ชาเขียว ชาดำ มีธีอะนีนและคาเฟอีนเท่าไร?
ชาเขียวหรือชาดำหนึ่งถ้วยมีธีอะนีนและคาเฟอีนอย่างละราว 10 ถึง 30 มิลลิกรัม ขึ้นกับวิธีชง งานวิจัยปี 2568 ในชาที่ขายทั่วไปพบว่า เมื่อชงชา 2 กรัมในน้ำ 200 มิลลิลิตรที่ 80 องศาเซลเซียส 2 นาที ชาเขียวมีธีอะนีนราว 13 มิลลิกรัมและคาเฟอีน 11 มิลลิกรัม ส่วนชาดำมีธีอะนีน 12 มิลลิกรัมและคาเฟอีน 14 มิลลิกรัม การชง 10 นาทีทำให้ทั้งสองเพิ่มขึ้น ชาขาว ชาอูหลง และชาผู่เอ๋อร์มีธีอะนีนน้อยกว่ามาก ส่วนมัทฉะ ซึ่งเป็นใบชาบดทั้งใบ มีธีอะนีน 9.85 มิลลิกรัมและคาเฟอีน 16.1 มิลลิกรัมต่อผง 1 กรัม
สรุปสั้น ๆ
- ชาเขียวและชาดำ: มีธีอะนีนมากที่สุดในชา 6 ประเภทของงานวิจัยหนึ่ง ราว 12 ถึง 23 มิลลิกรัมต่อ 200 มิลลิลิตร
- คาเฟอีนต่อถ้วย: ราว 4 ถึง 53 มิลลิกรัมต่อ 200 มิลลิลิตร แล้วแต่ประเภทชาและวิธีชง
- เวลาชง: ชงนานขึ้น ธีอะนีนและคาเฟอีนเพิ่มขึ้น
- อุณหภูมิน้ำ: น้ำร้อนกว่าเพิ่มคาเฟอีนอย่างมีนัยสำคัญเฉพาะในชาอูหลง ส่วนธีอะนีนแทบไม่เปลี่ยน
- มัทฉะ: งานวิจัยหนึ่งพบว่าการพรางแสงต้นชาทำให้ธีอะนีนและคาเฟอีนในใบเพิ่มขึ้น
- ชาไทย: ภาคเหนือปลูกชาพันธุ์อัสสัมและชาจีน เมี่ยงคือใบชาหมัก
บทความนี้รวบรวมว่าชาแต่ละแบบมีธีอะนีนและคาเฟอีนเท่าไร และวิธีชงเปลี่ยนปริมาณอย่างไร เรื่องธีอะนีนคืออะไรและต่างจากกาบาอย่างไร อ่านได้ในกาบาและธีอะนีนคืออะไร มีในอาหารอะไร?
ธีอะนีนและคาเฟอีนในชาคืออะไร?
ทั้งสองมาจากต้นชา (Camellia sinensis) และละลายออกมาในน้ำเมื่อชงชา แต่เป็นโมเลกุลคนละแบบ
เทียบสองโมเลกุล
| คุณสมบัติ | ธีอะนีน | คาเฟอีน |
|---|---|---|
| ประเภทสาร | กรดอะมิโน (ไม่ได้ใช้สร้างโปรตีน) | พิวรีนแอลคาลอยด์ (ไตรเมทิลแซนทีน) |
| ชื่อทางเคมี (PubChem) | N5-ethyl-L-glutamine | 1,3,7-trimethylpurine-2,6-dione |
| สูตรเคมี (PubChem) | C7H14N2O3 | C8H10N4O2 |
| มวลโมเลกุล (PubChem) | 174.20 | 194.19 |
| พบที่ไหน | ต้นชา | ชาและกาแฟ เป็นต้น |
| Thai RDIs | ไม่มี | ไม่มี |
ที่มา: ฐานข้อมูล PubChem รายการแอล-ธีอะนีน และคาเฟอีน
ชาเขียว ชาดำ ชาอูหลง: ต้นเดียวกัน แปรรูปต่างกัน
ชาเขียว ชาขาว ชาเหลือง ชาอูหลง ชาดำ และชาผู่เอ๋อร์ มาจากต้นชาชนิดเดียวกัน สิ่งที่ต่างคือวิธีแปรรูปใบ โดยเฉพาะระดับการเกิดออกซิเดชัน (ในวงการชามักเรียกว่าการหมัก) งานวิจัยตุรกีที่อธิบายด้านล่างแบ่งไว้ดังนี้ ชาเขียวและชาขาวผ่านออกซิเดชันน้อยที่สุด ชาอูหลงและชาเหลืองปานกลาง ชาดำและชาผู่เอ๋อร์สูง ผู้วิจัยระบุว่าธีอะนีนโดยทั่วไปสูงกว่าในชาที่ไม่ผ่านการหมัก เช่น ชาเขียว และมีแนวโน้มลดลงเมื่อการหมักดำเนินไป
ชาหนึ่งถ้วยมีธีอะนีนและคาเฟอีนเท่าไร?
