชายกับผู้หญิงด้วย สิ่งที่บอกได้คือ การดื่มหนักในคืนเดียวเป็นเรื่องที่พบบ่อยในผู้ดื่มชาวไทย และการขับรถหลังดื่มก็พบบ่อยเช่นกัน
NHS แนะนำอะไรเพื่อช่วยให้ดื่มน้อยลง?
NHS ให้แนวทางด้านล่างเพื่อช่วยให้ผู้ใหญ่ที่ดื่มควบคุมการดื่มให้น้อยลง
ดื่มเท่าไร และบ่อยแค่ไหน
NHS แนะนำว่าทั้งผู้ชายและผู้หญิงไม่ควรดื่มเป็นประจำเกินสัปดาห์ละ 14 หน่วย ถ้าดื่มถึงระดับนั้นควรกระจายเป็น 3 วันขึ้นไป และควรมีวันไม่ดื่มหลายวันในแต่ละสัปดาห์
เคล็ดลับดื่มให้น้อยลงของ NHS
| คำแนะนำของ NHS | ตัวอย่างในวงเหล้าแบบไทย |
|---|---|
| วางแผนไว้ก่อนและบอกคนรอบข้าง | บอกเพื่อนตั้งแต่ต้นว่าจะดื่มกี่ขวด เพราะแก้วถูกเติมอยู่ตลอด |
| เลือกแก้วเล็กลง หรือเครื่องดื่มที่แรงน้อยลง | เลือกกระป๋องแทนขวดใหญ่ หรือเบียร์ที่ดีกรีต่ำกว่า |
| ดื่มสลับกับน้ำเปล่าหรือเครื่องดื่มไม่มีแอลกอฮอล์ | วางแก้วน้ำเปล่าไว้ข้างแก้วเบียร์ |
| กินก่อน และดื่มน้ำให้พอ | กินข้าวให้เรียบร้อยก่อนออกไป |
เมื่อไรควรขอความช่วยเหลือ?
อาการเมาค้างส่วนใหญ่ผ่านไปเองตามเวลา แต่บางสถานการณ์ต้องการความช่วยเหลือ
ขอความช่วยเหลือฉุกเฉินทันที
NIAAA ระบุสัญญาณอันตรายหลังดื่มดังนี้
- สับสน หรือปลุกไม่ตื่น หรือตื่นอยู่ไม่ได้
- อาเจียน
- ชัก
- หายใจช้า (น้อยกว่า 8 ครั้งต่อนาที) หรือหายใจเว้นช่วงนาน
- หัวใจเต้นช้า ผิวเย็นชื้น ตัวเย็นมาก หรือผิวซีดหรือออกสีคล้ำเขียว
NIAAA ระบุว่าระดับแอลกอฮอล์ในเลือดยังสูงขึ้นได้แม้หยุดดื่มหรือหมดสติไปแล้ว เพราะแอลกอฮอล์ในกระเพาะยังถูกดูดซึมต่อ อย่าทิ้งให้อยู่คนเดียว ในประเทศไทยโทร 1669 เพื่อขอความช่วยเหลือทางการแพทย์ฉุกเฉิน
ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
- ถ้ามักดื่มมากกว่าที่ตั้งใจไว้ หรือลดการดื่มเองได้ยาก
- ถ้าใช้ยาประจำ ให้ถามแพทย์หรือเภสัชกรว่าแอลกอฮอล์มีผลกับยานั้นหรือไม่
- ถ้าตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร ให้ปรึกษาแพทย์เรื่องการดื่มแอลกอฮอล์
คำถามที่พบบ่อย
ทำไมดื่มเหล้าเมื่อคืนแล้วเช้ามาเพลีย ปวดหัว และคอแห้ง?
อาการเมาค้างแบบไหนพบบ่อยที่สุด?
ทำไมดื่มแล้วตื่นเช้ากว่าปกติแต่ยังเพลีย?
ร่างกายใช้เวลานานแค่ไหนกว่าแอลกอฮอล์จะหมด?
เช้าหลังดื่มหนักขับรถได้ไหม?
คนไทยดื่มหนักในครั้งเดียวมากแค่ไหน?
ดื่มแล้วมีอาการแบบไหนต้องขอความช่วยเหลือด่วน?
- NIAAA (US National Institutes of Health): Hangovers ↗
- NIAAA (US National Institutes of Health): What is a standard drink? ↗
- NIAAA (US National Institutes of Health): Understanding the dangers of alcohol overdose ↗
- NHS: Alcohol units ↗
- NHS: Tips on cutting down alcohol ↗
- van Schrojenstein Lantman M, et al. Development of a Definition for the Alcohol Hangover: Consumer Descriptions and Expert Consensus. Curr Drug Abuse Rev 2016 (PubMed) ↗
- Penning R, et al. Alcohol hangover symptoms and their contribution to the overall hangover severity. Alcohol Alcohol 2012 (PubMed) ↗
- Ebrahim IO, et al. Alcohol and sleep I: effects on normal sleep. Alcohol Clin Exp Res 2013 (PubMed) ↗
- Jones AW. Evidence-based survey of the elimination rates of ethanol from blood with applications in forensic casework. Forensic Sci Int 2010 (PubMed) ↗
- Sonthon P, et al. Association between age at first alcohol use and heavy episodic drinking: An analysis of Thailand's smoking and alcohol drinking behavior survey 2017. PLoS One 2021 (PubMed) ↗
- Vichitkunakorn P, et al. Binge Drinking and Drunk Driving Among Current Drinkers in Thailand. Asia Pac J Public Health 2021 (PubMed) ↗
- สถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติ: เจ็บป่วยฉุกเฉิน โทร 1669 ↗
เราใช้คุกกี้เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ และประสบการณ์ที่ดีในการใช้งานเว็บไซต์ เมื่อคุณกดยอมรับ เราจะสามารถแสดงเนื้อหาที่ตรงกับความสนใจของคุณได้มากขึ้น และหากต้องการเปลี่ยนความยินยอม สามารถทำได้ทุกเมื่อโดยคลิก “การตั้งค่าคุกกี้” นโยบายการใช้คุกกี้