งานวิจัยปี 2568 ของมหาวิทยาลัยอาจีบาเด็มและมหาวิทยาลัยกาซี ในตุรกี ซื้อชาที่ขายทั่วไป 6 ประเภท แล้วชงชาแต่ละชนิด 2 กรัมในน้ำ 200 มิลลิลิตร ราวหนึ่งถ้วย ที่ 80 หรือ 100 องศาเซลเซียส นาน 2, 5 หรือ 10 นาที จากนั้นวัดธีอะนีนและคาเฟอีนในน้ำชา
ชา 6 ประเภทที่ชงแบบเดียวกัน
| ประเภทชา | ธีอะนีน (มิลลิกรัมต่อ 200 มิลลิลิตร) | คาเฟอีน (มิลลิกรัมต่อ 200 มิลลิลิตร) |
|---|---|---|
| ชาเขียว | 13 | 11 |
| ชาดำ | 12 | 14 |
| ชาเหลือง | 4 | 13.8 |
| ชาผู่เอ๋อร์ | 3.1 | 13 |
| ชาอูหลง | 2.1 | 4 |
| ชาขาว | 1.8 | 5.8 |
ชงที่ 80 องศาเซลเซียส 2 นาที ชา 2 กรัมในน้ำ 200 มิลลิลิตร ที่มา: Ayakdaş และ Ağagündüz (2568) ตารางที่ 2 และ 4
ชาเขียวและชาดำมีธีอะนีนมากกว่าอีก 4 ประเภทอย่างมีนัยสำคัญ ในสภาวะนี้ ชาดำและชาเหลืองมีคาเฟอีนมากที่สุด และชาผู่เอ๋อร์ใกล้เคียงกับชาดำ ข้อจำกัดคือ ชาซื้อในตุรกี บางประเภทมีจำนวนตัวอย่างน้อย (ชาเหลืองและชาผู่เอ๋อร์อย่างละ 2 ตัวอย่าง) และปริมาณในชาแต่ละประเภทแตกต่างกันมาก
ชาและกาแฟที่ชงแล้วในฐานข้อมูล USDA
ฐานข้อมูล FoodData Central ของกระทรวงเกษตรสหรัฐฯ ระบุคาเฟอีนต่อเครื่องดื่มที่ชงแล้ว 100 กรัม ซึ่งใกล้เคียงกับ 100 มิลลิลิตร
| เครื่องดื่ม (FoodData Central) | คาเฟอีนต่อ 100 กรัม |
|---|---|
| ชาเขียวที่ชงแล้ว | 12 มิลลิกรัม |
| ชาดำที่ชงแล้ว | 20 มิลลิกรัม |
| กาแฟที่ชงแล้ว | 40 มิลลิกรัม |
NHS ของสหราชอาณาจักร ระบุคาเฟอีน 75 มิลลิกรัมต่อชาดำหรือชาเขียว 1 ถ้วย และ 100 มิลลิกรัมต่อกาแฟสำเร็จรูป 1 ถ้วย NHS ให้ตัวเลขเหล่านี้เป็นค่าประมาณต่อถ้วย องค์การอาหารและยาสหรัฐฯ (US FDA) ให้ค่าทั่วไปของเครื่องดื่มขนาด 12 ออนซ์ (ราว 355 มิลลิลิตร) ไว้ที่ 37 มิลลิกรัมสำหรับชาเขียว 71 มิลลิกรัมสำหรับชาดำ และ 113 ถึง 247 มิลลิกรัมสำหรับกาแฟชงทั่วไป
เวลาชงหรืออุณหภูมิน้ำเปลี่ยนปริมาณไหม?
เปลี่ยน งานวิจัยตุรกีทดสอบทั้งสองอย่าง และพบว่ามีผลต่อสารสองชนิดไม่เหมือนกัน
เวลาชง
การชงนานขึ้นทำให้ทั้งคาเฟอีนและธีอะนีนเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ สำหรับชาเขียวและชาดำที่ชงที่ 80 องศาเซลเซียส
| เวลาชงที่ 80 องศา | ธีอะนีนในชาเขียว | คาเฟอีนในชาเขียว | ธีอะนีนในชาดำ | คาเฟอีนในชาดำ |
|---|---|---|---|---|
| 2 นาที | 13 มิลลิกรัม | 11 มิลลิกรัม | 12 มิลลิกรัม | 14 มิลลิกรัม |
| 5 นาที | 17 มิลลิกรัม | 23 มิลลิกรัม | 21 มิลลิกรัม | 23 มิลลิกรัม |
| 10 นาที | 17 มิลลิกรัม | 28 มิลลิกรัม | 22 มิลลิกรัม | 28 มิลลิกรัม |
ตัวเลขต่อ 200 มิลลิลิตร (ชา 2 กรัม) ที่มา: Ayakdaş และ Ağagündüz (2568) ตารางที่ 2 และ 4
ในชาทั้งสองแบบ คาเฟอีนเพิ่มขึ้นต่อเนื่องจนถึง 10 นาที ขณะที่ธีอะนีนเพิ่มขึ้นส่วนใหญ่ในช่วง 2 ถึง 5 นาที
อุณหภูมิน้ำ
น้ำ 100 องศาเซลเซียสแทน 80 องศา เปลี่ยนคาเฟอีนมากกว่าธีอะนีน แต่ความต่างมีนัยสำคัญทางสถิติเฉพาะคาเฟอีนในชาอูหลง ที่ 2 นาที คาเฟอีนในชาอูหลงเพิ่มจากราว 4 มิลลิกรัมเป็น 14 มิลลิกรัมต่อ 200 มิลลิลิตร และในชาขาวจาก 5.8 มิลลิกรัมเป็น 16 มิลลิกรัม ส่วนธีอะนีนแทบไม่เปลี่ยน คือ 13 และ 12 มิลลิกรัมในชาเขียว 12 และ 13 มิลลิกรัมในชาดำ
| ชา ชง 2 นาที | คาเฟอีนที่ 80 องศา | คาเฟอีนที่ 100 องศา | ธีอะนีนที่ 80 องศา | ธีอะนีนที่ 100 องศา |
|---|---|---|---|---|
| ชาเขียว | 11 มิลลิกรัม | 15 มิลลิกรัม | 13 มิลลิกรัม | 12 มิลลิกรัม |
| ชาดำ | 14 มิลลิกรัม | 17 มิลลิกรัม | 12 มิลลิกรัม | 13 มิลลิกรัม |
| ชาอูหลง | 4 มิลลิกรัม | 14 มิลลิกรัม | 2.1 มิลลิกรัม | 2.2 มิลลิกรัม |
| ชาขาว | 5.8 มิลลิกรัม | 16 มิลลิกรัม | 1.8 มิลลิกรัม | 2 มิลลิกรัม |
ตัวเลขต่อ 200 มิลลิลิตร (ชา 2 กรัม) ที่มา: Ayakdaş และ Ağagündüz (2568)
ชาถุงและชาใบ
สำหรับชาดำ งานวิจัยเดียวกันเปรียบเทียบชาถุงขนาดสำหรับถ้วยกับชาใบ ที่ 80 องศาเซลเซียส ชาถุงให้คาเฟอีน 20, 30 และ 38 มิลลิกรัมต่อ 200 มิลลิลิตร เมื่อชง 2, 5 และ 10 นาที ส่วนชาใบให้ 15, 23 และ 26 มิลลิกรัม
มัทฉะมีธีอะนีนและคาเฟอีนเท่าไร?
มัทฉะต่างจากชาที่ชงทั่วไป เพราะดื่มผงใบชาทั้งใบ ไม่ใช่เฉพาะส่วนที่ละลายออกมาในน้ำ
ผงมัทฉะ
งานวิจัยปี 2565 ของมหาวิทยาลัยโทมาช บาตา ในเมืองซลีน สาธารณรัฐเช็ก วัดได้คาเฟอีน 16.1 มิลลิกรัม ธีอะนีน 9.85 มิลลิกรัม และธีโอโบรมีน 0.27 มิลลิกรัมต่อผงมัทฉะ 1 กรัม เนื่องจากมัทฉะดื่มทั้งผง ปริมาณในหนึ่งถ้วยจึงขึ้นกับว่าใช้ผงกี่กรัม
| ผลิตภัณฑ์ | ธีอะนีน | คาเฟอีน | หน่วย |
|---|---|---|---|
| ผงมัทฉะ (งานวิจัยเช็ก 2565) | 9.85 มิลลิกรัม | 16.1 มิลลิกรัม | ต่อผง 1 กรัม |
| ชาเขียวที่ชงแล้ว (งานวิจัยตุรกี 2568) | 13 มิลลิกรัม | 11 มิลลิกรัม | ต่อ 200 มิลลิลิตร จากใบชา 2 กรัม 80 องศา 2 นาที |
| ชาดำที่ชงแล้ว (งานวิจัยตุรกี 2568) | 12 มิลลิกรัม | 14 มิลลิกรัม | ต่อ 200 มิลลิลิตร จากใบชา 2 กรัม 80 องศา 2 นาที |
หน่วยต่างกัน แต่ละแถวจึงบอกคนละเรื่อง แถวแรกคือผง 1 กรัมที่กินทั้งหมด อีกสองแถวคือน้ำหนึ่งถ้วยที่สกัดสารออกมาได้บางส่วนจากใบชา 2 กรัม
การปลูกใต้ร่มเปลี่ยนสารในใบอย่างไร?
งานวิจัยปี 2565 ของมหาวิทยาลัยกุ้ยโจวในจีน ซึ่งศึกษาการพรางแสงแบบที่ใช้ในการผลิตมัทฉะ ปลูกต้นชากลางแจ้งและใต้ร่มเงาร้อยละ 85 และ 95 พบว่าการพรางแสงทำให้ธีอะนีนและคาเฟอีนในใบเพิ่มขึ้น และคาเทชินบางชนิด (เอพิคาเทชินและเอพิแกลโลคาเทชิน) ลดลง ปริมาณในมัทฉะแต่ละชนิดจึงขึ้นกับวิธีปลูกต้นชาส่วนหนึ่ง
ในไทยปลูกชาอะไรบ้าง?
ชาปลูกในภาคเหนือของไทย งานวิจัยปี 2564 ของมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ อธิบายว่าที่นั่นปลูกชาสองพันธุ์ คือชาอัสสัม (Camellia sinensis var. assamica) ซึ่งมีใบใหญ่กว่า และชาจีน (Camellia sinensis var. sinensis)
เมี่ยง ใบชาหมักของภาคเหนือ
งานวิจัยเดียวกันอธิบายว่าเมี่ยงเป็นใบชาหมักแบบล้านนาดั้งเดิมที่ทำจากชาพันธุ์อัสสัม นำใบชาสดไปนึ่ง มัดเป็นกำ แล้วหมักนาน 13 วันถึง 4 เดือน เมี่ยงที่ได้มีสีตั้งแต่เขียวอมเหลืองจนถึงเขียวเข้ม และมีรสตั้งแต่เปรี้ยวอ่อนจนถึงเปรี้ยว เป็นผลิตภัณฑ์ของจังหวัดภาคเหนือ เช่น เชียงราย เชียงใหม่ น่าน ลำปาง แพร่ พะเยา และแม่ฮ่องสอน ในปี 2550 ใบชาสดที่ผลิตในไทยร้อยละ 77 นำไปทำชาแห้ง และร้อยละ 23 นำไปทำเมี่ยง
| สารในเมี่ยงฝาด | ปริมาณ (ร้อยละของน้ำหนักแห้ง) |
|---|---|
| ธีอะนีน | 1.993–3.686 |
| คาเฟอีน | 0.747–1.428 |
| คาเทชินรวม | 0.767–3.543 |
ที่มา: งานวิจัยของ Sampanvejsobha และคณะ ที่เก็บตัวอย่างเมี่ยงจากตลาดในเชียงใหม่ เชียงราย และแพร่ ตามที่ทีมมหาวิทยาลัยเชียงใหม่อ้างถึง (2564) ข้อจำกัดคือ ตัวเลขนี้เป็นของใบเมี่ยงซึ่งใช้กิน ไม่ได้นำไปชง และมาจากตัวอย่างในตลาดของสามจังหวัด
หน่วยงานด้านสุขภาพให้ตัวเลขคาเฟอีนต่อวันไว้เท่าไร?
ธีอะนีนและคาเฟอีนไม่ใช่สารอาหารที่มีค่าอ้างอิงสารอาหารต่อวันสำหรับคนไทย (Thai RDIs) จึงไม่มีปริมาณที่แนะนำต่อวันในไทย สำหรับคาเฟอีน หน่วยงานด้านสุขภาพบางแห่งให้ตัวเลขอ้างอิงไว้ ดังนี้
| กลุ่ม | ปริมาณ | ที่มา |
|---|---|---|
| ผู้ใหญ่ส่วนใหญ่ | 400 มิลลิกรัมต่อวัน ระบุว่าโดยทั่วไปไม่สัมพันธ์กับผลเสีย | US FDA |
| ระหว่างตั้งครรภ์ | ไม่เกิน 200 มิลลิกรัมต่อวัน | NHS สหราชอาณาจักร |
องค์การอาหารและยาสหรัฐฯ (US FDA) ระบุว่า 400 มิลลิกรัมเท่ากับกาแฟขนาด 12 ออนซ์ราว 2 ถึง 3 ถ้วย และแต่ละคนไวต่อคาเฟอีนและขับคาเฟอีนออกได้เร็วช้าต่างกันมาก ภาวะสุขภาพบางอย่างและยาบางชนิดทำให้ไวต่อคาเฟอีนมากขึ้น FDA ระบุว่ากาแฟ ชา และช็อกโกแลตเป็นแหล่งคาเฟอีนที่รู้จักกันดี และแนะนำให้นับคาเฟอีนจากทุกแหล่งในอาหารรวมกัน
ปริมาณในชาต่างกันมาก
ตัวเลขในบทความนี้มาจากหลายประเทศ หลายประเภทชา และหลายวิธีวัด ปริมาณในถ้วยของคุณขึ้นกับใบชา ปริมาณที่ใช้ อุณหภูมิน้ำ และเวลาชง ตัวเลขเดียวของ "ธีอะนีนในชา" หรือ "คาเฟอีนในชา" จึงเป็นเพียงค่าคร่าว ๆ
ใครควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร?
ผู้ที่ใช้ยาประจำ
FDA ระบุว่ายาบางชนิดทำให้ไวต่อคาเฟอีนมากขึ้น หากใช้ยาประจำ ควรถามแพทย์หรือเภสัชกรว่าควรจำกัดคาเฟอีนจากเครื่องดื่มหรือไม่
ผู้ที่ตั้งครรภ์และให้นมบุตร
FDA แนะนำให้ผู้ที่ตั้งครรภ์ กำลังวางแผนตั้งครรภ์ หรือให้นมบุตร ปรึกษาบุคลากรทางการแพทย์ว่าควรจำกัดคาเฟอีนหรือไม่ หากตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร ควรถามแพทย์หรือเภสัชกรว่าคาเฟอีนจากเครื่องดื่มปริมาณเท่าไรเหมาะกับตัวเอง
ทั้งนี้ ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค
คำถามที่พบบ่อย
ชาเขียวหรือชาดำหนึ่งถ้วยมีธีอะนีนเท่าไร?
ชาเขียวและชาดำมีคาเฟอีนเท่าไร?
เวลาชงหรืออุณหภูมิน้ำเปลี่ยนปริมาณธีอะนีนและคาเฟอีนไหม?
มัทฉะมีธีอะนีนและคาเฟอีนเท่าไร?
การปลูกใต้ร่มเปลี่ยนธีอะนีนในใบชาอย่างไร?
ในไทยปลูกชาอะไรบ้าง?
หน่วยงานด้านสุขภาพให้ตัวเลขคาเฟอีนต่อวันไว้เท่าไร?
- Ayakdaş G, Ağagündüz D. Determination of L-theanine and caffeine contents in tea infusions with different fermentation degrees and brewing conditions using the chromatographic method. Foods 2025 (PubMed, CC BY) ↗
- Koláčková T, Sumczynski D, Minařík A, et al. The effect of in vitro digestion on matcha tea (Camellia sinensis) active components and antioxidant activity. Antioxidants 2022 (PubMed) ↗
- Chen X, Ye K, Xu Y, et al. Effect of shading on the morphological, physiological, and biochemical characteristics as well as the transcriptome of matcha green tea. Int J Mol Sci 2022 (PubMed) ↗
- Wangkarn S, Grudpan K, Khanongnuch C, et al. Development of HPLC method for catechins and related compounds determination and standardization in Miang (traditional Lanna fermented tea leaf in Northern Thailand). Molecules 2021 (PubMed, CC BY) ↗
- USDA FoodData Central: Beverages, tea, green, brewed, regular ↗
- USDA FoodData Central: Beverages, tea, black, brewed, prepared with tap water ↗
- USDA FoodData Central: Beverages, coffee, brewed, prepared with tap water ↗
- US Food and Drug Administration: Spilling the Beans: How Much Caffeine is Too Much? ↗
- NHS: Foods to avoid in pregnancy ↗
- PubChem (US National Library of Medicine): Caffeine ↗
- PubChem (US National Library of Medicine): L-Theanine ↗
เราใช้คุกกี้เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ และประสบการณ์ที่ดีในการใช้งานเว็บไซต์ เมื่อคุณกดยอมรับ เราจะสามารถแสดงเนื้อหาที่ตรงกับความสนใจของคุณได้มากขึ้น และหากต้องการเปลี่ยนความยินยอม สามารถทำได้ทุกเมื่อโดยคลิก “การตั้งค่าคุกกี้” นโยบายการใช้คุกกี้